Nghị định 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực: 3 việc doanh nghiệp cần làm ngay

Từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp cần rà soát quy trình sản xuất, chuẩn hóa hồ sơ và nhãn mác để xác định, công bố xuất xứ Việt Nam đúng quy định để đáp ứng quy định tại Nghị định số 384/2026/NĐ-CP.

Minh bạch xuất xứ: Yêu cầu quan trọng của thị trường nội địa

Ngày 9/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, bổ sung một khuôn khổ pháp lý mà trước đây hệ thống quy định về xuất xứ hàng hóa chưa điều chỉnh riêng đối với hàng hóa tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Ngày 9/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước

Ngày 9/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chỉ đạo quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ những điểm nghẽn, kiến tạo phát triển và tạo lập hành lang pháp lý minh bạch. Trong đó, việc hoàn thiện pháp luật về hàng hóa, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và minh bạch thông tin về đặc tính, chất lượng sản phẩm có ý nghĩa quan trọng đối với việc xây dựng môi trường thương mại nội địa trong sạch, chất lượng, an toàn.

Thực tế, Quốc hội đã ban hành nhiều đạo luật quan trọng như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Những quy định này hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, trong đó đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm mà còn trở thành động lực, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp Việt Nam.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền nhấn mạnh, việc quản lý sản phẩm, hàng hóa phải bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch, khách quan, phù hợp với mức độ rủi ro; không phân biệt đối xử về xuất xứ hàng hóa và chủ thể có liên quan, phù hợp với thông lệ quốc tế, không tạo ra những rào cản kỹ thuật không cần thiết. Đồng thời, phải bảo vệ quyền của Nhà nước cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Một vấn đề đặt ra là Việt Nam hiện đã tham gia 19 hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa nhằm xác định một sản phẩm có xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định trước đây chủ yếu phục vụ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, giúp hàng hóa đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan theo cam kết FTA hoặc phục vụ các mục tiêu quản lý ngoại thương. Trong khi đó, hàng hóa sản xuất trong nước và lưu thông trên thị trường nội địa vẫn cần một hệ thống tiêu chí riêng để xác định xuất xứ Việt Nam.

Khoảng trống pháp lý này đặt ra yêu cầu phải có quy định thống nhất, minh bạch, vừa giúp doanh nghiệp có căn cứ xác định xuất xứ sản phẩm, vừa tạo cơ sở để cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát và người tiêu dùng tiếp cận thông tin chính xác.

Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn thực thi về xác định xuất xứ hàng hóa sản xuất trong nước. Đây là cơ sở pháp lý để thương nhân chủ động xác định xuất xứ sản phẩm, tiếp cận các chính sách ưu đãi của Nhà nước; cơ quan có thẩm quyền có căn cứ đánh giá việc tuân thủ pháp luật, đồng thời bảo đảm quyền được thông tin của người tiêu dùng.

Không chỉ hoàn thiện hệ thống pháp luật, Nghị định 384 còn hướng tới ngăn chặn tình trạng giả mạo xuất xứ, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng; hạn chế gian lận thương mại, bảo vệ uy tín và thương hiệu hàng hóa Việt Nam. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, còn doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chất lượng và mức độ minh bạch.

Rà soát sản xuất, chuẩn hóa hồ sơ, điều chỉnh nhãn mác

Từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm đến những quy định mới về tiêu chí xác định xuất xứ, các công đoạn không được công nhận là tạo ra xuất xứ Việt Nam, trách nhiệm tự kê khai và nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ.

Từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm đến những quy định mới về tiêu chí xác định xuất xứ

Từ ngày 1/1/2027, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm đến những quy định mới về tiêu chí xác định xuất xứ

Thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, có 4 nhóm quy định quan trọng doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý.

Thứ nhất, đối với hàng hóa không thuần túy, tức sản phẩm có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu, doanh nghiệp cần đáp ứng một trong hai tiêu chí: chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) ở cấp độ 4 số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) tối thiểu 30%, tính trên giá xuất xưởng. Đáng chú ý, đối với sản phẩm công nghệ số, các chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế bo mạch, phần mềm và kiểm thử tại Việt Nam được tính trực tiếp vào hàm lượng giá trị Việt Nam.

Đây là quy định đòi hỏi doanh nghiệp phải nhìn nhận lại toàn bộ cấu trúc đầu vào và quá trình tạo ra giá trị của sản phẩm. Việc sử dụng nguyên liệu nhập khẩu không đồng nghĩa sản phẩm không thể được xác định có xuất xứ Việt Nam. Vấn đề là doanh nghiệp phải chứng minh được sản phẩm đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa hoặc tỷ lệ giá trị Việt Nam theo quy định.

