‘Quên’ thực thi quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp đối mặt rủi ro

Doanh nghiệp vẫn chủ quan trong bảo vệ thương hiệu

Chia sẻ tại Diễn đàn “Quản trị rủi ro pháp lý và phòng ngừa, giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư, kinh doanh trong kỷ nguyên số” do Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh miền Trung - Tây Nguyên (VCCI miền Trung - Tây Nguyên) và Công ty TNHH Một thành viên Sở hữu trí tuệ VCCI (VCCI-IP) tổ chức mới đây, ông Nguyễn Dũng Tiến - luật sư sở hữu trí tuệ, Phó Giám đốc VCCI-IP cho rằng: Môi trường số mang lại cơ hội lan tỏa rộng rãi cho các sản phẩm trí tuệ, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro xâm phạm với quy mô và mức độ phức tạp chưa từng có.

“Đặc biệt, tính chất ‘vô hình’, dễ sao chép và chia sẻ không giới hạn, không biên giới của nội dung số đã khiến các hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trở nên khó kiểm soát” - ông Nguyễn Dũng Tiến cho biết. Trong năm 2024, theo báo cáo của các địa phương trong cả nước, đã xử lý hành chính hơn 3.300 vụ xâm phạm quyền, trong đó chủ yếu liên quan đến vi phạm nhãn hiệu.

Trong kỷ nguyên số hiện nay, sự dịch chuyển của các hành vi vi phạm sang môi trường trực tuyến là một xu hướng rõ rệt. Tại Việt Nam, khoảng 60% số đơn yêu cầu xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại điện tử.

Các hình thức xâm phạm phổ biến bao gồm: hàng giả, hàng nhái; các gian hàng sử dụng hình ảnh và nhãn hiệu của thương hiệu nổi tiếng để bán sản phẩm chất lượng kém. Ngoài ra, còn có xâm phạm nhãn hiệu thông qua việc sử dụng trái phép logo, nhãn hiệu trong các quảng cáo trực tuyến hoặc tiêu đề sản phẩm để thu hút lượt truy cập từ người tìm kiếm thương hiệu chính hãng; xâm phạm quyền tác giả đối với hình ảnh và nội dung quảng cáo…

Một rủi ro đáng chú ý là việc đánh cắp, mã hóa thông tin sở hữu trí tuệ của doanh nghiệp.

Đưa ra ví dụ cụ thể trong thực tiễn liên quan đến các vụ tranh chấp sở hữu trí tuệ thời gian qua, ông Nguyễn Dũng Tiến cho biết: Trường hợp cà phê Trung Nguyên bị đăng ký nhãn hiệu tại Mỹ; nhãn hiệu thuốc lá Vinataba bị đăng ký tại 13 nước gồm Indonesia, Lào, Campuchia, Nhật Bản, Hàn Quốc…; cà phê Buôn Ma Thuột bị doanh nghiệp nước ngoài đăng ký nhãn hiệu tại Trung Quốc… “Tất cả cho thấy sự chủ quan của nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong việc bảo vệ thương hiệu tại thị trường quốc tế” - ông Nguyễn Dũng Tiến khẳng định.

Chủ động nâng cao nhận thức sở hữu trí tuệ

Theo GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ khiến hoạt động đầu tư, kinh doanh có những thay đổi lớn, các giao dịch ngày càng đa dạng, mở rộng ra nhiều lĩnh vực với tốc độ nhanh hơn và vượt ra khỏi các khuôn khổ truyền thống. Kèm theo đó, các rủi ro pháp lý, tranh chấp pháp lý cũng gia tăng về số lượng, phức tạp hơn về bản chất.

Những loại tài sản mới, hàng hóa và hàng hóa phái sinh, tài sản số, tài sản trí tuệ, tài nguyên dữ liệu hiện diện trong các giao dịch thương mại, đầu tư cho thấy, nếu tranh chấp phát sinh, tính phức tạp rất lớn, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển của doanh nghiệp. Theo đó, GS.TS Lê Hồng Hạnh cho rằng, cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với bối cảnh mới là không thể né tránh.

Giải quyết tranh chấp không còn là khâu cuối, bất đắc dĩ của quá trình đầu tư, kinh doanh thương mại, mà là khâu đầu tiên cần phải chú trọng khi khởi xướng hoạt động đầu tư, kinh doanh. Đó cũng chính là nhận thức về sở hữu trí tuệ.

Cùng quan điểm trên, ông Nguyễn Dũng Tiến khuyến nghị, để kinh doanh an toàn trong kỷ nguyên số, doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ thông qua việc chủ động nhận diện và xác lập quyền sớm. Cùng với đó, xây dựng hệ thống quản trị nội bộ, ứng dụng các biện pháp và công nghệ bảo vệ như theo dõi thị trường hoặc sử dụng dịch vụ đại diện sở hữu trí tuệ…

Là một trong những tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ được thành lập đầu tiên tại Việt Nam, đồng thời là đơn vị tư vấn hàng đầu trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, ông Nguyễn Dũng Tiến cho biết, thời gian tới, VCCI-IP sẽ tăng cường hơn nữa các hoạt động tư vấn về sở hữu trí tuệ, cụ thể như: xây dựng bộ phận tư vấn sở hữu trí tuệ tại Chi nhánh Miền Trung - Tây Nguyên, nhằm đưa các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ sở hữu trí tuệ đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp.

Một trong những thách thức doanh nghiệp đang đối mặt trong bối cảnh số hóa mạnh mẽ các hoạt động đầu tư, kinh doanh là vấn đề bảo mật thông tin và tài sản sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, thực tiễn cho thấy, chi phí của một tranh chấp phát sinh luôn lớn hơn rất nhiều so với chi phí phòng ngừa từ sớm. Chính vì vậy, chủ động bảo vệ sở hữu trí tuệ để nâng cao năng lực quản trị rủi ro pháp lý đang trở thành một năng lực cốt lõi của doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.