Gỡ khó đầu ra cho thổ cẩm của người dân tộc thiểu số

Sức mua phụ thuộc vào mùa

Tại Hợp tác xã thổ cẩm Hoa Tiến (tỉnh Nghệ An), các sản phẩm do người dân tộc Thái tự dệt khá đa dạng, từ túi, ví, thú bông, quần áo, khăn quàng đến chăn và tấm trải bàn. Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương bên lề Hanoi Giftshow 2026, bà Sầm Thị Bích, đại diện hợp tác xã cho biết, tình hình tiêu thụ sản phẩm thủ công truyền thống hiện tương đối ổn định, song sức mua vẫn phụ thuộc mùa vụ.

Vào mùa đông, khăn thổ cẩm tiêu thụ tốt hơn, trong khi sang mùa hè, lượng bán giảm. Giá sản phẩm nhìn chung không thay đổi đáng kể, chủ yếu phụ thuộc vào chi phí nguyên liệu đầu vào.

Tại bản Nhót, xã Mai Châu (tỉnh Phú Thọ), nhóm dệt do bà Hà Thị Xuyến làm trưởng nhóm cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự. Theo bà Xuyến, nhóm hiện có 22 thành viên, đều là người dân tộc Thái, cùng duy trì nghề dệt thủ công truyền thống. Sản phẩm được giới thiệu tại các hội chợ, đồng thời tiêu thụ thông qua các mối hàng và khách du lịch.

Tuy nhiên, sức mua năm nay có phần giảm so với những năm trước. Các đầu mối vẫn đặt hàng nhưng lượng khách trực tiếp lên bản mua sản phẩm chưa bằng mọi năm. Việc tiêu thụ phụ thuộc vào mùa du lịch khiến thu nhập của những người làm nghề chịu ảnh hưởng khi lượng khách giảm.

Thu nhập thấp cũng là nguyên nhân khiến nghề dệt khó trở thành nguồn sinh kế chính. Bà Xuyến cho biết, vào thời gian nông nhàn, các thành viên tranh thủ dệt để kiếm thêm khoảng 2-3 triệu đồng mỗi tháng. Tiền công làm một chiếc khăn chỉ khoảng 20.000-30.000 đồng; tính theo ngày, thu nhập có khi chưa đạt 100.000 đồng.

Trong khi đó, công việc làm thuê có thể mang lại 300.000-400.000 đồng mỗi ngày. Chênh lệch thu nhập khiến nghề thủ công khó cạnh tranh trong lựa chọn việc làm của người dân, nhất là những người trẻ. Nhiều thành viên vẫn gắn bó với nghề chủ yếu vì tình yêu với thổ cẩm và mong muốn gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. “Đây là nghề truyền thống do ông cha để lại nên mình phải giữ gìn bản sắc văn hóa”, bà Xuyến chia sẻ.

Từ thực tế tại Hoa Tiến và bản Nhót, có thể thấy, mở rộng thị trường cho thổ cẩm không chỉ là tìm thêm nơi bán hàng. Điều quan trọng là tạo được nguồn tiêu thụ ổn định, giúp sản phẩm có giá bán tương xứng với công sức lao động, qua đó tạo động lực để người dân tiếp tục duy trì nghề truyền thống.

Tiếp cận phương thức tiêu thụ qua mạng xã hội

Trong khi sức mua tại các điểm bán truyền thống còn phụ thuộc mùa vụ, mạng xã hội đang trở thành kênh tiêu thụ bổ sung cho các nhóm đồng bào dân tộc thiểu số sản xuất thổ cẩm. Thông qua hình ảnh, video và livestream, người làm nghề có thể giới thiệu sản phẩm đến khách hàng ở xa mà không phải chờ người mua trực tiếp đến địa phương.

Tại Hợp tác xã thổ cẩm Hoa Tiến, bà Bích đã bán hàng qua mạng xã hội khoảng 2-3 năm. Theo bà, sau thời gian triển khai, lượng tiêu thụ qua các kênh số chiếm khoảng 60%.

Đáng chú ý, hoạt động livestream của bà Bích không chỉ phục vụ hợp tác xã mà còn hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm của những hộ sản xuất khác tại địa phương. Cách làm này giúp nhiều hộ tiếp cận khách hàng thông qua một đầu mối bán hàng, giảm bớt áp lực phải tự tìm kiếm thị trường.

