Doanh nghiệp sáng tạo cần được coi là trung tâm của công nghiệp văn hóa

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa từ nay đến ngày 24/8/2026, nhằm góp phần hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới, đồng thời, tạo động lực quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và phát huy giá trị văn hóa Việt Nam.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng một hành lang pháp lý chuyên biệt cho lĩnh vực đang ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Lê Công Năng - Chủ tịch Diễn đàn Doanh nhân Việt Nam (VEF Global), Chủ tịch HĐQT WonderTour đã có cuộc chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về ý nghĩa cũng như kỳ vọng đối với việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Quyết sách đúng thời điểm, có ý nghĩa chiến lược

- Theo ông, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa như thế nào trong việc hiện thực hóa chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một động lực tăng trưởng mới của đất nước?

Ông Lê Công Năng: Xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là một quyết sách rất đúng thời điểm và có ý nghĩa chiến lược. Nếu trước đây chúng ta coi văn hóa chủ yếu là nền tảng tinh thần của xã hội thì trong giai đoạn phát triển mới, văn hóa cần được nhìn nhận đồng thời là nguồn lực phát triển và động lực tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang sở hữu một kho tàng văn hóa vô cùng đồ sộ với hàng chục nghìn di tích lịch sử, hàng nghìn lễ hội, hàng trăm làng nghề truyền thống, hàng chục di sản được UNESCO ghi danh cùng nền ẩm thực, nghệ thuật và lịch sử đặc sắc. Tuy nhiên, phần lớn những giá trị này mới dừng lại ở hoạt động bảo tồn, trong khi giá trị kinh tế tạo ra còn khá khiêm tốn. Điều chúng ta còn thiếu không phải là tài nguyên văn hóa mà là thể chế để biến tài nguyên thành tài sản, biến di sản thành sản phẩm và biến sức mạnh mềm thành sức mạnh kinh tế.

Vì thế, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý để thu hút doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà đầu tư và các chủ thể sáng tạo tham gia phát triển các ngành công nghiệp văn hóa một cách bài bản, chuyên nghiệp. Khi có cơ chế đủ mạnh, văn hóa sẽ không còn là lĩnh vực chủ yếu dựa vào ngân sách mà sẽ trở thành một ngành kinh tế có khả năng tự tạo ra giá trị, tạo việc làm, đóng góp cho GDP và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

- Vậy, để chuyển các nguồn lực văn hóa thành giá trị kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần có chính sách đột phá nào nhằm khuyến khích doanh nghiệp, nghệ sĩ và các chủ thể sáng tạo đầu tư, thưa ông?

Ông Lê Công Năng: Theo tôi, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần tạo ra những đột phá thực chất chứ không chỉ dừng ở các nguyên tắc chung.

Thứ nhất, cần coi doanh nghiệp sáng tạo là trung tâm của công nghiệp văn hóa. Muốn doanh nghiệp đầu tư, phải có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số và cơ chế chia sẻ rủi ro đối với các dự án văn hóa có tính tiên phong. Hiện nay, rất nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư vào phim lịch sử, bảo tàng số, du lịch văn hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo hay các nền tảng sáng tạo nhưng gặp khó khăn về vốn do đây vẫn được xem là lĩnh vực rủi ro cao.

Thứ hai, cần đẩy nhanh số hóa di sản và xây dựng cơ chế khai thác dữ liệu văn hóa minh bạch. Dữ liệu về di tích, bảo tàng, lễ hội, nghệ thuật, thư viện, hiện vật... nếu chỉ lưu trữ thì không tạo ra giá trị. Nhưng khi được số hóa và cấp quyền khai thác hợp pháp, đây sẽ là nguồn nguyên liệu để doanh nghiệp sáng tạo ra các sản phẩm mới như bảo tàng số, tour thông minh, hướng dẫn viên AI, thực tế ảo, game lịch sử, phim hoạt hình hay các nền tảng giáo dục văn hóa.

