Phát triển trung tâm năng lượng tái tạo: Nhìn từ thực tiễn quốc tế

Hình thành các cụm công nghiệp liên kết

Phát triển năng lượng tái tạo và thực hiện chuyển dịch xanh là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định định hướng chiến lược này. 

Theo báo cáo của Cục Điện lực, Bộ Công Thương tại hội thảo "Thúc đẩy phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo tại Việt Nam" do Bộ Công Thương phối hợp cùng Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) tổ chức mới đây, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đề ra mục tiêu tăng trưởng mạnh mẽ các nguồn điện sạch. Dự kiến đến năm 2030, điện gió trên bờ và gần bờ đạt từ 26.066 - 38.029 MW, điện gió ngoài khơi đạt 6.000 - 17.032 MW, cùng định hướng hình thành 2 trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại các khu vực có tiềm năng như Bắc Bộ, Nam Trung Bộ hay Nam Bộ. Đây là giải pháp cốt lõi để bảo đảm an ninh năng lượng cho Việt Nam.

Tuy nhiên, việc hình thành các trung tâm này tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức hạ tầng và cơ chế: yêu cầu hạ tầng cảng biển chuyên dụng khắt khe với mớn nước sâu và tải trọng nền tới 15-25 tấn/m² cho thiết bị siêu trường siêu trọng, bài toán thiếu hụt nhân lực kỹ thuật biển lành nghề, cũng như áp lực truyền tải và giải tỏa công suất nguồn phát quy mô lớn. Để các trung tâm vận hành hiệu quả, không rơi vào tình trạng lãng phí hay đứt gãy chuỗi cung ứng, việc tham khảo bài học thực tiễn từ các quốc gia đi trước là yêu cầu cấp thiết.

Một trong những bài học từ các nước phát triển mạnh về năng lượng sạch là quy hoạch các cụm công nghiệp tập trung, tránh tình trạng đầu tư dàn trải. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, từ thực tiễn triển khai của Trung Quốc, quốc gia sở hữu quy mô năng lượng tái tạo hàng đầu thế giới, ông Yu Guiyong, Giám đốc Ban Nghiên cứu Công nghiệp và Hợp tác Quốc tế, Hiệp hội Năng lượng điện gió Trung Quốc (CWEA) nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác quy hoạch sớm để tạo nền tảng.

Theo ông Yu Guiyong, Trung Quốc đã có bước chuyển từ đầu tư manh mún sang phát triển theo cụm công nghiệp, việc quy hoạch sớm phải đi cùng với xây dựng được một khung chính sách hỗ trợ dài hạn và ổn định. Cùng với đó là một quy hoạch cẩn trọng, nhất là trong kế hoạch thu hút đầu tư, nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải và phân tán. Từ đó mới hình thành một chuỗi cung ứng mang tính cạnh tranh cao, đạt chuẩn quốc tế để đáp ứng các yêu cầu bền vững và lâu dài cho toàn bộ hệ thống.

Bên cạnh đó, để các trung tâm năng lượng tái tạo hình thành thành công, cần chủ động lựa chọn những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tốt nhất trên phạm vi toàn cầu nhằm tạo dựng các cụm liên kết ngành có sức chống chịu cao.

Đánh giá về vai trò của các trung tâm năng lượng tái tạo trong việc xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, ông Michael Lehmann, Bí thư thứ hai, Phó trưởng Bộ phận Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Cộng hòa Liên bang Đức tại Việt Nam nhấn mạnh việc phát triển các trung tâm năng lượng tái tạo là mảnh ghép rất quan trọng trong bức tranh tổng thể chuyển dịch năng lượng. Đồng thời, đại diện Đại sứ quán Đức khẳng định sự ủng hộ đối với các giải pháp do Việt Nam dẫn dắt, phù hợp với hoàn cảnh và ưu tiên quốc gia.

