Tin Khu Vực
Kinh tế không gian tầm thấp, động lực tăng trưởng mới
Tại buổi đối thoại với chủ đề: “Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam” do Tạp chí VnEconomy tổ chức, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, phát triển kinh tế không gian tầm thấp và kinh tế không gian vũ trụ có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế số.
Theo ông Nguyễn Văn Thuật, không gian phát triển của nền kinh tế đang được mở rộng. Trước đây, các hoạt động kinh tế chủ yếu tập trung tại những không gian truyền thống như chợ và trung tâm thương mại. Trong quá trình chuyển đổi số, các hoạt động kinh tế được mở rộng lên không gian mạng. Hiện nay, Việt Nam bắt đầu khai thác những không gian mới như không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ.
Việt Nam cần lựa chọn đúng lợi thế để tham gia kinh tế không gian tầm thấp.
Mục tiêu tăng trưởng mức hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu tìm kiếm những động lực phát triển mới. Theo ông Thuật, kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã xác định phát triển kinh tế không gian tầm thấp trở thành một ngành kinh tế kỹ thuật quan trọng và có năng lực cạnh tranh cao. “Chúng ta vừa tạo ra một lĩnh vực đem lại doanh thu, tăng trưởng và việc làm, vừa phải xây dựng nền tảng đồng bộ về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng số, dữ liệu, quản trị, từ đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp cho kinh tế không gian tầm thấp”, ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh.
Theo ông, kinh tế không gian tầm thấp có đặc điểm được số hóa ngay từ đầu. Mỗi phương tiện bay có thể trở thành một thiết bị số, trong khi mỗi chuyến bay được định danh, kết nối và quản trị dữ liệu theo thời gian thực. Đây là điểm khác biệt so với nhiều ngành đang phải chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình số.
Từ nền tảng số này, kinh tế không gian tầm thấp có thể mở rộng sang nông nghiệp thông minh, logistics, quản lý hạ tầng, ứng cứu khẩn cấp, du lịch và đô thị thông minh. Lĩnh vực này đồng thời tạo thêm động lực cho các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, cảm biến, dữ liệu và công nghiệp phụ trợ phục vụ sản xuất thiết bị bay không người lái.
Từ góc độ kinh tế, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XIV, XV, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, kinh tế không gian cần được nhìn nhận như một không gian tăng trưởng mới thay vì một ngành kinh tế độc lập.
Theo ông Cường, không gian phát triển mới có phạm vi rộng và có sự liên kết với những không gian phát triển hiện hữu. Những hoạt động kinh tế trên mặt đất có thể được phát triển và nhân lên trong không gian kinh tế mới. Vì vậy, kinh tế không gian mở ra cơ hội lớn cho tăng trưởng.
GS.TS. Hoàng Văn Cường dẫn đánh giá của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, theo đó tiềm năng kinh tế vũ trụ năm 2023 khoảng 630 tỷ USD và đến năm 2035 có thể lên khoảng 1,8 nghìn tỷ USD. Ông cho rằng mức tăng này cho thấy khả năng tăng trưởng rất mạnh của không gian phát triển mới.
Thực tế tại một số quốc gia cũng cho thấy quy mô và tốc độ phát triển của lĩnh vực này. Theo số liệu được ông Cường dẫn, tại châu Âu, riêng dịch vụ drone tạo ra khoảng 14,5 tỷ euro và khoảng 145.000 việc làm. Tại Trung Quốc, kinh tế không gian tầm thấp được ước tính đạt khoảng 1,5 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2025 và được dự báo lên khoảng 2,5 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2035.
Việt Nam cần chọn đúng lợi thế
Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, kinh tế không gian tầm thấp có ưu thế ở khả năng tạo ra nguồn lực phát triển mới và lan tỏa tới nhiều ngành. Một thiết bị bay có thể được sử dụng trong vận tải, logistics, giám sát an ninh đô thị, dự báo ô nhiễm, dự báo ùn tắc giao thông và nông nghiệp.
Khả năng một sản phẩm phục vụ nhiều lĩnh vực tạo ra dư địa để nhân giá trị. Kinh tế không gian tầm thấp cũng không chỉ liên quan đến sản xuất thiết bị và linh kiện mà còn mở ra các hoạt động về phần mềm và điều khiển.
Toàn cảnh buổi đối thoại.
Tuy nhiên, Việt Nam không nhất thiết phải tham gia vào tất cả các phân khúc mà các quốc gia đi trước đang phát triển. Mỹ, Anh và Trung Quốc đã tham gia sớm và có nền tảng công nghệ để phát triển thiết bị cũng như phần mềm. Vì vậy, theo ông Cường, Việt Nam cần xác định lợi thế để lựa chọn phân khúc phù hợp.
Lợi thế đầu tiên được ông Cường đề cập là không gian. Không gian biển tạo ra nhu cầu về giám sát, kiểm soát và quản lý các hoạt động trên biển trong quá trình phát triển kinh tế biển. Không gian nông nghiệp và không gian biển cũng có thể trở thành nơi thử nghiệm các ứng dụng của kinh tế không gian tầm thấp.
Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, việc thử nghiệm tại những khu vực này có thể gắn với hoạt động thực tế. Đây vừa là môi trường thử nghiệm, vừa tạo điều kiện để triển khai ứng dụng trong thực tế.
Lợi thế thứ hai là nền tảng sản xuất linh kiện điện tử và thiết bị điện, điện tử của Việt Nam. Năng lực sản xuất hiện có có thể được kế thừa và kết nối với yêu cầu phát triển các sản phẩm phục vụ kinh tế không gian.
Lợi thế thứ ba là nguồn nhân lực. Kinh tế không gian đòi hỏi nhân lực trong nhiều lĩnh vực, từ chế tạo thiết bị đến điều khiển và phần mềm. Theo ông Cường, Việt Nam có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ số và những thay đổi mới.
“Bên cạnh việc chế tạo thiết bị, yếu tố quyết định trong phát triển kinh tế không gian chính là năng lực làm chủ công nghệ điều khiển và phần mềm”, ông Cường nói.
GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, phát triển kinh tế không gian cũng gắn với lĩnh vực STEM. Nguồn nhân lực về toán học và các lĩnh vực liên quan có thể là một nền tảng để Việt Nam tham gia vào những hướng phát triển mới.
Từ lợi thế về không gian, nền tảng sản xuất điện tử và nguồn nhân lực, vấn đề đặt ra là Việt Nam cần lựa chọn hướng đi phù hợp để tham gia vào kinh tế không gian tầm thấp. Theo các ý kiến chuyên gia, lĩnh vực này đang mở ra một không gian phát triển mới, có khả năng liên kết nhiều ngành và tạo thêm động lực cho các lĩnh vực công nghệ cao.