Tin Khu Vực
Xăng sinh học E10 có ‘kén’ như lời đồn?
Những ngày gần đây, dư luận xã hội xôn xao về việc đưa xăng sinh học E10 vào lưu hành chính thức. Khảo sát nhanh trên các diễn đàn và hội nhóm xe máy, ô tô cho thấy, có 4 luồng ý kiến chính đang tồn tại song hành: Nhóm ủng hộ sử dụng E10 ước tính chiếm xấp xỉ 40% lượng khảo sát. Sau khi sử dụng thực tế, nhóm này cho rằng, xe chạy bình thường, tăng ga "ngọt", phù hợp với xu thế xanh toàn cầu.
Nhóm lo ngại có cơ sở, chiếm xấp xỉ 35% lượng khảo sát. Nhóm này cho rằng, sau khi sử dụng E10 ga hụt rõ rệt, hao xăng hơn 3 - 5%, máy nóng hơn, "đèn cá vàng" (check engine) bật sáng.
Nhóm lo ngại về nông nghiệp, chiếm xấp xỉ 15%. Đối tượng của nhóm này chủ yếu là người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, sử dụng máy bãi đời cũ, ở điều kiện độ ẩm cao, sử dụng E10 với đặc tính hút ẩm mạnh không phù hợp.
Sử dụng xăng sinh học là xu hướng tất yếu. Ảnh minh hoạ
Nhóm chiêu trò ăn theo, chiếm khoảng 10%, nội dung chủ yếu là các video hướng dẫn tự tách ethanol khỏi E10, quảng cáo phụ gia cứu E10, dịch vụ thay thế phụ kiện để chống E10... Thông tin từ nhóm này đang lan truyền rất mạnh trên các mạng xã hội. Đây là những hành vi được các chuyên gia và cả cơ quan chức năng khuyến cáo rất nguy hiểm, bởi lẽ có thể gây nổ, cháy, bỏng do tiếp xúc với hơi cồn; các sản phẩm "tự tách" không đạt chuẩn kỹ thuật, có thể gây hỏng xe nghiêm trọng…
Bên cạnh mạng xã hội, các cơ quan báo chí trong nước cũng lên tiếng mạnh mẽ, khảo sát nhanh từ các tờ báo lớn trong nước cho thấy nội dung phản ánh là thông tin chính thống trích dẫn từ ý kiến của các chuyên gia, cơ quan chức năng về tiêu chuẩn kỹ thuật, độ an toàn và chất lượng, độ tương thích của E10 với các phương tiện.
Trên thực tế, không chỉ xã hội Việt Nam “nóng lên” ở thời điểm đưa xăng sinh học E10 vào lưu hành rộng rãi, ngay cả những quốc gia tiên phong phát triển loại nhiên liệu này cũng trải qua giai đoạn tương tự. Mỗi quốc gia có đặc trưng khác nhau, cách phản ứng của xã hội với E10 cũng khác nhau và cách xử lý cũng khác nhau.
Tại Mỹ, E10 không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà là chiến trường chính trị giữa hai nhóm lợi ích khổng lồ: Các tập đoàn dầu khí lớn - nông dân và các bang sản xuất ngô. Giải pháp được Mỹ áp dụng là tạo ra cơ chế tín chỉ (RIN - Renewable Identification Number) buộc các nhà lọc dầu phải pha ethanol hoặc mua tín chỉ từ người pha. Hệ thống này đã giúp duy trì E10 ổn định suốt 30 năm.
Anh lại sử dụng giải pháp duy trì E5 tại mọi trạm xăng lớn ít nhất 5 năm; triển khai công cụ kiểm tra tương thích xe trực tuyến; chiến dịch truyền thông 6 tháng trước khi chuyển đổi.
