‘Giữ lửa’ văn hóa đọc ngành Công Thương - Bài 1: Sách - ‘gốc rễ’ của tri thức

LTS: Trong dòng chảy của văn hoá dân tộc, văn hóa đọc không đơn thuần là câu chuyện về sách hay thói quen đọc, mà là cách mỗi người chủ động tiếp nhận tri thức, mở rộng tư duy và chuyển hóa những điều đã học thành năng lực hành động của mỗi cá nhân.

Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên ngành Công Thương, yêu cầu ấy càng trở nên rõ nét khi thực tiễn đang đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao về chuyên môn, khả năng thích ứng trước những biến động nhanh chóng của nền kinh tế. Mỗi trang sách vì thế không chỉ mở thêm một cánh cửa tri thức, mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu cho những cách nghĩ mới, cách làm mới; góp phần bồi đắp bản lĩnh, tinh thần tiên phong và khát vọng cống hiến.

Nhân kỷ niệm Ngày truyền thống ngành Xuất bản, In và Phát hành sách Việt Nam (10/10), Báo Công Thương thực hiện loạt bài: “Giữ lửa văn hóa đọc ngành Công Thương trong kỷ nguyên vươn mình” nhằm làm rõ ý nghĩa, vai trò của văn hóa đọc, quyết tâm lan tỏa tri thức, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, thúc đẩy tinh thần học tập suốt đời, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành Công Thương và đất nước.

Những “bữa tiệc đọc sách” tạo nhịp cầu kết nối

Với ý nghĩa và giá trị của sách trong đời sống xã hội, văn hóa đọc từ lâu đã được UNESCO và nhiều quốc gia quan tâm, thúc đẩy thông qua các chính sách và sáng kiến cụ thể. Năm 1995, Hội nghị toàn thể UNESCO đã chọn ngày 23/4 là Ngày Sách và Bản quyền Thế giới nhằm tôn vinh sách, các tác giả và khuyến khích mọi người tiếp cận, đọc sách. Ngày 23/4 cũng mang ý nghĩa biểu tượng đối với văn học thế giới khi gắn với ngày mất của nhiều tác giả lớn, trong đó có William Shakespeare, Miguel de Cervantes và Inca Garcilaso de la Vega.

Từ năm 2001, UNESCO triển khai sáng kiến “Thủ đô Sách thế giới”, lựa chọn một thành phố mỗi năm để thúc đẩy sách và văn hóa đọc thông qua các chương trình dành cho nhiều nhóm tuổi và cộng đồng. Việc lựa chọn các thành phố được thực hiện trên cơ sở đánh giá của Ủy ban tư vấn, với sự tham gia của UNESCO cùng các tổ chức quốc tế đại diện cho lĩnh vực tác giả, xuất bản, thư viện và bán sách. Chương trình cũng chú trọng bảo đảm sự cân bằng về địa lý, qua đó góp phần đưa hoạt động khuyến đọc lan tỏa rộng hơn giữa các khu vực và cộng đồng trên thế giới.

Đối với mỗi quốc gia, nếu giáo dục được xác định là “quốc sách hàng đầu”, thì văn hóa đọc có thể được xem như một “hạ tầng mềm”, góp phần đưa tri thức từ giáo dục vào đời sống, đồng thời duy trì quá trình học tập của mỗi người ngay cả khi đã rời khỏi nhà trường. Chính từ nhận thức đó, đọc sách không còn chỉ là một thói quen hay sở thích riêng tư, mà ngày càng trở thành hoạt động được khuyến khích và lan tỏa rộng rãi.

