Quảng Ngãi: Xây dựng cơ chế đặc thù cho Trung tâm năng lượng quốc gia

Định hình trung tâm năng lượng từ nền tảng Dung Quất

Việc xây dựng Trung tâm Lọc hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất được xác định là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và tạo động lực phát triển cho Quảng Ngãi, khu vực miền Trung và cả nước.

Sau gần 20 năm vận hành, Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất đã khẳng định vai trò không thể thay thế trong hệ thống năng lượng Việt Nam. Với sản lượng ổn định từ 6 - 6,6 triệu tấn/năm, nhà máy hiện đáp ứng hơn 30% nhu cầu xăng dầu trong nước. Trong bối cảnh thị trường biến động, nhà máy vẫn duy trì vận hành an toàn, có thời điểm đạt trên 120% công suất thiết kế.

Không chỉ là cơ sở sản xuất, NMLD Dung Quất còn đóng vai trò hạt nhân trong bảo đảm an ninh năng lượng. Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu trước năm 2009, Việt Nam đã từng bước làm chủ khâu chế biến, giảm đáng kể rủi ro về nguồn cung và giá cả.

Theo Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 3/11/2022 của Bộ Chính trị về phát triển vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ, Dung Quất được định hướng mở rộng, hình thành Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng quốc gia. Quyết định số 215/QĐ-TTg ngày 1/3/2024 của Thủ tướng Chính phủ cũng xác định rõ mục tiêu hoàn thành Dự án nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất, tạo nền tảng cho trung tâm này.

Hiện nay, Dự án nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất đang được đẩy mạnh triển khai, trở thành điểm bản lề trong quá trình chuyển đổi. Với định hướng nâng công suất lên 171 nghìn thùng/ngày và gia tăng tỷ trọng sản phẩm hóa dầu, dự án không chỉ mở rộng quy mô mà còn đánh dấu bước chuyển từ lọc dầu sang hóa dầu, từ sản xuất đơn lẻ sang tổ hợp tích hợp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi cho biết, cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, riêng biệt, có tính đột phá để thu hút đầu tư để sớm hình thành, thúc đẩy phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất.  

Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng Quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất khi được hình thành sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với cả nước, khu vực và tỉnh Quảng Ngãi. Đối với quốc gia, đây sẽ là trung tâm lọc, hóa dầu và năng lượng lớn nhất cả nước, tích hợp nhiều nguồn năng lượng như hóa dầu, LNG, hydro, điện khí, năng lượng tái tạo... Qua đó, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm lọc, hóa dầu, giảm nhập khẩu và tạo nguồn thu cho ngân sách.

“Đối với khu vực, sẽ tạo động lực phát triển kinh tế công nghiệp, logistics và dịch vụ phụ trợ ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Đây cũng là hạt nhân thúc đẩy hình thành chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - phân phối năng lượng, góp phần cân bằng phát triển kinh tế vùng và nâng cao sức cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực”- ông Mân nói.

Hoàn thiện cơ chế để thúc đẩy đầu tư chiến lược

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Ông Nguyễn Hải Trường, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi cho biết, các dự án trong lĩnh vực lọc hóa dầu và năng lượng đều có quy mô vốn lớn, yêu cầu hạ tầng đồng bộ nhưng chưa có cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư hiệu quả.

Từ những hạn chế nhận thấy được, Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất đã đề xuất một số cơ chế đặc thù, nhất là kiến nghị ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho Quảng Ngãi 30% số thu từ hoạt động xuất, nhập khẩu phát sinh tại Khu kinh tế Dung Quất để đầu tư phát triển hạ tầng trung tâm. Đồng thời, đề xuất cơ chế giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá đối với các dự án trong trung tâm nhằm rút ngắn thời gian triển khai.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, thời gian qua tỉnh Quảng Ngãi đã tích cực phối hợp với Bộ Công Thương để đề xuất các cơ chế, chính sách thúc đẩy việc xây dựng Đề án thành lập Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu Kinh tế Dung Quất.

Trên cơ sở đó, tỉnh đề xuất 9 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, tập trung vào các lĩnh vực tài chính, đất đai, ưu đãi thuế và cải cách thủ tục hành chính. Trong đó, có các chính sách giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi tiền thuê đất…

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển nhấn mạnh, việc phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia cần được tiếp cận theo hướng hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tích hợp, có sự liên kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực. Đồng thời, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng dùng chung như cảng biển, hệ thống đường ống, kho chứa để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả.

“Việc đề xuất cơ chế, chính sách phải bám sát chủ trương của Chính phủ giao, bảo đảm lựa chọn các chính sách mới, thực sự cần thiết, có tính đột phá, khả thi và phù hợp thực tiễn, phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia, gắn với phát triển Khu Kinh tế Dung Quất và kinh tế- xã hội của tỉnh”- ông Hiển nói.

Quảng Ngãi đề xuất 9 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển Trung tâm Lọc, hóa dầu và Năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất. Trọng tâm là ưu đãi thuế, đất đai, cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ thu hút nhà đầu tư chiến lược.