Thứ hai, Điều 7 của Nghị định quy định loại trừ các công đoạn gia công, chế biến đơn giản khỏi những hoạt động được công nhận để xác định xuất xứ Việt Nam. Các thao tác như sơ chế, bảo quản, lau chùi, phân loại, dán nhãn, đóng gói đơn giản... không đủ căn cứ để xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam.

Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn tình trạng lợi dụng một số công đoạn xử lý đơn giản để gắn nhãn hàng Việt Nam cho sản phẩm không đáp ứng điều kiện xuất xứ. Do đó, doanh nghiệp cần đánh giá thực chất công đoạn sản xuất, mức độ chế biến và giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam, thay vì chỉ căn cứ vào địa điểm đóng gói hoặc hoàn thiện sản phẩm.

Thứ ba, doanh nghiệp cần lưu ý cơ chế tự kê khai và tự chịu trách nhiệm theo Điều 9. Nghị định không đặt ra thủ tục hành chính, giấy phép hay yêu cầu doanh nghiệp phải xin xác nhận xuất xứ Việt Nam trước khi đưa hàng hóa ra lưu thông. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về nội dung kê khai, thông tin xuất xứ và có nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ chứng minh trong thời hạn 5 năm.

Các tài liệu cần được chuẩn bị và quản lý gồm hóa đơn, chứng từ nguyên liệu đầu vào, bảng kê nguyên liệu, tài liệu về quy trình sản xuất và những hồ sơ liên quan để chứng minh việc đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Đây là cơ sở quan trọng phục vụ hoạt động kiểm tra, thanh tra và hậu kiểm của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ tư, doanh nghiệp cần chủ động xử lý vấn đề bao bì, nhãn mác đã in trước thời điểm Nghị định có hiệu lực. Theo quy định chuyển tiếp tại Điều 12 được ông Nguyễn Anh Sơn thông tin, bao bì, nhãn mác in sẵn trước ngày 1/1/2027 được tiếp tục sử dụng theo thời hạn chuyển tiếp 12 tháng. Cơ chế này tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động giải quyết lượng bao bì tồn kho, hạn chế lãng phí và tránh phát sinh chi phí thay đổi đột ngột.

Từ những quy định trên, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị doanh nghiệp cần triển khai ngay 3 nhóm giải pháp trọng tâm.

Một là, rà soát toàn bộ quy trình sản xuất và mã số HS của nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp cần kiểm tra việc phân loại mã HS, đối chiếu với sản phẩm đầu ra, đồng thời xây dựng bảng kê chi tiết giá thành sản xuất để đánh giá khả năng đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp 4 số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30%. Những công đoạn gia công đơn giản cũng cần được nhận diện, loại trừ khi xác định xuất xứ.

Hai là, chuẩn hóa hệ thống hồ sơ chứng minh xuất xứ. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý, lưu giữ chứng từ đầu vào, hóa đơn, bảng kê nguyên liệu và hồ sơ sản xuất trong thời hạn 5 năm. Hồ sơ có thể được lưu trữ bằng bản giấy hoặc dữ liệu điện tử, nhưng phải bảo đảm tính đầy đủ, thống nhất và có khả năng đối chiếu với sổ sách kế toán. Đây không nên chỉ là công việc thực hiện khi có yêu cầu kiểm tra mà cần trở thành một khâu thường xuyên trong quản trị doanh nghiệp.

Ba là, chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi nhãn mác, bao bì. Doanh nghiệp cần kiểm kê lượng bao bì đã in trước ngày 1/1/2027, xác định nhu cầu sử dụng và xây dựng kế hoạch thay thế phù hợp với thời hạn chuyển tiếp 12 tháng. Song song với đó, cần chuẩn bị mẫu nhãn mác mới, bảo đảm nội dung thể hiện xuất xứ phù hợp với tiêu chí và quy định của Nghị định.

Có thể thấy, Nghị định 384/2026/NĐ-CP không tạo thêm thủ tục hành chính hay giấy phép mới cho doanh nghiệp, nhưng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính trung thực, minh bạch và khả năng chứng minh xuất xứ hàng hóa. Cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm cũng đồng nghĩa doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ khâu sản xuất, thay vì chờ đến khi cơ quan chức năng kiểm tra mới hoàn thiện hồ sơ.

Về dài hạn, việc tuân thủ quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ vi phạm mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng, bảo vệ uy tín thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Khi xuất xứ được xác định trên cơ sở tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm chứng, thương hiệu hàng Việt sẽ có thêm nền tảng để phát triển bền vững trên chính thị trường trong nước.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 09/10/2026 của Chính phủ quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là lần đầu tiên Việt Nam thiết lập một khung pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ về xác định xuất xứ Việt Nam cho hàng hóa trên thị trường nội địa. Với doanh nghiệp, quy định mới không đơn thuần là yêu cầu tuân thủ mà còn đặt ra đòi hỏi phải chủ động minh bạch hóa quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và thông tin sản phẩm.

Phương Lan, Trang Trịnh

Có thể bạn quan tâm