Phát hành trái phiếu PPP ra công chúng: Cánh cửa vốn mới cho hạ tầng TP. Hồ Chí Minh

Đề xuất mở hướng chào bán ra công chúng

Theo quy định hiện hành tại Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (gọi tắt là Luật PPP), doanh nghiệp dự án PPP chỉ được phát hành trái phiếu không chuyển đổi, trái phiếu không kèm chứng quyền theo hình thức riêng lẻ để huy động vốn thực hiện dự án. Doanh nghiệp không được phát hành trái phiếu chuyển đổi riêng lẻ và trái phiếu kèm chứng quyền riêng lẻ. Như vậy một dự án PPP hạ tầng quy mô lớn như tuyến metro, đường vành đai hay cầu vượt sông muốn huy động vốn qua trái phiếu thì chỉ có thể bán cho một nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp hạn chế, không được tiếp cận nguồn vốn rộng rãi từ công chúng. Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng cho vay dài hạn hạ tầng ngày càng bị siết theo các tỷ lệ an toàn vốn, kênh huy động này trở nên chật hẹp hơn.

Trong quá trình góp ý sửa đổi các Nghị định hướng dẫn Luật PPP, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã có ý kiến đề nghị nghiên cứu, rà soát sửa đổi quy định theo hướng cho phép doanh nghiệp dự án PPP chào bán trái phiếu không chuyển đổi, trái phiếu không kèm chứng quyền ra công chúng, nhằm mở rộng kênh huy động vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng.

Trước đó, ngày 12/6/2026, UBCKNN đã tổ chức cuộc họp Tổ soạn thảo do Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi chủ trì. Theo kết luận cuộc họp, nhằm đảm bảo tính đồng bộ khi áp dụng các văn bản pháp luật và tạo điều kiện cho doanh nghiệp dự án PPP huy động vốn trên thị trường chứng khoán, các Nghị định hướng dẫn về cơ chế quản lý tài chính, hoạt động của doanh nghiệp dự án PPP cần được sửa đổi cho phù hợp khi doanh nghiệp dự án PPP chào bán trái phiếu ra công chúng.

Giải trình về đề xuất của UBCKNN, Bộ Tài chính cho biết: về đề nghị cho phép doanh nghiệp dự án PPP chào bán trái phiếu ra công chúng: Khoản 1 Điều 78 Luật số 64/2020/QH14 quy định: "Doanh nghiệp dự án PPP được phát hành, mua lại trái phiếu riêng lẻ do mình đã phát hành theo quy định của Luật này, pháp luật về doanh nghiệp, chứng khoán để huy động vốn thực hiện dự án PPP; không được phát hành trái phiếu chuyển đổi riêng lẻ và trái phiếu kèm chứng quyền riêng lẻ". Như vậy, Luật số 64/2020/QH14 không có quy định về doanh nghiệp dự án PPP chào bán trái phiếu không chuyển đổi, trái phiếu không kèm chứng quyền ra công chúng nên chưa có cơ sở pháp lý để bổ sung quy định này trong Nghị định số 312/2025/NĐ-CP.

Vẫn theo Bộ Tài chính, tại Phụ lục V kèm Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng Nghị định chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP, tại văn bản số 5561/VPCP-KTTH ngày 14/6/2026, lãnh đạo Chính phủ đã đồng ý điều chỉnh tiến độ trình sang tháng 10/2026. Việc hướng dẫn nội dung này sẽ thực hiện theo Nghị định chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án PPP.  

