Những doanh nhân Gia Lai mở đường đưa nông sản xuất ngoại

Những ngày đầu năm, khi phố núi Pleiku (tỉnh Gia Lai) se lạnh trong sương sớm, chúng tôi tìm đến trang trại, nhà máy và văn phòng làm việc của các doanh nhân đã chọn nông nghiệp làm con đường bền bỉ để đi ra thế giới. Nơi đây không chỉ có những con số tăng trưởng hay những hợp đồng xuất khẩu mà còn là câu chuyện dài của niềm tin, của những lần đứng trước bờ vực khó khăn và của khát vọng đưa nông sản Việt bước ra thị trường toàn cầu bằng chính giá trị thật của mình.

Công ty TNHH Vĩnh Hiệp xuất khẩu lô hàng cà phê hữu cơ (organic) Việt Nam đầu tiên sang thị trường Nhật Bản.

Ông Thái Như Hiệp chia sẻ, hành trình của Công ty TNHH Vĩnh Hiệp bắt đầu từ những năm đầu thập niên 1990, khi xuất khẩu nông sản vẫn là khái niệm mới mẻ với nhiều doanh nghiệp Việt. Khi đó, Vĩnh Hiệp chỉ là một cơ sở nhỏ ở TP. Hồ Chí Minh, làm trung gian thu mua, cung ứng nông sản thô cho các thị trường như Nga, Algeria.

Bước ngoặt đến khi ông quyết định “ngược dòng” lên Gia Lai - một vùng đất bazan màu mỡ nhưng còn thiếu hạ tầng, thiếu nhân lực và thiếu cả niềm tin của thị trường. Nhiều người can ngăn, bởi đưa trụ sở doanh nghiệp lên cao nguyên đồng nghĩa với chấp nhận chi phí cao hơn, rủi ro lớn hơn. Nhưng ông Hiệp chọn gắn tương lai doanh nghiệp với vùng nguyên liệu.

Từ những ngày đầu dựng kho, tuyển công nhân, xây dựng vùng nguyên liệu ở Chư H’drông, ông Hiệp đã xác định một hướng đi khác: cà phê sạch là cà phê bền vững. Khi nhiều doanh nghiệp còn chạy theo sản lượng, Vĩnh Hiệp chấp nhận đi chậm, đầu tư bài bản cho canh tác, thu hoạch và chế biến.

Không ít lần, ông Hiệp phải tự bỏ tiền túi để “giữ chữ tín” với nông dân khi thu mua đúng giá đã cam kết dù thị trường biến động. “Nông dân giữ được niềm tin thì doanh nghiệp mới có vùng nguyên liệu bền vững”, ông nói.

Những container cà phê đầu tiên của Vĩnh Hiệp cập cảng Hamburg hay Antwerp chính là thành quả thương mại, là kết quả của nhiều năm kiên trì thay đổi cách làm nông nghiệp. Khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực, cánh cửa châu Âu rộng mở, nhưng cũng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn.

“Xuất khẩu sang châu Âu hay Nhật Bản không khó ở giấy tờ, mà khó ở sự minh bạch từ gốc. Từng lô hàng phải truy xuất được nguồn gốc, từng khâu sản xuất phải đáp ứng chuẩn quốc tế. Doanh nghiệp phải đầu tư dây chuyền chế biến ướt, kho bảo quản hiện đại, hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. Quan trọng hơn, là thay đổi tư duy của nông dân, từ thói quen canh tác truyền thống sang sản xuất có kỷ luật”, ông Hiệp nói.

Riêng với thị trường Nhật Bản, mọi thứ còn khắt khe hơn. Một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cả lô hàng bị trả về. Nhưng chính sự khắt khe ấy lại dạy cho doanh nghiệp bài học lớn nhất: uy tín là tài sản vô giá.

“Một khi đã tạo được niềm tin, đối tác Nhật sẽ đồng hành rất lâu dài. Họ không ép giá, nhưng họ không chấp nhận gian dối”, ông Hiệp khẳng định. 

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn tham quan nhà máy cà phê của Công ty TNHH Vĩnh Hiệp.