"Mục tiêu là kết nối và củng cố các bên liên quan trong toàn bộ chuỗi giá trị từ cảng biển, logistics đến kỹ thuật, sản xuất, dịch vụ số, vận hành và bảo trì. Khi đó, các trung tâm năng lượng tái tạo sẽ đóng vai trò làm chất xúc tác hỗ trợ một hệ sinh thái công nghiệp có khả năng chống chịu cao và giảm phát thải carbon," ông Michael Lehmann nhận định.

Đổi mới tư duy hạ tầng và ứng dụng công nghệ hiện đại

Cùng với quy hoạch, giải tỏa công suất và truyền tải là những khó khăn mà bất kỳ quốc gia nào khi xây dựng trung tâm năng lượng tái tạo cũng phải đối mặt. Việc tập trung nguồn phát lớn nếu chỉ trông chờ vào lưới điện quốc gia sẽ dễ dẫn đến nguy cơ nghẽn mạng và giảm tải công suất.

Chia sẻ một số những giải pháp thực tiễn từ quốc tế, đại diện CWEA cho biết, điện năng có thể chuyển hóa thành amoniac xanh, methanol xanh hoặc cấp nguồn trực tiếp cho các trung tâm dữ liệu tính toán. Việc sản xuất nhiên liệu xanh và hóa chất xanh giúp tiêu thụ nguồn điện tái tạo ngay tại địa phương. Ông Yu Guiyong cũng cho biết thêm, dự báo đến năm 2030, khoảng 50% nguồn năng lượng tái tạo tại Trung Quốc sẽ được tiêu thụ qua các phương thức phi phụ tải lưới này, giảm tải đáng kể cho hệ thống truyền tải về các trung tâm phụ tải.

Cùng với việc đa dạng hóa phương thức tiêu thụ, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ then chốt hỗ trợ vận hành hệ thống năng lượng. "AI đang ngày càng tích hợp sâu với công nghệ tuabin gió, công nghệ truyền tải, cũng như kỹ thuật điều độ và cân bằng công suất. Sự tích hợp này giúp nâng cao đáng kể hiệu suất, giảm chi phí và thay đổi hoàn toàn cách vận hành hệ thống điện so trước đây, tạo ra sự tích hợp toàn diện hơn. Đặc biệt, việc áp dụng AI trong logic điều độ công suất sẽ trực tiếp giảm chi phí cho toàn hệ thống," ông Yu Guiyong cho biết.

Đánh giá về tiềm năng và lợi thế hạ tầng của Việt Nam trong việc hiện thực hóa các trung tâm năng lượng sạch, Bà Nethe Veje Laursen, Tham tán lĩnh vực Năng lượng và Khí hậu, Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam nhấn mạnh: "Việt Nam có quyết tâm rất cao trong việc phát triển điện gió ngoài khơi, mặt khác, hạ tầng cảng biển về cơ bản đã sẵn có. Theo tôi, cần tận dụng tối đa các giải pháp chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa hệ thống kết hợp với những phương thức vận hành thực tế, từ đó hỗ trợ vận hành các trung tâm năng lượng một cách hiệu quả."

Từ những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước đến thực tiễn kinh nghiệm đến từ các chuyên gia quốc tế cho thấy, việc xây dựng các trung tâm năng lượng tái tạo không đơn thuần là câu chuyện mở rộng quy mô công suất, mà cốt lõi nằm ở tư duy quy hoạch cẩn trọng và tầm nhìn hạ tầng dài hạn. Đứng trước cơ hội trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực, Việt Nam cần chủ động những giải pháp nền tảng để giải bài toán tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, giải tỏa công suất để hiện thực hóa mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo bền vững.

Từ những kinh nghiệm và bài học quốc tế, công tác quy hoạch cẩn trọng theo cụm liên kết, kết hợp đa dạng hóa phương thức tiêu thụ và ứng dụng công nghệ hiện đại sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam giải bài toán truyền tải, bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.