Tin Khu Vực
Đầu ra vẫn bấp bênh
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương bên lề Hanoi Gifshow 2026, bà Phàn Phan Châu, người dân tộc Dao đỏ ở đội 4, xã Tả Phìn cho biết, sức mua hiện nay không bằng những năm trước. Hoạt động tiêu thụ chủ yếu dựa vào việc bán trực tiếp.
Bà Phàn Phan Châu, người dân tộc Dao đỏ ở đội 4, xã Tả Phìn giới thiệu về sản phẩm tham gia Hanoi Giftshow 2026.
Hằng ngày, bà Châu bán hàng tại nhà, từ túi, ví, quần áo thổ cẩm đến lá thuốc tắm phục vụ khách du lịch. Thỉnh thoảng, khách tham quan Tả Phìn ghé mua sản phẩm, nhưng lượng tiêu thụ không đều. Vào dịp lễ, lượng khách đến địa phương đông hơn, còn ngày thường thưa vắng.
Đáng chú ý, thu nhập từ nghề thêu truyền thống hiện chưa đủ để người làm nghề trang trải cuộc sống. Bà Châu cho biết, thu nhập từ hàng thủ công của gia đình chưa đến 3 triệu đồng mỗi tháng. Để duy trì sinh kế, bà vẫn phải làm nương, trồng lúa. “Thu nhập từ hàng thủ công ít lắm nhưng đây là nghề truyền thống của dân tộc mình nên tôi cũng không muốn bỏ”, bà Châu chia sẻ.
Bà Châu cũng cho biết thêm, tại đội 4, nhiều hộ vẫn làm sản phẩm thổ cẩm, nhưng không phải gia đình nào cũng có điều kiện bày bán tại nhà. Có người mang túi, đồ thủ công đi bán rong hoặc chỉ đem theo một vài sản phẩm để giới thiệu với khách. Sản lượng của từng hộ không lớn, hoạt động bán hàng còn phân tán, phụ thuộc nhiều vào khả năng tiếp cận khách trực tiếp.
Không chỉ thiếu đầu ra, người làm nghề còn phải cạnh tranh với sản phẩm thêu bằng máy. Theo bà Châu, một chiếc túi thêu tay có giá khoảng 300.000 - 400.000 đồng, loại thêu tinh xảo hơn có thể lên tới 500.000 đồng; những sản phẩm cầu kỳ có giá vài triệu đồng. Trong khi đó, sản phẩm làm bằng máy có mẫu mã gần giống nhưng giá thấp hơn đáng kể. Chẳng hạn, một chiếc quần thêu bằng máy có giá khoảng 1 triệu đồng, còn làm thủ công hoàn toàn giá có thể lên tới vài triệu đồng.
Khó khăn còn nằm ở việc tổ chức tiêu thụ. Bà Châu cho biết, trước đây, khi sản phẩm được làm ra, có người thu gom để đưa đi tiêu thụ. Hiện nay, bà chưa thấy có hỗ trợ mới về đầu ra. Việc tham gia các hội chợ mở thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm, song hiệu quả bán hàng chưa ổn định.
Đổi mới sản phẩm, gắn tiêu thụ với bảo tồn nghề
Không chỉ các hộ làm nghề, những người tham gia tổ chức sản xuất thổ cẩm tại Tả Phìn cũng nhận thấy đầu ra là nút thắt lớn nhất. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lý Lở Mẩy, nhóm trưởng nhóm sản xuất thổ cẩm tại đội 4 cũng cho hay, trước đây nghề thêu phát triển mạnh, có thời điểm nhóm của bà thu hút khoảng 300 người tham gia. Khi có đơn hàng, riêng nhóm bà có thể huy động 70 - 80 người sản xuất.
Bà Lý Lở Mẩy, nhóm trưởng nhóm sản xuất thổ cẩm đội 4, xã Tả Phìn tại gian hàng giới thiệu sản phẩm truyền thống tại hội chợ.