Không chỉ vậy, hình thức đọc sách cũng trở nên đa dạng, gần gũi hơn với đời sống, tạo nên những “bữa tiệc đọc sách” kết nối con người rộng khắp. Như, Singapore triển khai chiến dịch quốc gia kéo dài 5 năm, thí điểm mô hình “đọc sách nhận tiền” với những phần thưởng nhỏ nhằm tạo động lực duy trì thói quen đọc sách. Hay Đan Mạch lựa chọn một cách tiếp cận khác khi xóa thuế bán hàng đối với sách để khuyến khích người dân mua và đọc sách nhiều hơn; Trung Quốc truyền cảm hứng về đọc sách qua chương trình: “Một cuốn sách một đóa hồng”; “Ngày hội đọc sách cùng con trẻ”…

Tại Việt Nam, sự quan tâm đối với văn hóa đọc cũng không ngừng được thể chế hóa thông qua việc ban hành các quyết sách lớn. Ngày 24/2/2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 284/QĐ-TTg, lấy ngày 21/4 hàng năm là Ngày Sách Việt Nam. Năm 2017, Đề án “Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 329/QĐ-TTg đã thể hiện sự quan tâm, chú trọng của Nhà nước đối với việc phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng. Ngày 4/11/2021, Quyết định số 1862/QĐ-TTg về tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tiếp tục được ban hành, khẳng định vị trí, vai trò của sách đối với việc nâng cao kiến thức, rèn luyện nhân cách; hình thành thói quen đọc trong gia đình, trường học, cơ quan, tổ chức và góp phần xây dựng xã hội học tập.

Nhờ đó, văn hóa đọc tại Việt Nam ngày càng phát triển, trở thành một hoạt động quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân và từng bước thấm sâu vào đời sống xã hội. Nhiều mô hình thư viện, tủ sách cơ sở, ngày hội sách, cuộc thi đại sứ văn hóa đọc, không gian đọc sáng tạo với phố sách, đường sách dần đi vào nền nếp, tạo chuyển biến rõ rệt ở các trường học và đô thị. Ngoài ra, các chương trình giới thiệu, quảng bá sách gắn với chuyển đổi số, thư viện số và nền tảng đọc trực tuyến bước đầu mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, đặc biệt cho giới trẻ, góp phần hình thành thói quen đọc mới trong môi trường số.

Đọc sách không chỉ giúp mỗi người tiếp nhận và tích lũy tri thức, quan trọng hơn, tri thức được tích lũy qua đọc có thể từng bước chuyển hóa thành bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của mỗi cá nhân. Tinh thần này tiếp tục được thể hiện rõ nét trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khi văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư tiếp tục đặt ra yêu cầu đẩy mạnh hoạt động xuất bản trong cộng đồng, hình thành các thiết chế, không gian văn hóa đọc, giải trí hiện đại, thân thiện; xây dựng thói quen và kỹ năng đọc, tạo nền tảng cho học tập suốt đời và hình thành xã hội học tập. Đến năm 2030, mục tiêu này tiếp tục được cụ thể hóa theo hướng thúc đẩy mạnh mẽ văn hóa đọc, phát triển đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa đọc và mở rộng khả năng tiếp cận sách, tri thức, từng bước hình thành thói quen đọc bền vững trong xã hội

Những định hướng, quan điểm chỉ đạo của Đảng đã khẳng định, phát triển văn hóa đọc không chỉ là câu chuyện của ngành xuất bản hay của riêng mỗi người đọc, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực, mà còn là cách tạo dựng một môi trường để tri thức được tiếp cận, chia sẻ và chuyển hóa thành năng lực của con người. Khi đọc sách trở thành một phần tự nhiên của đời sống, trong thực thi công vụ, văn hóa đọc sẽ góp phần tạo nên nền tảng tri thức, bản lĩnh và sức sáng tạo cho mỗi cá nhân, qua đó đóng góp vào sự phát triển bền vững của xã hội.