Từng bước xây dựng từ vùng nguyên liệu đến chế biến sâu, Vĩnh Hiệp đã tạo nên dấu ấn với thương hiệu L’amant - thương hiệu đầu tiên của tỉnh Gia Lai được vinh danh Thương hiệu Quốc gia năm 2024. Đến nay, L’amant Café đã có mặt tại hơn 20 quốc gia, đặc biệt là các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc…

Ông Thái Như Hiệp chia sẻ: “Chúng tôi luôn đồng hành, kề vai sát cánh cùng nông dân tham gia vào chuyển giao kỹ thuật, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tạo dựng chuỗi giá trị liên kết. Công ty đã nỗ lực xây dựng mạng lưới sản xuất cà phê bền vững theo các tiêu chuẩn thị trường quốc tế với sản lượng hàng năm trên 150.000 tấn, thị trường mở rộng ra hơn 40 nước trên thế giới, trong đó, thị trường châu Âu chiếm khoảng 60%. Vĩnh Hiệp đặt ra sứ mệnh là tiên phong về nông nghiệp hữu cơ, đưa nông sản Việt Nam lên một tầm cao mới bằng việc đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính nhất thế giới”.

Nếu ông Thái Như Hiệp gắn bó với hạt cà phê thì Hoàng Anh Gia Lai hiện diện trên những cánh đồng chuối, sầu riêng, dâu tằm trải dài. Trong một buổi trò chuyện tại nông trường, ông Đoàn Nguyên Đức chia sẻ: “Tôi không xuất thân từ nông nghiệp. Không biết thì phải học, mà học cho tới nơi tới chốn”.

Ông Đoàn Nguyên Đức - Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai giới thiệu với đối tác về các sản phẩm xuất khẩu của tập đoàn.

Hành trình gần 10 năm “lột xác” của Hoàng Anh Gia Lai là quãng thời gian học lại từ đầu. Học cách trồng chuối theo chuẩn Philippines, học kỹ thuật sầu riêng từ Thái Lan, học mô hình dâu tằm - tơ từ các chuyên gia Trung Quốc. “Không có đường tắt trong nông nghiệp”, ông Đoàn Nguyên Đức nói.

Ông Đức chia sẻ, có những năm, Hoàng Anh Gia Lai phải đối diện áp lực tài chính nặng nề. Những cuộc họp cổ đông diễn ra lặng lẽ ngay tại Gia Lai, giữa những hoài nghi và lo lắng. Nhưng chính trong giai đoạn ấy, doanh nghiệp vẫn không rời bỏ con đường nông nghiệp.

Ông Đoàn Nguyên Đức - Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai.

Hôm nay, khi bước vào những nông trường chuối, sầu riêng đạt chuẩn quốc tế, ít ai còn nhớ những ngày gian khó ấy. Những chuyến hàng xuất khẩu đều đặn sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản là minh chứng cho một quá trình làm nông nghiệp bài bản, nghiêm túc.

“Điều tôi tự hào không chỉ là lợi nhuận, mà là chứng minh nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể làm lớn và làm đúng chuẩn”, ông Đức chia sẻ.

Nhìn về chặng đường phía trước, ông Đức nói nhiều đến hai chữ ổn định và bền vững. Ông cho rằng, nông nghiệp không thể chạy theo phong trào hay những cơn “sốt giá” ngắn hạn mà phải đi bằng nền tảng dài hơi.

“Tôi không kỳ vọng làm giàu nhanh. Điều tôi mong nhất là giữ được nhịp sản xuất ổn định, để doanh nghiệp, người lao động và nông dân cùng sống được bằng nông nghiệp”, ông bày tỏ.

Theo ông Đức, thị trường xuất khẩu thời gian tới vẫn còn nhiều biến động, song sẽ là cơ hội lớn cho những doanh nghiệp làm ăn bài bản. Ông Đức kỳ vọng, với những gì đã trải qua suốt gần một thập kỷ qua, Hoàng Anh Gia Lai sẽ bước vào giai đoạn “thu hoạch” đúng nghĩa, bứt phá trên thị trường xuất khẩu.

“Chỉ cần đi chậm lại một chút, làm kỹ hơn một chút, nông sản Việt nói chung, nông sản Gia Lai nói riêng hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng”, ông Đoàn Nguyên Đức nhấn mạnh.

Câu chuyện của ông Thái Như Hiệp, ông Đoàn Nguyên Đức và của những doanh nhân Tây Nguyên hôm nay, là lát cắt chân thực về con đường nhiều chông gai để nông sản Gia Lai vươn ra biển lớn không nhờ may mắn, mà bằng sự kiên gan và lựa chọn làm ăn tử tế.

Từ kho cà phê Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đến những vườn chuối bạt ngàn của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai, hiện lên một mẫu số chung: xuất khẩu nông sản chưa bao giờ là cuộc đua nước rút, mà là hành trình dài của chữ tín, của sự kiên gan và tầm nhìn bền bỉ để nông sản Gia Lai từng bước vươn ra biển lớn, vững vàng và đi xa.