Hội nghị trao đổi giải pháp giảm chi phí logistics nhằm thúc đẩy xuất khẩu

Lắng nghe ý kiến, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhấn mạnh, thời gian qua, xuất nhập khẩu tiếp tục là một điểm sáng của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng và là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động xuất nhập khẩu vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục được nhận diện và tháo gỡ.

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và lãnh đạo Bộ Công Thương, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều sự kiện, diễn đàn nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thủ tục hành chính, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong quá trình đó, vấn đề giảm chi phí ngày càng nổi lên như một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là chi phí logistics trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Gần đây, Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã có buổi làm việc với các doanh nghiệp ngành hàng để trao đổi, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong xuất nhập khẩu. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Thông báo Kết luận số 443/TB-VPCP ngày 20 tháng 8 năm 2026 của Văn phòng Chính phủ về việc triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhằm mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu, Cục Xuất nhập khẩu tổ chức hội nghị nhằm bàn các giải pháp giảm chi phí logistics, tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Tham gia hội nghị có đại diện lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước; đại diện Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Công an. Đặc biệt, hội nghị có sự tham gia của hai nhóm hiệp hội. Nhóm thứ nhất là các hiệp hội ngành hàng như thủy sản, dệt may, da giày, gỗ, lương thực... Đây là những ngành hàng có nhu cầu vận chuyển hàng hóa lớn và có nhiều ý kiến, kiến nghị liên quan đến chi phí logistics. Nhóm thứ hai là các hiệp hội liên quan đến lĩnh vực logistics, trong đó có các hiệp hội logistics tại các địa phương như: Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đắk Lắk, Thành phố Hồ Chí Minh...

“Thông qua hội nghị, chúng tôi mong muốn có sự nhìn nhận thẳng thắn, trực diện về những điểm nghẽn đang tác động đến chi phí trong hoạt động xuất nhập khẩu thời gian qua; đồng thời xác định rõ những vấn đề cần tháo gỡ và giải pháp phù hợp”, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.

Đây cũng là dịp để tăng cường đối thoại trực tiếp giữa các hiệp hội ngành hàng với các hiệp hội trong lĩnh vực logistics, vận tải, cảng biển và các cơ quan quản lý nhà nước. Qua đó, các bên cùng trao đổi, nhận diện những vướng mắc từ thực tiễn và đề xuất các giải pháp nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Giải pháp nào để giảm chi phí logistics?

Tham luận tại hội nghị, ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương thông tin, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20,05 tỷ USD. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%; xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%; nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD.

Về bản chất của diễn biến này, ông Bùi Bá Nghiêm nêu, trong 8 tháng đầu năm 2026, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 90,17% kim ngạch xuất khẩu; nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,11% kim ngạch nhập khẩu. Nhập khẩu tăng mạnh phần lớn gắn với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Đây là tín hiệu mở rộng năng lực sản xuất, nhưng đồng thời phản ánh mức độ phụ thuộc cao vào đầu vào nhập khẩu. Nếu logistics không theo kịp, chi phí vận chuyển, lưu kho và vốn của nguyên liệu đầu vào sẽ chuyển trực tiếp vào giá thành hàng xuất khẩu.

Đáng lưu ý trong 8 tháng đầu năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,60 tỷ USD. Điều này đặt ra yêu cầu tối ưu hóa chi phí logistics phải gắn với nâng năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ hỗ trợ tăng quy mô lưu chuyển hàng hóa.

Ở bình diện quốc tế, UNCTAD (Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển) nhận định, vận tải biển toàn cầu đang chịu tác động của căng thẳng địa chính trị, thay đổi tuyến hàng hải, chi phí nhiên liệu và bảo hiểm, lịch tàu kém ổn định. Các thị trường nhập khẩu đồng thời siết chặt yêu cầu về xuất xứ, truy xuất, an toàn, môi trường và phát thải. Doanh nghiệp vì thế phải cạnh tranh bằng cả giá, thời gian, độ tin cậy và chất lượng dữ liệu của chuỗi cung ứng.

Về năng lực logistics của Việt Nam, theo Ngân hàng Thế giới, chỉ số hiệu quả logistics Việt Nam năm 2023 (LPI) đạt 3,3 điểm, xếp thứ 43 trong 139 nền kinh tế và đứng thứ năm trong ASEAN. Dù vậy, Báo cáo Logistics Việt Nam 2025 ước tính chi phí logistics vẫn tương đương khoảng 16% - 17% tương đương với GDP. Chỉ tiêu này cần được hiểu là ước tính ở tầm nền kinh tế, không phải tỷ lệ chi phí của mọi ngành hàng hoặc doanh nghiệp. Sự khác biệt về phương pháp đo cũng cho thấy Việt Nam cần sớm thiết lập bộ dữ liệu và đường cơ sở chính thức, ổn định.

Đối với chi phí logistics, tổng chi phí logistics của một lô hàng cần được tính đầy đủ gồm: cước vận tải; phí cảng, kho bãi và dịch vụ; chi phí thủ tục, tuân thủ, tồn kho và vốn; cùng chi phí chậm trễ, hư hỏng, thiếu thông tin hoặc phải xử lý lại… Do đó, để giảm chi phí logistics, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị một số nhóm giải pháp. Thứ nhất là xây dựng hệ thống đo lường chi phí logistics quốc gia.