Xây dựng, củng cố nguồn lực nội sinh ngành Công Thương

Là ngành giữ vai trò quản lý nhiều lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế đất nước, trước yêu cầu quản lý ngày càng cao, cùng với tiến trình cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ, xây dựng văn hóa công vụ ngành Công Thương không chỉ là yêu cầu về tác phong, kỷ luật hay chuẩn mực ứng xử, mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng thực thi công vụ, củng cố trách nhiệm và tinh thần phụng sự của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong kỷ nguyên mới của dân tộc.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 103/QĐ-BCT ngày 19/1/2026 về thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương. Ban Chỉ đạo được giao 8 nhóm nhiệm vụ, trong đó tập trung vào xây dựng đề án, kế hoạch phát triển văn hóa công vụ; đôn đốc các đơn vị thực hiện chuẩn mực văn hóa công vụ gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, văn hóa công vụ được đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ ngành Công Thương chuyên nghiệp, trách nhiệm, kỷ cương và tận tâm với công việc; để mỗi hoạt động thực thi công vụ không chỉ đúng quy định mà còn hướng tới hiệu quả, sự thuận tiện và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trên nền tảng đó, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ ngành Công Thương ngày 26/2/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh: văn hóa là “gốc rễ” của năng lực chuyên môn, quản trị và các kỹ năng khác; văn hóa được ví như “chất keo” đủ mạnh để gắn kết đội ngũ, tạo nền tảng và đà phát triển bền vững. Đồng thời, mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động được kêu gọi phát huy truyền thống vẻ vang, gắn kết các thế hệ, chung tay xây dựng nền tảng văn hóa giàu bản sắc, để mỗi người Công Thương khi nghĩ đến ngành, khi quay về với ngành đều cảm thấy tự hào.

Trước đó, ngày 5/3/2026, Thông báo số 46/TB-BCT về kết luận của Bộ trưởng tại cuộc họp Ban Chỉ đạo phát triển văn hoá công vụ ngành Công Thương, Lãnh đạo Bộ Công Thương yêu cầu thực hiện ngay văn hóa "coi mình là nguyên nhân" trong thực thi chức trách, nhiệm vụ; điều chỉnh, tăng cường văn hóa phối hợp trong xử lý công việc, đồng thời coi đây là một nhiệm vụ thường xuyên của toàn ngành Công Thương. Tinh thần ấy được tiếp nối tại Hội nghị cán bộ, công chức, viên chức, người lao động năm 2025 diễn ra ngày 19/3/2026 khi Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng tiếp tục đề cao văn hóa công vụ, kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động chung sức, đồng lòng, phát huy tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, đổi mới tư duy, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, thực hiện thông điệp năm 2026 là năm “Chuẩn hóa - Nâng tầm - Phát triển”.

Những chỉ đạo Lãnh đạo Bộ Công Thương cho thấy định hướng xuyên suốt: xây dựng văn hóa công vụ không dừng ở nhận thức hay khẩu hiệu, mà phải chuyển hóa thành kỷ luật vận hành, chuẩn hóa trong quy trình, cụ thể hóa trong trách nhiệm và được kiểm chứng bằng hiệu quả thực thi nhiệm vụ. Đặt cạnh định hướng ấy, có thể thấy văn hóa đọc giữ ba vai trò trong mạch văn hóa công vụ của ngành. Trước hết, đọc để hiểu đúng, bởi có hiểu đúng chuẩn mực mới thực hiện đúng, đó là bước đệm của “chuẩn hóa”. Tiếp đến, đọc để nâng tầm, bởi người cán bộ chỉ vươn lên khi liên tục làm mới hiểu biết của mình. Cuối cùng, đọc để gắn kết, khi những cuốn sách cùng đọc, cùng chia sẻ sẽ làm nên “chất keo” gắn kết mà người đứng đầu Bộ Công Thương định hướng.

Trong bối cảnh ngành Công Thương thực hiện quản lý nhiều lĩnh vực quan trọng như: năng lượng, công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu, mỗi chính sách được xây dựng, mỗi quyết định quản lý được ban hành đều có thể tạo ra những tác động rộng đến hoạt động của doanh nghiệp, chuỗi cung ứng, thị trường và đời sống người dân. Vì thế, xây dựng, lan toả và “giữ lửa” văn hóa đọc ngày càng quan trọng. Bởi, đọc không chỉ để biết thêm, mà còn là một cách để bồi đắp năng lực tư duy, khả năng dự báo và tham mưu, giúp mỗi cán bộ tự tin, bản lĩnh, đáp ứng trước những yêu cầu phát triển của ngành và đất nước.

