Phát huy vai trò báo chí trong chuyển dịch năng lượng xanh

Báo chí trước yêu cầu mới về truyền thông năng lượng

Sáng 19/3, tại Hà Nội, Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ Báo chí - Hội Nhà báo Việt Nam (VJTC) cùng Viện Nghiên cứu vùng và đô thị (IRUS) tổ chức khai mạc Hội thảo Truyền thông về năng lượng tái tạo hướng đến Net Zero 2026 năm 2026 (MERE2026). 

Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, trong những năm gần đây, quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero). Việt Nam cũng đã thể hiện quyết tâm cao khi cam kết đạt Net Zero vào năm 2050, đồng thời ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Tuy nhiên, chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện về công nghệ hay nguồn lực đầu tư, mà còn liên quan đến nhiều vấn đề kinh tế - xã hội như việc làm, sinh kế của cộng đồng, cũng như yêu cầu đảm bảo một quá trình chuyển đổi công bằng và bền vững. Trong bối cảnh đó, truyền thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan, giúp công chúng hiểu rõ hơn về những cơ hội và thách thức của quá trình này.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cũng thẳng thắn nhìn nhận, đối với báo chí, việc đưa tin về năng lượng và biến đổi khí hậu vừa là thách thức, bởi đây là lĩnh vực có nhiều nội dung chuyên môn sâu. Nhưng đồng thời, đây cũng là cơ hội để các nhà báo thực hiện những tuyến bài có giá trị, giúp công chúng hiểu rõ hơn về chuyển dịch năng lượng và mục tiêu Net Zero, qua đó góp phần thúc đẩy phát triển năng lượng sạch và nền kinh tế xanh.

Đặc biệt, trong nhiều năm qua, Hội Nhà báo Việt Nam đã phối hợp với các tổ chức và chuyên gia trong và ngoài nước tổ chức nhiều chương trình tập huấn, tọa đàm nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng cho phóng viên khi tác nghiệp về các vấn đề môi trường và phát triển bền vững. Tiếp nối những hoạt động đó, năm nay Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí phối hợp với Viện Nghiên cứu vùng và đô thị (IRUS) tổ chức hội thảo này để các phóng viên, nhà báo cập nhật thông tin, trao đổi với các chuyên gia và tìm kiếm ý tưởng cho các tác phẩm báo chí về năng lượng tái tạo.

Trong khuôn khổ chương trình, các học viên sẽ tham gia các phiên trao đổi với chuyên gia và một chuyến đi thực tế tại mô hình năng lượng tái tạo để có thêm trải nghiệm và tư liệu phục vụ công việc. Sau khi hội thảo kết thúc, Ban Tổ chức sẽ lựa chọn các phóng viên có ý tưởng đề tài tốt nhất để tiếp tục tham gia Vòng 2, nhận được sự hướng dẫn của các chuyên gia cùng hỗ trợ kinh phí để hoàn thành các tác phẩm báo chí chất lượng trong năm 2026.

Truyền thông - "ngọn hải đăng" của chuyển dịch năng lượng

Đồng tình với quan điểm trên, GS.TS. Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh cho biết, cuộc cách mạng năng lượng không chỉ cần sự vào cuộc của Chính phủ hay doanh nghiệp mà cần có sự đồng thuận của toàn xã hội. Trong tiến trình đó, truyền thông đóng vai trò như một “ngọn hải đăng” định hướng. Báo chí không đơn thuần là kênh cung cấp thông tin, mà còn là mắt xích quan trọng kết nối giữa giới khoa học, nhà quản lý và công chúng.

Thông qua các tác phẩm báo chí, những quy định, chính sách vốn mang tính kỹ thuật và phức tạp sẽ trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn với cộng đồng. Đồng thời, báo chí cũng có thể giới thiệu các giải pháp năng lượng tiên tiến từ thế giới, chia sẻ những kinh nghiệm trong nước và quốc tế, qua đó góp phần đưa các mô hình năng lượng sạch vào thực tiễn.

Bên cạnh đó, trong quá trình triển khai các chính sách về chuyển dịch năng lượng, chắc chắn sẽ còn nhiều rào cản và thách thức. Vì vậy, vai trò của báo chí là rất quan trọng trong việc phản ánh thực tiễn, góp phần cùng các cơ quan quản lý và cộng đồng tìm ra những giải pháp phù hợp.

Thực tế rằng, các dự án năng lượng tái tạo, như điện gió hay điện mặt trời, thường đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn. Trong quá trình phát triển cũng có thể phát sinh những vấn đề liên quan đến chính sách, cơ chế, hoặc sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp lý. Đây cũng là những nội dung mà báo chí có thể góp phần phản ánh và thúc đẩy hoàn thiện.

Từ các hội thảo trước đây cho thấy, nhiều tác phẩm báo chí chất lượng cao, dựa trên dữ liệu chính xác và phân tích sâu sắc, đã góp phần tạo động lực thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ hơn của cộng đồng vào mục tiêu Net Zero. Theo GS.TS. Nguyễn Văn Phước, để chương trình đạt hiệu quả cao, cần tập trung vào một số hướng chính.

Thứ nhất, tiên phong truyền thông chính sách, nêu rõ lộ trình và lợi ích của chiến lược năng lượng quốc gia hướng tới mục tiêu Net Zero.

Thứ hai, tôn vinh và lan tỏa các mô hình, dự án năng lượng xanh tiêu biểu đã và đang thành công, qua đó tạo hiệu ứng tích cực trong xã hội.

Thứ ba, đổi mới phương thức truyền thông, thông qua việc ứng dụng báo chí dữ liệu và báo chí giải pháp, để tăng  tính thuyết phục và chiều sâu của các tác phẩm báo chí.

Cuối cùng, cần hướng tới mục tiêu bảo đảm quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra công bằng, không để ai bị bỏ lại phía sau, hài hòa giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội.

Hội thảo “Truyền thông về năng lượng tái tạo hướng tới Net Zero 2026” diễn ra từ ngày 19 - 21/3 tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều nhà báo, chuyên gia và nhà khoa học trong lĩnh vực năng lượng, môi trường. Chương trình gồm các phiên thảo luận về chính sách năng lượng, vai trò của báo chí trong chuyển dịch năng lượng, ứng dụng báo chí dữ liệu và báo chí giải pháp. Ngoài ra, học viên sẽ tham gia chuyến đi thực tế tại mô hình năng lượng tái tạo nhằm có thêm tư liệu phục vụ tác nghiệp. Các ý tưởng đề tài xuất sắc sẽ tiếp tục được hỗ trợ phát triển ở vòng tiếp theo.