Quảng Ngãi: Bảo vệ Gành Yến để mở lối sinh kế bền vững

Đồng thuận bảo tồn

Gành Yến (xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) là khu vực ven biển sở hữu hệ sinh thái rạn san hô phong phú, từng được ví như ngôi nhà chung của nhiều loài thủy, hải sản có giá trị kinh tế cao như tôm, nhum biển, bào ngư, cá rạn. Đặc biệt, khu vực này còn nổi bật với nguồn rong mơ tự nhiên, sản lượng ước đạt khoảng 10.000 tấn mỗi năm, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng cho người dân địa phương.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, do áp lực mưu sinh và thiếu kiểm soát trong khai thác, hệ sinh thái tại đây bị suy giảm nghiêm trọng. Việc sử dụng chất nổ, xung điện và các hình thức đánh bắt tận diệt khiến nhiều mảng san hô bị phá hủy, nguồn lợi thủy sản sụt giảm rõ rệt. Không ít ngư dân rơi vào cảnh thu nhập bấp bênh, đời sống khó khăn.

Trước thực trạng đó, Tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô Gành Yến được thành lập. Tổ đội này hoạt động trên tinh thần tự nguyện nhằm gắn kết người dân trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phục hồi hệ sinh thái và tìm kiếm hướng sinh kế mới thay thế cho khai thác ven bờ mang tính hủy diệt.

Theo ông Võ Thanh Tùng (Tổ trưởng Tổ cộng đồng), từ tháng 2 hằng năm là thời điểm cao điểm bảo vệ rong mơ và rạn san hô. Người dân thống nhất không khai thác rong mơ trước ngày 1/6 nhằm đảm bảo sinh khối và tạo điều kiện cho các loài thủy sản hoàn tất chu kỳ sinh sản. Sự đồng thuận này giúp tái tạo nguồn lợi tự nhiên, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường biển trong cộng đồng.

Hiện tại, Tổ cộng đồng bảo vệ rạn san hô Gành Yến có 25 thành viên, trong đó 12 người hoạt động thường xuyên. Tất cả đều là người dân địa phương, trực tiếp tham gia bảo vệ và hưởng lợi từ tài nguyên biển.

Theo ông Tùng, thời gian tới tổ sẽ tiếp tục chuyên nghiệp hóa dịch vụ, khoanh vùng bảo tồn, lắp đặt phao phân định khu vực cấm khai thác nhằm bảo vệ rạn san hô. Đồng thời, phối hợp nuôi trồng, phục hồi các loài thủy sản có giá trị, hướng đến khai thác hợp lý gắn với phát triển du lịch bền vững.

Mở hướng sinh kế từ du lịch cộng đồng

Không chỉ dừng lại ở bảo tồn, người dân Gành Yến còn chủ động chuyển đổi sinh kế bằng cách phát triển du lịch cộng đồng gắn với hệ sinh thái biển. Các thành viên trong tổ cùng đóng góp nguồn lực để xây dựng điểm dừng chân, dịch vụ ăn uống phục vụ du khách.

Những ngư dân quen nghề biển nay đảm nhận thêm vai trò hướng dẫn viên, sử dụng thuyền thúng đưa khách tham quan ven bờ với giá từ 50.000 - 100.000 đồng mỗi chuyến. Dịch vụ lặn ngắm san hô cũng được khai thác với mức giá từ 100.000 - 200.000 đồng, thu hút ngày càng nhiều du khách.

Song song đó, các tổ sản xuất nông nghiệp tại địa phương tổ chức cho khách tham quan, trải nghiệm đồng ruộng. Người lớn tuổi, am hiểu văn hóa làng biển đảm nhiệm việc giới thiệu lịch sử, kể chuyện về Gành Yến và nghề biển truyền thống. Nhờ vậy, lao động địa phương có thể linh hoạt kết hợp nhiều nghề, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác thủy sản ven bờ.

Trao đổi với Báo Công Thương, ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường cho biết, mô hình tổ cộng đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy vai trò chủ thể của người dân trong bảo vệ môi trường biển. Khi người dân trực tiếp tham gia quản lý và giám sát, ý thức trách nhiệm được nâng cao rõ rệt, góp phần ngăn chặn các hành vi khai thác hủy diệt.

Ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, giảm số lượng tàu cá, giảm cường lực khai thác, tăng nuôi trồng thủy sản và hiện đại hóa đội tàu đang là giải pháp căn cơ để hướng đến khai thác thủy sản hiệu quả, bền vững. Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là đời sống một bộ phận ngư dân còn hạn chế, thiếu vốn và cơ hội chuyển đổi nghề.

“Do đó, cần tiếp tục đánh giá nhu cầu chuyển đổi sinh kế, đẩy mạnh đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng để giúp ngư dân tiếp cận các mô hình kinh tế mới như du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp, vừa bảo vệ tài nguyên biển, vừa tạo sinh kế ổn định lâu dài cho người dân ven biển”- ông Bình nói.

Gành Yến từng bị suy giảm nghiêm trọng do khai thác tận diệt bằng xung điện, chất nổ. Mô hình cộng đồng quản lý đã giúp thay đổi nhận thức, bảo vệ tài nguyên biển; người dân vừa giữ biển, vừa tạo thêm thu nhập từ du lịch.