Nhưng từ sau dịch Covid-19, việc kinh doanh gặp khó khăn, lượng tiêu thụ giảm dần. Người làm nghề hiện chủ yếu hoạt động theo từng nhóm nhỏ, không còn tập trung như trước. “Mỗi lần đi hội chợ, chúng tôi muốn giới thiệu, quảng bá sản phẩm là chính. Bán được hàng thì tốt, còn có lúc đi hội chợ không bán được hàng, tôi cũng không có tiền để về”, bà Mẩy chia sẻ.
Theo bà Mẩy, thị hiếu của khách hàng khá đa dạng nhưng để điều chỉnh được sản phẩm mà vẫn giữ được đặc trưng văn hóa của dân tộc là khó khăn lớn.
Đây cũng là thách thức không nhỏ đối với kỹ thuật nhuộm tự nhiên và phối màu truyền thống. Bà Mẩy cho biết, người Dao đỏ có cách phối màu riêng trên trang phục, thường tạo nên những mảng màu sặc sỡ. Khi muốn chuyển sang các tông màu nhạt hơn, hài hòa hơn để phù hợp với khách hàng, bà con còn lúng túng vì chưa nắm vững kỹ thuật phối màu và khả năng kiểm soát màu nhuộm tự nhiên.
Bên cạnh đổi mới sản phẩm, việc mở rộng bán hàng trên kênh mạng xã hội cũng cần được quan tâm. Tuy nhiên, với đồng bào Dao đỏ tại Tả Phìn nói riêng, bà con dân tộc thiểu số nói chung, sự hỗ trợ về kỹ năng số là rất lớn, thậm chí là cầm tay chỉ việc.
Sản phẩm thủ công của người Dao đỏ tại Tả Phìn hấp dẫn khách thăm quan.
Cùng đó là khả năng duy trì nguồn hàng, chất lượng và thông tin sản phẩm. Với những hộ chỉ có thể làm ra vài chiếc túi nhỏ, việc tiếp cận đơn hàng lớn sẽ khó khăn nếu không có sự liên kết giữa các gia đình.
Một vấn đề khác là nguy cơ mai một nghề truyền thống khi thu nhập không đủ hấp dẫn người trẻ. Theo bà Châu, nhiều người trẻ hiện nay ưu tiên việc học tập và những công việc khác, ít mặn mà với thêu thổ cẩm. Bà Mẩy cũng lo ngại trẻ em ngày càng ít thời gian học nghề do phải tập trung cho việc học ở trường. Trong khi đó, thêu thùa không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn là phương thức lưu giữ hoa văn, kỹ thuật và tri thức truyền thống của cộng đồng.
“Chúng tôi mong muốn được địa phương hỗ trợ kinh phí để thuê người thêu, ghi lại đầy đủ các loại hoa văn trên những tấm vải lớn nhằm lưu giữ vốn văn hóa của người Dao”, bà Mẩy nói.
Tả Phìn có lợi thế từ hoạt động du lịch và những sản phẩm gắn với bản sắc văn hóa Dao đỏ. Nhưng để lợi thế ấy chuyển thành sinh kế bền vững, thổ cẩm cần hiện diện rõ hơn trong hành trình trải nghiệm của du khách, từ điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm đến hoạt động tìm hiểu kỹ thuật thêu, nhuộm truyền thống. Khi khách không chỉ ngắm nhìn mà còn hiểu giá trị và có nhu cầu mua sản phẩm, cơ hội duy trì nghề mới có thể được mở rộng.
Bảo tồn thổ cẩm không thể chỉ dựa vào sự tâm huyết của những người còn bám nghề. Khi đầu ra được cải thiện, công sức của người thợ được trả công tương xứng và người trẻ nhìn thấy cơ hội sinh kế từ nghề truyền thống, những đường kim, mũi chỉ của người Dao đỏ mới có thêm điều kiện tiếp tục được truyền lại qua các thế hệ.
Thêu thổ cẩm là nghề truyền thống của đồng bào người Dao đỏ tại Tả Phìn, cũng đồng thời là nét văn hoá đặc trưng. Việc bảo tồn nghề, lưu giữ văn hoá là cần thiết nhưng cần bắt đầu ngay từ việc cải thiện sinh kế cho bà con. Giúp bà con sinh sống được chính bằng nghề truyền thống.