Dưới góc độ nghiên cứu chiến lược và chính sách ngành Công Thương, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Hoàng Trường - Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Đào tạo - Viện Nghiên cứu chiến lược, Chính sách Công Thương cho hay, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị đã xác định rõ: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Văn hóa đọc vì vậy, là một trong những kênh quan trọng nhất để hiện thực hóa quan điểm trên trong lĩnh vực kinh tế - công nghiệp - thương mại với vai trò cụ thể gắn với ngành Công Thương.

Thứ nhất, theo TS. Hoàng Trường, văn hoá đọc góp phần mở rộng tri thức và cập nhật kiến thức chuyên sâu trong bối cảnh ngành Công Thương đang đối mặt với yêu cầu hội nhập sâu rộng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển chuỗi cung ứng, logistics, thương mại điện tử và các hiệp định thương mại tự do văn hoá đọc giúp cán bộ tiếp cận có hệ thống các kiến thức lý luận, thực tiễn trong nước và quốc tế, từ chính sách công nghiệp, thương mại đến quản trị hiện đại. Đây là nền tảng để đội ngũ cán bộ không bị tụt hậu về tri thức trong bối cảnh khoa học công nghệ thay đổi rất nhanh.

Thứ hai, hình thành và phát triển tư duy chính sách, khi đọc sách, đặc biệt là sách chuyên ngành, sách chiến lược và các công trình nghiên cứu chính sách, giúp cán bộ hình thành tư duy hệ thống, tư duy dài hạn và tư duy phản biện. Thay vì chỉ xử lý công việc theo lối hành chính sự vụ, cán bộ có thói quen đọc sẽ dễ dàng nhìn nhận vấn đề ở tầm chiến lược, liên kết giữa chính sách ngành với chính sách kinh tế vĩ mô, từ đó đề xuất các giải pháp có tính khả thi và tầm nhìn xa hơn.

Thứ ba, văn hoá đọc giúp nâng cao năng lực phân tích, dự báo và tham mưu, rèn luyện khả năng tổng hợp thông tin, so sánh, đánh giá xu hướng và đưa ra nhận định có căn cứ khoa học. “Trong bối cảnh ngành Công Thương phải thường xuyên tham mưu các chính sách điều hành thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp, ứng phó với biến động toàn cầu, việc đọc sâu, đọc có chọn lọc chính là công cụ để nâng cao chất lượng tham mưu, giảm thiểu rủi ro trong quyết định chính sách”, TS. Hoàng Trường cho hay.

Ở góc nhìn cộng đồng kinh doanh, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho rằng đối với ngành Công Thương, một trong những ngành xương sống của nền kinh tế, chất lượng văn hóa công vụ của ngành có tác động rất lớn, mang tính lan tỏa rộng đối với môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì thế, văn hóa công vụ hiện là trụ cột “mềm”, mang tính quyết định đối với năng lực quản trị, hiệu quả thực thi các chính sách của đội ngũ cán bộ.

Theo đó, TS. Tô Hoài Nam cho rằng, để xây dựng được những năng lực đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải được bồi đắp qua quá trình học tập, cập nhật kiến thức và đọc mỗi ngày. “Việc thường xuyên đọc, cập nhật kiến thức sẽ giúp cán bộ nhà nước xây dựng và thực hiện chính sách sát thực tế hơn. Khi hướng dẫn một quy định, cán bộ cần biết doanh nghiệp, cơ sở sản xuất nhỏ phải bỏ ra bao nhiêu thời gian, tiền bạc và nhân lực để làm được, cũng như hiểu khả năng tuân thủ của họ thì hướng dẫn mới rõ và phù hợp”, TS. Tô Hoài Nam nhấn mạnh.

Theo TS. Hoàng Trường, văn hóa đọc không chỉ là thói quen cá nhân mà là một nguồn lực nội sinh quan trọng, giúp đội ngũ cán bộ ngành Công Thương mở rộng tri thức, hình thành tư duy chính sách hiện đại và nâng cao năng lực phân tích, dự báo, tham mưu.

Bài 2: Nuôi dưỡng ‘chất keo’ văn hóa công vụ