Trong đó, Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Cục Thống kê, địa phương và hiệp hội logistics thống nhất phương pháp, nguồn dữ liệu và kỳ công bố; theo dõi chi phí theo ngành hàng, hành lang và loại hình doanh nghiệp, bên cạnh chỉ tiêu chung so với GDP. Bộ chỉ số tối thiểu gồm chi phí trên tấn, container hoặc lô hàng; thời gian toàn hành trình và thời gian chờ; tỷ lệ giao đúng hạn; số ngày tồn kho; tỷ lệ chạy rỗng; chi phí lưu container, lưu bãi; tỷ lệ chứng từ điện tử và số lần khai lại dữ liệu. Mỗi chỉ số phải có đường cơ sở, chủ dữ liệu và cơ quan chịu trách nhiệm.

Thứ hai, tổ chức lại vận tải theo hành lang và tăng kết nối đa phương thức. Trong đó, Bộ Xây dựng cùng địa phương, cảng biển, doanh nghiệp vận tải và chủ hàng rà soát hành lang có lưu lượng lớn, ưu tiên đường vào cảng, tĩnh không cầu, luồng thủy, ga hàng hóa, bãi chuyển tải và kết nối chặng ngắn.

Thứ ba, giảm thời gian và chi phí tại các điểm nút. Cảng biển, sân bay, cửa khẩu và kho cần áp dụng đặt lịch, điều phối phương tiện, kéo dài giờ khai thác khi có nhu cầu, trao đổi dữ liệu trước khi hàng đến và công khai trạng thái xử lý. Cảng biển phải phối hợp lịch tàu, kế hoạch bãi, xe và sà lan, xử lý nhanh container tồn và thiết bị rỗng.

Giá, phí và phụ phí phải công khai mức thu, căn cứ, thời điểm áp dụng và dịch vụ tương ứng. Cơ quan có thẩm quyền rà soát khoản thu, xử lý vi phạm khi có căn cứ. Hợp đồng phải quy định thời gian miễn lưu, trách nhiệm chậm trễ và cơ chế giải quyết tranh chấp.

Thứ tư, đẩy mạnh tạo thuận lợi thương mại và kiểm tra chuyên ngành dựa trên rủi ro. Bộ Tài chính và các Bộ quản lý chuyên ngành cần lập bản đồ thủ tục của nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, xác định chứng từ trùng lặp và khâu phát sinh chi phí. Thực hiện nguyên tắc cung cấp dữ liệu một lần, xử lý trước khi hàng đến, quản lý rủi ro, hậu kiểm khi đủ điều kiện, chia sẻ kết quả thử nghiệm và công khai thời gian xử lý.

Thứ năm, phát triển cơ sở dữ liệu và nền tảng điều phối logistics dùng chung. Nền tảng điều phối logistics quốc gia phải kết nối hệ thống hiện có, không tạo cơ sở dữ liệu khép kín hoặc yêu cầu doanh nghiệp báo cáo lại. Dữ liệu phục vụ theo dõi luồng hàng, năng lực cảng và kho, đặt lịch, cảnh báo ùn tắc, truy xuất và xử lý vướng mắc liên ngành. Nhà nước tập trung vào chuẩn dữ liệu, giao diện kết nối, quyền truy cập, bảo mật và chức năng công. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ dự báo, tối ưu tuyến, kiểm tra hồ sơ, nhưng quyết định quản lý phải có căn cứ pháp lý, khả năng kiểm tra và trách nhiệm rõ ràng.

Thứ sáu, nâng năng lực doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần quản trị theo tổng chi phí đến thị trường; chuẩn hóa dữ liệu đơn hàng, dự báo sản lượng, tối ưu bao bì và hệ số chất xếp, kiểm soát tồn kho, lựa chọn điều kiện giao hàng và phương án tuyến thay thế. Hợp đồng phải nêu rõ cước, phụ phí, thời gian và trách nhiệm. Doanh nghiệp logistics trong nước cần liên kết cung cấp dịch vụ tích hợp, đầu tư hệ thống quản lý vận tải và kho, phát triển đại lý ở nước ngoài, nâng năng lực đa phương thức và logistics lạnh. Hiệp hội hỗ trợ gom hàng, đào tạo, xây dựng chuẩn dịch vụ nhưng không thay doanh nghiệp quyết định kinh doanh.

Thứ bảy, gắn giảm chi phí với chuyển đổi xanh và khả năng chống chịu. Tiết kiệm nhiên liệu, giảm quãng đường rỗng, nâng hệ số sử dụng phương tiện và chuyển hàng phù hợp sang đường thủy, đường sắt vừa giảm chi phí vừa giảm phát thải. Kho cần nâng hiệu suất năng lượng, quản lý nhiệt độ và giảm hư hỏng. Doanh nghiệp xuất khẩu phải chuẩn bị dữ liệu phát thải và truy xuất theo từng thị trường. Đầu tư xanh cần được đánh giá bằng chi phí vòng đời và khả năng đáp ứng đơn hàng, tránh làm theo phong trào.

Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2035 đưa chi phí logistics xuống mức tương đương 12% - 15% GDP và Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia, vùng lãnh thổ đứng đầu về LPI. Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, muốn đạt mục tiêu này, trọng tâm không thể chỉ là xây thêm hạ tầng. Cần đồng thời tổ chức lại luồng hàng, kết nối các phương thức vận tải, giảm thời gian chờ, cải cách thủ tục, nâng năng lực doanh nghiệp và điều hành bằng dữ liệu.