Một thành công đáng học hỏi nữa đến từ Úc, quốc gia này không áp dụng E10 bắt buộc toàn quốc mà để thị trường tự điều tiết, kết hợp trợ cấp thuế tạo chênh lệch giá hấp dẫn. Chính quyền tiểu bang phụ trách bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng khi xăng gây hại xe, tạo ra cơ chế trách nhiệm pháp lý rõ ràng.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành công vẫn có những bài học thất bại đắt giá trong việc “phổ cập” E10, Indonesia là một ví dụ. Tại Indonesia, khi triển khai E10, các hãng xăng tư nhân từ chối sử dụng xăng nền có pha ethanol vì không khớp thành phần kỹ thuật. Điều này dẫn đến tình trạng các trạm xăng tư nhân cạn hàng. Chuyên gia từ các nước này nhìn nhận, nguyên nhân do thiếu sự chuẩn bị, đồng thời đưa ra cảnh báo nếu không có giải pháp chuyển tiếp rõ ràng, các công ty tư nhân nước ngoài có thể rút khỏi thị trường.
Khuyến nghị cho Việt Nam
Như vậy có thể thấy, E10 hay bất cứ loại nhiên liệu sinh học nào khi đưa ra thị trường cũng có những phản ứng khác nhau từ xã hội. Nhìn từ bài học của những quốc gia đi trước, các chuyên gia cho rằng, với lợi thế đi sau, Việt Nam có thể giảm nhẹ hoặc tránh được những ảnh hưởng khi “phổ cập” E10 cho thị trường.
Theo đó, trong ngắn hạn, các cơ quan chức năng thành lập đường dây nóng 24/7 tiếp nhận khiếu nại về E10; triển khai công cụ tra cứu tương thích xe trực tuyến; ban hành tiêu chuẩn nhãn E10 chuẩn hóa tại mọi vòi bơm (kích thước, màu sắc, vị trí). Cùng đó, xây dựng chính sách riêng cho vùng nông nghiệp với thời gian chuyển đổi dài hơn, hỗ trợ bảo dưỡng máy móc…
Trung hạn, sau 6-12 tháng sau khi E10 chính thức được đưa ra thị trường, về nguồn cung ethanol, đơn vị liên quan đàm phán hợp đồng dài hạn (có thể từ 3 - 5 năm) với Mỹ và Brazil để có giá ổn định; xây dựng kho dự trữ ethanol chiến lược với ít nhất 30 ngày tiêu thụ; thuê tư vấn quốc tế đánh giá lại toàn bộ 6 nhà máy sản xuất nhiên ethanol, xác định đơn vị nào nên đầu tư thêm, đơn vị nào nên đóng cửa.
Để đảm bảo chất lượng E10, thiết lập chương trình kiểm tra định kỳ (lấy mẫu ngẫu nhiên tại ít nhất 200 cây xăng/tháng), công bố kết quả công khai; xử phạt mạnh nếu phát hiện phối trộn sai tỷ lệ.
Về truyền thông, cần thiết kế chiến dịch truyền thông 12 tháng với thông điệp rõ ràng cả về ưu và yếu điểm của E10 với phương tiện sử dụng; truyền thông đa chiều và có giải pháp rõ ràng cho những hạn chế, không truyền thông một chiều.
Về bồi thường thiệt hại do sử dụng E10 gây ra, các cơ quan chức năng ban hành nghị định quy định rõ cơ chế bồi thường: Ai phải bồi thường, mức nào, trong bao lâu, thủ tục thế nào…
Về dài hạn, E10 chỉ là bước đầu, lộ trình dài hạn hướng tới E15, E20 tương tự Ấn Độ và các nước ASEAN. Để an toàn trong lộ trình này, các chuyên gia khuyến cáo: Điều kiện tiên quyết trước khi xét chuyển lên E15/E20 thì E10 phải vận hành ổn định ít nhất 24 tháng liên tục không có sự cố trên diện rộng; các nhà máy ethanol trong nước đạt ít nhất 50% tự chủ; hệ thống phân phối 100% đầu mối có hạ tầng phối trộn đạt chuẩn; toàn bộ xe lưu hành được rà soát và có chính sách hỗ trợ rõ ràng cho xe không tương thích…
Nhiều luồng dư luận xã hội nảy sinh ở thời điểm xăng sinh học E10 được đưa vào lưu hành toàn quốc được nhận định là phản ứng bình thường. Kinh nghiệm từ các quốc gia cho thấy, với những giải pháp phù hợp, coi trọng quyền lợi của người tiêu dùng, E10 sẽ sớm được chấp nhận và lưu hành ổn định.