Tuy nhiên, việc bán hàng trực tuyến vẫn phụ thuộc nhiều vào nỗ lực cá nhân. Bà Bích thường livestream khoảng 1-2 ngày một lần, giới thiệu các mặt hàng sẵn có và kết nối với bạn bè, khách hàng yêu thích thổ cẩm.

Những ngày đầu, bà chưa có kỹ năng giới thiệu sản phẩm trên môi trường trực tuyến, chủ yếu học hỏi từ góp ý của bạn bè và khách hàng và việc tìm người kế cận vẫn là trở ngại. “Đến nay, tôi vẫn chưa thực sự thành thạo. Việc tìm người kế cận cũng rất khó khăn. Một số người trẻ tại địa phương còn đi học, đi làm xa, không hứng thú với nghề truyền thống”, bà Bích nói.

Tại nhóm dệt bản Nhót, bà Xuyến cũng mới bắt đầu livestream trong thời gian gần đây. Nhóm chưa xây dựng được kênh bán hàng trực tuyến chuyên biệt, phần lớn vẫn dựa vào hội chợ, các mối hàng và khách du lịch.

Như vậy, dù nhận thấy cơ hội từ mạng xã hội, các nhóm dệt vẫn thiếu kỹ năng, nhân lực và phương thức tổ chức bán hàng phù hợp. Việc hướng dẫn sử dụng công cụ số là cần thiết, nhưng để duy trì hoạt động lâu dài, người làm nghề còn cần được hỗ trợ xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm, kết nối khách hàng và tổ chức bán hàng theo khả năng thực tế.

Bên cạnh kỹ năng số, vấn đề thương hiệu và hàng nhái cũng là trở ngại đáng kể. Theo bà Xuyến, trên thị trường có những sản phẩm sản xuất công nghiệp sử dụng hoa văn tương tự thổ cẩm truyền thống được bán với giá rất thấp. Sự chênh lệch về giá tạo sức ép cạnh tranh đối với sản phẩm dệt thủ công.

Đáng nói, khi nguồn gốc, chất liệu và giá trị văn hóa chưa được nhận diện rõ, sản phẩm truyền thống có nguy cơ bị đánh đồng với những mặt hàng giá rẻ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ mà còn khiến người làm nghề khó duy trì mức thu nhập tương xứng với thời gian và công sức bỏ ra.

Bà Bích cho biết, sản phẩm của hợp tác xã khoảng 80% dùng màu nhuộm tự nhiên, còn 20% là màu hóa học. Sản phẩm thổ cẩm Hoa Tiến sử dụng sợi bông, sợi tơ tằm và các hoa văn có nguồn gốc từ văn hóa của người Thái.

Đây là những thông tin cần được thể hiện rõ khi giới thiệu sản phẩm trên mạng xã hội. Thay vì chỉ đăng hình ảnh và giá bán, các nhóm sản xuất cần giúp khách hàng hiểu về chất liệu, quy trình làm nghề, đặc điểm hoa văn và công sức của người thợ. Qua đó, người mua có thêm căn cứ nhận diện sản phẩm thủ công và hiểu vì sao giá thành có sự khác biệt so với hàng sản xuất công nghiệp.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, các nhóm sản xuất khó có thể tự giải quyết tất cả vấn đề khi nguồn lực còn hạn chế. Theo bà Bích, Sở Công Thương và Liên minh Hợp tác xã tỉnh Nghệ An đã tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo nâng cao tay nghề. Bà kỳ vọng hoạt động hỗ trợ sẽ tiếp tục được mở rộng sang kỹ năng bán hàng và quảng bá sản phẩm trên các kênh trực tuyến.

Với nhóm dệt bản Nhót, bà Xuyến mong muốn được tạo điều kiện tham gia nhiều hội chợ, chương trình quảng bá và tìm kiếm thêm khách hàng để mở rộng đầu ra. Đây vẫn là những kênh quan trọng giúp sản phẩm tiếp cận người mua, đồng thời tạo cơ hội để các nhóm dệt giới thiệu nghề truyền thống.

Mạng xã hội có thể giúp thổ cẩm vượt khỏi phạm vi bản làng, không nhất thiết mỗi người thợ phải trở thành người bán hàng trực tuyến chuyên nghiệp. Điều cần thiết là hình thành được cách tổ chức phù hợp, có người hỗ trợ, kênh giới thiệu sản phẩm và đầu mối kết nối thị trường.