Gia Lai: Sống động nghi lễ mừng nhà rông mới của người Jrai

Tái hiện nghi lễ thiêng liêng trong đời sống người Jrai

Ngày 31/10, tại nhà rông làng Ia Gri (xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND xã Biển Hồ tổ chức phục dựng Lễ mừng nhà rông mới của người Jrai. Hoạt động diễn ra trong khuôn khổ Festival cồng chiêng - Tuần lễ Hoa Dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân, du khách.

Không gian lễ hội mở đầu bằng tiếng cồng chiêng ngân vang, những vòng xoang rộn rã của đội nghệ nhân làng Ia Gri. Trong trang phục truyền thống, bà con cùng đón khách, tạo nên không khí vừa trang trọng, vừa gần gũi của ngày hội cộng đồng.

Phát biểu tại chương trình, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch nhấn mạnh, nhà rông không chỉ là công trình kiến trúc mà còn là linh hồn của buôn làng. Đây là nơi lưu giữ tiếng nói của già làng, tiếng cồng chiêng, những vòng xoang và các phong tục, tập quán được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, một ngôi nhà rông được dựng lên không chỉ bằng gỗ, tre, tranh mà còn bằng sự đồng lòng, tình đoàn kết và niềm tin của cả cộng đồng. Việc tổ chức Lễ mừng nhà rông mới không đơn thuần là đánh dấu sự hoàn thành của một công trình, mà còn thể hiện sự tiếp nối truyền thống và niềm tự hào văn hóa của người Jrai.

Điểm nhấn của chương trình là phần phục dựng Lễ mừng nhà rông mới với sự tham gia trực tiếp của già làng, người có uy tín, nghệ nhân cồng chiêng và đông đảo cộng đồng dân cư. Theo phong tục của người Jrai, khi nhà rông mới hoàn thành, dân làng tổ chức lễ cúng để bày tỏ lòng biết ơn các Yang (thần linh), cầu mong sự che chở, bình an, mùa màng tươi tốt và cuộc sống no đủ. Đây cũng là dịp để cộng đồng cùng sum họp, chia sẻ niềm vui và thắt chặt tình đoàn kết.

Để chuẩn bị cho nghi lễ, trước đó, bà con làng Ia Gri đã cùng nhau dựng cây nêu, chuẩn bị lễ vật, các vật dụng truyền thống và những ghè rượu cần. Mỗi người một việc, từ chuẩn bị lễ vật, chỉnh sửa cồng chiêng đến chuẩn bị các món ăn, tất cả đều hướng về ngày hội chung của buôn làng.

Trong không gian trước nhà rông, già làng cùng những người có uy tín thực hiện nghi thức khấn mời Yang Adai, Yang núi, Yang nước, Yang lúa gạo về chứng giám. Những lời khấn gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, thóc lúa đầy kho, vật nuôi sinh sôi, con cháu khỏe mạnh và cộng đồng luôn đoàn kết.

Đáng chú ý, trong chương trình phục dựng, nghi thức đâm trâu được mô phỏng, trình diễn, không thực hiện việc đâm trâu trực tiếp. Tiếp đó, già làng cùng những người có uy tín thực hiện nghi thức cúng tại cây nêu và trong nhà rông. Những ghè rượu, lễ vật truyền thống được dâng lên các Yang với mong ước ngôi nhà chung luôn vững chãi, dân làng sống hòa thuận, mùa màng thuận lợi, cuộc sống ngày càng ấm no. Mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa riêng, phản ánh quan niệm về thế giới tự nhiên, tín ngưỡng và mối quan hệ gắn bó giữa con người với cộng đồng của người Jrai.

Đưa văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực phát triển

Sau phần lễ trang nghiêm, không gian nhà rông chuyển sang phần hội với tiếng cồng chiêng rộn rã, những vòng xoang nối dài quanh cây nêu. Người dân, nghệ nhân và du khách cùng hòa mình vào không khí giao lưu, thưởng thức rượu cần và các món ăn truyền thống của đồng bào Jrai.

Không chỉ là hoạt động biểu diễn, cồng chiêng còn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người Jrai. Qua mỗi nhịp chiêng, điệu xoang, những giá trị văn hóa cộng đồng tiếp tục được thực hành, gìn giữ và trao truyền.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho rằng, việc bảo tồn di sản cần bắt đầu từ chính cộng đồng. Nhà rông trước hết phải là nhà rông của dân làng; tiếng chiêng phải ngân lên từ đời sống văn hóa của người dân; những nghi lễ thiêng liêng cần được gìn giữ đúng với ý nghĩa và phong tục truyền thống, thay vì chỉ phục vụ hoạt động trình diễn du lịch.

Từ những giá trị văn hóa đặc sắc, lãnh đạo tỉnh kỳ vọng làng Ia Gri từng bước phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân. Qua đó, phụ nữ có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm thủ công, ẩm thực truyền thống; thanh niên có thể lập nghiệp trên chính quê hương mình, trở thành những người kể câu chuyện văn hóa của dân tộc đến với du khách.

Đặc biệt, việc phát triển du lịch cần lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm và lấy hạnh phúc, sự ấm no của người dân làm thước đo. Người dân không chỉ là chủ thể gìn giữ di sản mà còn phải là những người trực tiếp được hưởng lợi từ các giá trị văn hóa mà mình bảo tồn.

Lễ mừng nhà rông mới tại làng Ia Gri vì thế không chỉ mang đến cho du khách cơ hội tìm hiểu một nghi lễ truyền thống của người Jrai, mà còn khẳng định sức sống của văn hóa bản địa. Khi tiếng cồng chiêng vẫn ngân vang, những vòng xoang vẫn được nối dài và thế hệ trẻ tiếp tục học hỏi phong tục của cha ông, đó cũng là lúc di sản được gìn giữ bằng chính đời sống của cộng đồng.

Một số hình ảnh tại lễ phục dựng Lễ mừng nhà rông mới của người Jrai:

Dịp này, UBND tỉnh Gia Lai trao tặng Bằng khen cho các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong đóng góp, xây dựng nhà rông làng Ia Gri; đồng thời trao tặng làng 2 bức tranh của họa sĩ Xu Man để trưng bày tại nhà rông.