Tin Khu Vực 
Phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng
Ngày 21/4 được Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 284/QĐ-TTg ngày 20/2/2014 là Ngày Sách Việt Nam, sau đó được đổi tên thành Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam theo Quyết định số 1862 QĐ-TTg ngày 4/11/2021. Đây là hoạt động thường niên nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức về vai trò của sách đối với việc bồi dưỡng tri thức, rèn luyện kỹ năng và hoàn thiện nhân cách con người.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn ngày 21/4 mang ý nghĩa biểu trưng, gắn với sự kiện xuất bản cuốn “Đường Kách mệnh” của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1927 - tác phẩm có giá trị lý luận và lịch sử quan trọng trong dòng chảy tư tưởng cách mạng Việt Nam.
Tiếp tục thúc đẩy nuôi dưỡng văn hóa đọc đối với thế hệ trẻ. Ảnh: Minh Hiếu
Trong bối cảnh chuyển đổi số, văn hóa đọc tiếp tục được khẳng định là nền tảng quan trọng hình thành tư duy độc lập, thúc đẩy lối sống tích cực và xây dựng xã hội học tập.
Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam - ông Nguyễn Xuân Dũng cho hay, trong tiến trình phát triển không ngừng của xã hội, sách và văn hóa đọc giữ vai trò nền tảng của tri thức, đồng thời trở thành động lực kích hoạt (thúc đẩy) sự sáng tạo và năng lực thích ứng của mỗi người. "Việc đọc, từ đó, không chỉ là tiếp thu thông tin, mà còn là quá trình chọn lọc, phân tích và kiến tạo lại tri thức, qua đó hình thành những cách tiếp cận mới, những góc nhìn mở và khả năng tư duy độc lập…", ông Dũng nói.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội cũng cho rằng, sách và văn hóa đọc giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và bồi đắp bản sắc văn hóa cộng đồng. Sách không chỉ đơn thuần là phương tiện truyền tải tri thức, mà còn là con đường bền vững để lưu giữ ký ức, nuôi dưỡng tâm hồn và góp phần định hình những giá trị chung của xã hội.
Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khi các thành viên trong cộng đồng cùng đọc và chia sẻ những tác phẩm về lịch sử dân tộc, phong tục tập quán, văn học nghệ thuật hay những trải nghiệm sống qua từng thời kỳ, họ không chỉ tiếp nhận thông tin, mà còn từng bước hình thành một hệ giá trị chung.
“Bản sắc văn hóa không phải là khái niệm trừu tượng, mà hiện diện rất cụ thể trong đời sống: từ cách ứng xử, tinh thần hiếu học, năng lực đối thoại, sự tôn trọng khác biệt cho đến niềm tự hào về cội nguồn dân tộc. Tất cả những yếu tố đó đều có thể được nuôi dưỡng, bồi đắp một cách bền vững thông qua việc phát triển văn hóa đọc” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Hình thành xã hội học tập
Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, thời gian qua, phát triển văn hóa đọc đã trở thành một hoạt động quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân và từng bước thấm sâu vào đời sống xã hội. Trong đó, nhiều mô hình thư viện, tủ sách cơ sở, ngày hội sách, cuộc thi đại sứ văn hóa đọc, không gian đọc sáng tạo với phố sách, đường sách dần đi vào nền nếp, tạo chuyển biến rõ rệt ở các trường học và đô thị.
Ngoài ra, các chương trình giới thiệu, quảng bá sách gắn với chuyển đổi số, thư viện số và nền tảng đọc trực tuyến bước đầu mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, đặc biệt cho giới trẻ, góp phần hình thành thói quen đọc mới trong môi trường số.
Tuy vậy, sự quan tâm của một số địa phương, đơn vị chưa đồng đều, khoảng cách về đọc sách và hưởng thụ giá trị trì thức từ sách giữa vùng, miền vẫn còn khá lớn; văn hóa đọc chưa thực sự trở thành nhu cầu tự thân, thói quen trong cộng đồng; chưa có sự đầu tư trọng tâm, trọng điểm, thực chất đối với nhiệm vụ quan trọng này.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, khi mạng xã hội, video ngắn và trò chơi điện tử ngày càng chiếm lĩnh không gian giải trí, sách dường như đang trở thành một “món ăn” kén người thưởng thức. Thực tế này phản ánh một thách thức lớn đối với văn hóa đọc. Thói quen “đọc nhanh”, “xem lướt”, “tiêu thụ nội dung ngắn” đang dần lấn át việc đọc sâu, đọc kỹ vốn là đặc trưng của văn hóa đọc truyền thống.
Hệ quả không chỉ là thời gian dành cho sách bị thu hẹp, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung và chiều sâu tư duy. Đây là vấn đề đáng lo ngại trong bối cảnh xây dựng xã hội học tập, nơi tinh thần “học tập suốt đời” được xem là động lực phát triển con người toàn diện.
Trước thực trạng này, ông Nguyễn Xuân Dũng chia sẻ, sự phát triển của công nghệ mang đến nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra những thách thức đối với văn hóa đọc. Trong bối cảnh đó, việc duy trì thói quen đọc sách, lựa chọn nguồn tri thức chất lượng và phát huy vai trò của sách là một nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội.
Vì thế, để nuôi dưỡng văn hóa đọc, đặc biệt đối với thế hệ trẻ, theo các chuyên gia, không thể đặt trách nhiệm lên riêng nhà trường hay chỉ trông chờ vào ý thức của từng gia đình. Đây phải là một quá trình phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và rộng hơn là toàn xã hội. Trong đó, nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc khơi gợi hứng thú đọc. Những mô hình như giờ đọc tự do, câu lạc bộ sách, ngày hội đọc, thư viện mở… cần được phát triển thực chất. Đồng thời, ngành xuất bản và truyền thông cũng phải làm cho sách trở nên sinh động, hấp dẫn và dễ tiếp cận hơn với công chúng trẻ.
Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới cũng đã nêu rõ mục tiêu đến năm 2030: Thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, hình thành các thiết chế văn hóa tạo không gian văn hóa đọc, học tập, sáng tạo trong cộng đồng, hướng đến xây dựng phong trào toàn dân đọc sách.
Trong các giải pháp thực hiện, Chỉ thị số 04-CT/TW cũng đã chỉ rõ chăm lo, nuôi dưỡng và phát triển văn hóa đọc trong các tầng lớp nhân dân. Tăng cường quảng bá, tôn vinh giá trị của sách, nâng cao chất lượng Giải sách quốc gia ngang tầm khu vực. Đẩy mạnh hoạt động xuất bản trong cộng đồng, hình thành các thiết chế không gian văn hóa đọc, giải trí hiện đại, thân thiện, đề cao vai trò thiết yếu của sách trong đời sống, xã hội, xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng quan trọng cho việc học tập suốt đời, từ đó hình thành xã hội học tập.
Rà soát, hoàn thiện, cụ thể hóa các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa đọc; hỗ trợ sách cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; quan tâm sách cho đối tượng yếu thế, người khuyết tật, người lao động. Tôn vinh tác giả, dịch giả, nhà khoa học, nhà xuất bản, cơ sở phát hành, thư viện, trường học, tổ chức, cá nhân có đóng góp tích cực cho sự nghiệp phát triển văn hóa đọc, hoạt động xuất bản và truyền bá tri thức được yêu cầu đẩy mạnh.