Về nguyên tắc không chuyển nghĩa vụ thanh toán trái phiếu thành nghĩa vụ ngân sách nhà nước: Hợp đồng dự án PPP được ký giữa cơ quan ký kết hợp đồng và nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án PPP; trong khi phát hành trái phiếu riêng lẻ là quan hệ giữa doanh nghiệp dự án PPP và nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp. Do đó, nghĩa vụ thanh toán trái phiếu là nghĩa vụ của doanh nghiệp dự án PPP và nhà đầu tư trái phiếu; Nhà nước (cơ quan ký kết hợp đồng) không có nghĩa vụ thanh toán trái phiếu doanh nghiệp dự án. Về cơ chế quản lý khoản doanh thu được Nhà nước chia sẻ, Bộ Tài chính cho biết: phần giảm doanh thu mà Nhà nước chia sẻ được thanh toán cho doanh nghiệp dự án PPP hoặc nhà đầu tư (trường hợp không thành lập doanh nghiệp dự án) và được coi là nguồn thu để hoàn vốn cho dự án PPP. Việc sử dụng nguồn thu để hoàn vốn cho dự án PPP thực hiện theo thỏa thuận được ký kết tại hợp đồng dự án PPP giữa cơ quan ký kết hợp đồng và nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án.

Cơ chế đáng chờ đợi

TP. Hồ Chí Minh đang triển khai đồng thời hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm theo phương thức PPP hoặc có cấu phần huy động vốn tư nhân. Đặc điểm chung của các dự án này là tổng mức đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn dài (thường trên 20 năm), trong khi vốn tín dụng ngân hàng cho vay trung dài hạn có giới hạn theo quy định về tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn.

Nhìn vào danh mục dự án kêu gọi đầu tư trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026–2030 có thể thấy một chiến lược phát triển hạ tầng đồng bộ và tham vọng, trải rộng trên năm nhóm lĩnh vực trọng điểm: cảng biển – logistics, khu công nghệ cao, công nghiệp – môi trường, giáo dục và giao thông. Nổi bật nhất và chiếm tỷ trọng vốn áp đảo là nhóm hạ tầng giao thông, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị. Tuyến số 6: Vành đai trong (đoạn từ ga Bà Quẹo – kết nối tuyến số 2 đi Phú Hữu) dài 53,8 km có tổng mức đầu tư lên tới khoảng 211.602 tỷ đồng. Đây là dự án có quy mô lớn nhất toàn danh mục. Bên cạnh đó là tuyến metro số 1 (Bến Thành – An Hạ) dài 21,1 km với 86.521 tỷ đồng, tuyến số 2 dài gần 51 km khoảng 73.176 tỷ đồng, và tuyến kết nối Thủ Thiêm – Long Thành dài 41,83 km với 84.752 tỷ đồng...

Ở lĩnh vực cảng biển và logistics, TP. Hồ Chí Minh ưu tiên các công trình quy mô lớn như cảng tổng hợp Long Sơn (12.000 tỷ đồng) có khả năng tiếp nhận tàu 100.000 tấn, cảng khách quốc tế Vũng Tàu (3.147 tỷ đồng) đón tàu 225.000 GT, cảng Mỹ Xuân 6 (2000 tỷ đồng) và Trung tâm logistics chuyên dụng 50 ha (300 tỷ đồng)...

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, một chuyên gia tài chính cho biết, nếu cơ chế chào bán trái phiếu dự án PPP ra công chúng được thông qua, doanh nghiệp dự án tại cả nước nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng có thể tiếp cận thêm một kênh huy động vốn: đa dạng hóa nguồn vốn dài hạn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; thu hút nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước tham gia trực tiếp vào tài trợ hạ tầng đô thị; tăng tính thanh khoản cho công cụ nợ của dự án PPP, qua đó có thể giảm chi phí huy động vốn so với phát hành riêng lẻ

Cơ chế trái phiếu PPP ra công chúng, nếu được thông qua đúng lộ trình, sẽ là bước tiến quan trọng giúp các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh có thêm công cụ tài chính để giải bài toán vốn hạ tầng vốn đang là nút thắt lớn nhất cản trở tiến độ các dự án trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, để cơ chế này thực sự đi vào cuộc sống mà không tạo rủi ro hệ thống, các vấn đề về minh bạch thông tin dự án, xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp dự án, và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cá nhân cần được quy định cụ thể trong Nghị định sắp ban hành.