Hoàn thiện thể chế, tạo lợi thế cạnh tranh cho ngành năng lượng

Chiều ngày 11/8, Tạp chí Kinh tế Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng”, với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và đại diện các tổ chức trong nước, quốc tế. Diễn đàn tập trung nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, chính sách và đề xuất giải pháp nhằm huy động nguồn lực, tạo môi trường đầu tư cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của ngành năng lượng.

Thể chế phải đi trước để mở đường cho đầu tư

Theo dự báo, đến năm 2030, nhu cầu năng lượng tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh do quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và sự phát triển của các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu. Trong khi đó, ngành năng lượng đang đối mặt với nhiều thách thức như nguồn cung truyền thống suy giảm, một số dự án chậm tiến độ, hệ thống pháp luật chưa đồng bộ và thiếu cơ chế tài chính phù hợp cho các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực LNG, năng lượng tái tạo, hydrogen...

Phát biểu tại diễn đàn, ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam - VnEconomy, cho rằng: “Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, mỗi giai đoạn tăng trưởng bứt phá đều gắn với một cuộc cải cách thể chế mạnh mẽ. Đối với Việt Nam hôm nay, hoàn thiện chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành năng lượng không chỉ nhằm giải quyết những yêu cầu trước mắt, mà còn là sự chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế; cho tăng trưởng nhanh, xanh và thịnh vượng của đất nước”.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Hùng Dũng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh: “Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, yêu cầu đặt ra đối với ngành năng lượng không chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống, mà còn phải xây dựng được một thị trường năng lượng hiện đại, cạnh tranh, có khả năng thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu và đáp ứng các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Đây vừa là cơ hội để tái cấu trúc ngành năng lượng, vừa là phép thử đối với năng lực hoạch định chính sách và tổ chức thực thi”.

Cắt giảm thủ tục, mở rộng không gian phát triển

Trao đổi tại diễn đàn, ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết việc sửa đổi Luật Dầu khí năm 2026 diễn ra trong bối cảnh cả quốc tế và trong nước có nhiều thay đổi, trong đó mục tiêu phát triển đất nước đặt ra yêu cầu tăng trưởng nhanh, mạnh mẽ và bền vững hơn.

Ông Phan Đức Hiếu khẳng định năng lượng là yếu tố đặc biệt quan trọng để thực hiện mục tiêu này. Riêng hoạt động dầu khí không chỉ đóng góp về năng lượng mà còn gắn với chiến lược kinh tế biển và góp phần bảo đảm an ninh quốc gia trên biển. Việc sửa đổi Luật Dầu khí không chỉ nhằm hoàn thiện mà hướng tới một mục tiêu lớn hơn: biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia và để thể chế đi trước.

Theo ông Phan Đức Hiếu, một trong những thay đổi quan trọng của dự thảo Luật Dầu khí là tiếp tục phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, đồng thời thiết kế lại mô hình quản lý dầu khí theo hướng xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm của từng chủ thể.

Thủ tướng sẽ tập trung quyết định những vấn đề thực sự liên quan đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại; cơ quan quản lý nhà nước tập trung vào chức năng quản lý, giám sát; trong khi Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam  (Petrovietnam) được trao quyền tương xứng với vị trí, vai trò và năng lực thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính được xác định là một trong những trọng tâm của quá trình sửa đổi Luật Dầu khí. Đại biểu Phan Đức Hiếu cho rằng việc cắt giảm thủ tục không nên chỉ được nhìn nhận bằng số lượng thủ tục được bỏ đi, mà cần đánh giá từ cách thiết kế toàn bộ quy trình đầu tư. Khi quyền quyết định được phân cấp hợp lý, nhiều khâu trình, xin ý kiến cũng được loại bỏ, qua đó rút ngắn thời gian thực hiện dự án.

Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế “dự án chuỗi đồng bộ”, bao gồm các hạng mục công trình trên biển, trên đất liền, từ thượng nguồn đến hạ nguồn. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng một dự án phải thực hiện nhiều thủ tục tại nhiều cơ quan, dễ phát sinh trùng lặp, mâu thuẫn hoặc kéo dài thời gian triển khai.

Dự thảo cũng rà soát các quy định liên quan đến hợp đồng dầu khí theo hướng chỉ những thay đổi mang tính trọng yếu mới dẫn tới yêu cầu sửa đổi hợp đồng. Đồng thời, bổ sung cơ chế xử lý đối với trường hợp hoạt động dầu khí phải tạm dừng vì những lý do khách quan, nhằm hạn chế ảnh hưởng đến thời hạn hợp đồng.

Bên cạnh đó là các quy định về ưu đãi, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), năng lượng ngoài khơi và các mỏ dầu khí cận biên. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả hoạt động dầu khí trong bối cảnh khai thác ngày càng khó khăn, các mỏ dần suy giảm và Việt Nam cần tạo dựng môi trường đầu tư có sức cạnh tranh ở khu vực và quốc tế.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung chương về dịch vụ dầu khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Theo ông Phan Đức Hiếu, mục tiêu không chỉ phát triển ngành dịch vụ phục vụ thị trường trong nước mà còn từng bước hình thành một ngành công nghiệp có khả năng cạnh tranh quốc tế, góp phần xây dựng ngành dầu khí tự chủ, tự lực, tự cường. Từ những yêu cầu trên, các đại biểu cho rằng hoàn thiện thể chế cần được đặt trong tổng thể cải cách chính sách năng lượng, trong đó có việc tiếp tục rà soát, sửa đổi Luật Điện lực và các quy định liên quan.

Các ý kiến tại diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng” sẽ được tổng hợp thành những kiến nghị chính sách cụ thể, gửi tới cơ quan có thẩm quyền, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực mới cho ngành năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.