Nâng hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất công nghiệp

Chủ động năng lượng cho sản xuất

Chiều 10/9, tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), trong khuôn khổ Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ Việt Nam 2026 (VITW 2026) đã diễn ra tọa đàm “Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và tăng trưởng công nghiệp: Bảo đảm nguồn cung năng lượng cho sản xuất”.

Tại tọa đàm, ông Phạm Đăng An, Phó Tổng giám đốc Vũ Phong Energy Group cho biết, Quy hoạch điện VIII chắc chắn sẽ tiếp tục có những phiên bản cập nhật để phù hợp với tình hình thực tế. Tuy nhiên, dưới góc độ doanh nghiệp, thay vì chờ đợi những điều chỉnh về quy hoạch, doanh nghiệp cần bắt đầu ngay từ những yếu tố mà có thể chủ động kiểm soát, đặc biệt là hệ thống sử dụng năng lượng phía sau công tơ.

Theo ông An, doanh nghiệp cũng không nên bắt đầu bằng câu hỏi cần lựa chọn công nghệ nào hay phải đầu tư giải pháp gì, mà trước hết cần xác định rõ nhu cầu sử dụng năng lượng của chính mình.

“Doanh nghiệp cần biết biểu đồ phụ tải, tức tiêu thụ như thế nào, nhu cầu sử dụng điện ra sao và chiến lược sử dụng năng lượng trong từng giai đoạn là gì”, ông An phân tích.

Một trong những chỉ số quan trọng mà các nhà máy có thể bắt đầu theo dõi ngay là lượng điện tiêu thụ trên từng đơn vị sản phẩm. Theo đó, doanh nghiệp cần trả lời được câu hỏi: Để sản xuất ra một sản phẩm, nhà máy đang tiêu thụ bao nhiêu kWh điện? Khi lượng hóa được chỉ số này, doanh nghiệp sẽ có cơ sở rõ ràng hơn để đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng, nhận diện những khâu còn dư địa tiết kiệm và từng bước tối ưu hoạt động sản xuất.

Đặc biệt, trong xu hướng các tiêu chuẩn xanh ngày càng được mở rộng trong chuỗi cung ứng, yêu cầu đối với doanh nghiệp không chỉ dừng ở bảo đảm sản lượng hay chất lượng sản phẩm mà còn phải đáp ứng các tiêu chí về sản xuất xanh, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải. Đây cũng là những nội dung mà các nhà máy có thể triển khai tương đối nhanh trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

“Chúng ta không cần chờ đến khi có phiên bản Quy hoạch điện VIII hoàn chỉnh và không còn điều chỉnh nữa. Điều quan trọng là doanh nghiệp cần ưu tiên triển khai ngay những giải pháp phía sau công tơ để có thể chủ động”, ông An  nhấn mạnh.

Cũng theo đại diện Vũ Phong Energy Group, các cơ chế, chính sách hiện nay cũng đang mở ra thêm nhiều phương án để các bên cùng phối hợp trong sử dụng và cung ứng năng lượng. Nếu tận dụng tốt những cơ chế này, doanh nghiệp không chỉ có thêm điều kiện thúc đẩy sản xuất xanh mà còn có thể tối ưu chi phí năng lượng, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm và của chính doanh nghiệp.

Tối ưu năng lượng bằng BESS

Chia sẻ về hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), ông Nguyễn Mạnh Hà, Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Tập đoàn GG Power cho hay, theo Quy hoạch điện VIII và sau Quyết định 963/QĐ-BCT về quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia, BESS được sử dụng ở Việt Nam với 3 mục đích chính.

Thứ nhất là tối ưu công suất và chi phí sử dụng điện. Theo đó, BESS có thể được sạc vào những khung giờ thấp điểm, khi giá điện thấp hơn, sau đó xả điện vào giờ cao điểm. Cách vận hành này giúp doanh nghiệp dịch chuyển một phần nhu cầu sử dụng điện giữa các khung giờ, qua đó giảm chi phí tiền điện và tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng.

Thứ hai là nâng cao độ ổn định và liên tục của nguồn điện. Đối với các nhà máy sản xuất điện tử, kho lạnh hoặc những dây chuyền có yêu cầu cao về chất lượng điện, chỉ một khoảng thời gian mất điện hoặc chớp điện rất ngắn cũng có thể gây gián đoạn sản xuất và thiệt hại lớn.

“Có những trường hợp chỉ một giây mất điện hoặc chớp điện cũng có thể gây thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với số tiền điện doanh nghiệp tiết kiệm được trong cả một năm”, ông Hà cho biết.

Trong trường hợp này, BESS có thể đóng vai trò nguồn điện dự phòng phản ứng nhanh, giúp hạn chế tác động của các sự cố mất điện hoặc sụt giảm chất lượng điện, qua đó duy trì hoạt động ổn định của dây chuyền sản xuất.

Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo và thực hiện các mục tiêu giảm phát thải carbon. Hiện nay, nhiều nhà máy đã đầu tư điện mặt trời mái nhà nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất xanh cũng như các tiêu chuẩn ngày càng cao trong chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, khả năng mở rộng điện mặt trời mái nhà phụ thuộc lớn vào diện tích mái xưởng. Khi toàn bộ diện tích phù hợp đã được khai thác, doanh nghiệp sẽ khó tiếp tục tăng công suất điện mặt trời theo cách truyền thống.

Theo ông Hà, trong trường hợp này, BESS có thể trở thành một trong những lời giải quan trọng. Hệ thống lưu trữ cho phép doanh nghiệp tích trữ phần điện mặt trời phát ra tại thời điểm sản lượng cao nhưng nhu cầu sử dụng thấp, sau đó đưa nguồn điện này vào phục vụ sản xuất ở những thời điểm phù hợp hơn.

Qua đó, doanh nghiệp có thể nâng cao tỷ lệ tự sử dụng nguồn điện tái tạo, giảm lượng điện phải mua từ lưới vào một số thời điểm, đồng thời hỗ trợ thực hiện các mục tiêu về giảm phát thải và xanh hóa sản xuất.

Trao đổi thêm về những thách thức cần giải quyết để mở rộng quy mô BESS và các giải pháp lưu trữ tại Việt Nam, đại diện GG Power cho rằng, thị trường hiện đối mặt với bài toán huy động vốn. Theo đại diện GG Power, đối với bất kỳ dự án đầu tư nào, khả năng được ngân hàng tài trợ vốn luôn là yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, với BESS, đây vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn.

Hiện, các tổ chức tín dụng vẫn thiếu khung đánh giá thống nhất về sản phẩm BESS, từ xuất xứ thiết bị, tiêu chuẩn kỹ thuật, độ an toàn, tuổi thọ hệ thống cho đến mô hình tài chính và khả năng hoàn vốn của dự án. Điều này khiến quá trình thẩm định và cung cấp tín dụng cho các dự án lưu trữ năng lượng còn gặp nhiều khó khăn.

Dù vậy, đại diện GG Power cho rằng vẫn còn nhiều dư địa để phát triển thị trường nếu sản phẩm và mô hình đầu tư được thiết kế sát hơn với nhu cầu thực tế của từng doanh nghiệp. Hiện nay, một số hệ thống BESS đang được sử dụng tại Việt Nam là sản phẩm nhập khẩu, được thiết kế chủ yếu theo các tiêu chuẩn và điều kiện vận hành của thị trường nước ngoài. Trong khi đó, theo ông Hà, giải pháp của GG Power được phát triển theo hướng phù hợp với các quy chuẩn, tiêu chuẩn và điều kiện vận hành tại Việt Nam.

Đồng thời, mỗi nhà máy lại có một đặc điểm phụ tải và yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Nhà máy điện tử, kho lạnh, cơ sở chế biến thực phẩm hay các ngành sản xuất khác sẽ có những yêu cầu riêng về công suất, thời gian lưu trữ, tốc độ đáp ứng, độ ổn định nguồn điện và mức độ an toàn của hệ thống.

“Chúng tôi không tiếp cận theo hướng sản xuất đại trà một cấu hình BESS duy nhất cho tất cả khách hàng. Mỗi giải pháp sẽ được thiết kế dựa trên nhu cầu, đặc điểm phụ tải và bài toán cụ thể của từng nhà máy, từ đó lựa chọn cấu hình phù hợp nhất về kỹ thuật và hiệu quả đầu tư”, ông Hà nhấn mạnh.

Từ những chia sẻ tại tọa đàm, bài toán bảo đảm năng lượng cho sản xuất không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện, mà còn ở khả năng sử dụng điện hiệu quả, linh hoạt và chủ động hơn từ chính mỗi doanh nghiệp. Trong đó, các giải pháp như điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng, quản lý phụ tải và tối ưu biểu đồ tiêu thụ điện đang mở ra thêm dư địa để doanh nghiệp kiểm soát chi phí, nâng cao độ ổn định của nguồn điện và đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu về sản xuất xanh.

Khi nhu cầu điện cho công nghiệp tiếp tục tăng, việc chủ động xây dựng chiến lược năng lượng phù hợp với đặc điểm sản xuất sẽ ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng để các nhà máy vừa bảo đảm hoạt động sản xuất ổn định, vừa từng bước tham gia sâu hơn vào tiến trình chuyển dịch năng lượng và xanh hóa chuỗi cung ứng.

Nâng hiệu quả sử dụng năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí điện mà còn góp phần bảo đảm sản xuất ổn định, giảm phát thải và nâng sức cạnh tranh.