Thứ ba, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần giữ vai trò là cơ quan kiến tạo và điều phối thống nhất. Bộ không chỉ xây dựng chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa mà còn cần ban hành hệ thống tiêu chí, tiêu chuẩn và cơ chế thẩm định đối với những dự án văn hóa có tác động lớn. Mặt khác, hiện nay, nhiều địa phương có chung không gian văn hóa, cùng chia sẻ một di sản hoặc một dòng lịch sử. Nếu mỗi nơi khai thác theo một cách, thậm chí kể những câu chuyện đối lập nhau sẽ gây nhiễu nhận thức, làm giảm giá trị của di sản và ảnh hưởng đến thương hiệu quốc gia.

Ứng dụng công nghệ thực thi bản quyền

- Quan điểm của ông như thế nào đối với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế về bảo hộ quyền tác giả nhằm việc xây dựng một thị trường sáng tạo minh bạch, bền vững và thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa?

Ông Lê Công Năng: Theo tôi, quyền tác giả chính là "tài sản gốc" của nền kinh tế sáng tạo. Không có một quốc gia nào xây dựng được ngành công nghiệp văn hóa mạnh nếu quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ nghiêm minh.

Trong bối cảnh AI phát triển mạnh, vấn đề này càng trở nên cấp thiết. AI có thể tạo ra hàng triệu hình ảnh, video, bài viết hay tác phẩm chỉ trong vài phút. Nếu không có quy định rõ ràng về dữ liệu huấn luyện, nguồn gốc tác phẩm, trách nhiệm của nền tảng và việc ghi nhãn nội dung do AI tạo ra thì nguy cơ xâm phạm quyền tác giả và phát tán thông tin sai lệch sẽ rất lớn.

Theo đó, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần tiến thêm một bước, không chỉ bảo vệ bản quyền mà còn phải bảo vệ tính xác thực của lịch sử và văn hóa. Đồng thời, cần xây dựng thị trường giao dịch tài sản trí tuệ minh bạch, ứng dụng công nghệ để theo dõi, truy xuất nguồn gốc bản quyền và tăng cường chế tài đối với các hành vi vi phạm. Khi quyền tác giả được bảo vệ đầy đủ thì tài sản trí tuệ mới thực sự trở thành tài sản có giá trị, có thể định giá, chuyển nhượng, huy động vốn và thu hút đầu tư. Đó mới là nền tảng của một nền công nghiệp văn hóa hiện đại.

- Để Luật Phát triển công nghiệp văn hóa thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, ông có ý kiến gì về cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm giữa Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức sáng tạo nhằm bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn?

Ông Lê Công Năng: Điều quan trọng nhất là phải chuyển từ tư duy "quản lý" sang tư duy "kiến tạo phát triển". Nhà nước tập trung xây dựng thể chế, đầu tư hạ tầng văn hóa số, bảo vệ bản quyền, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và tạo môi trường cạnh tranh minh bạch. Địa phương cần xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa dựa trên lợi thế riêng nhưng phải nằm trong quy hoạch và định hướng chung của quốc gia, tránh đầu tư dàn trải hoặc phát triển theo phong trào.

Doanh nghiệp sẽ là lực lượng trực tiếp đầu tư công nghệ, sáng tạo sản phẩm và đưa văn hóa ra thị trường. Trong đó, ngành du lịch có vai trò đặc biệt vì du lịch là ngành chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế nhanh và hiệu quả nhất. Mỗi hành trình không chỉ bán một dịch vụ mà còn kể một câu chuyện về lịch sử, di sản và con người Việt Nam. Có thể nói, du lịch là đại sứ của văn hóa, còn văn hóa là linh hồn của du lịch. Nếu biết khai thác đúng cách, mỗi du khách quốc tế sẽ trở thành một "đại sứ truyền thông" cho thương hiệu Việt Nam.

Bên cạnh đó, cần thành lập Hội đồng Phát triển công nghiệp văn hóa Quốc gia với sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các nhà sử học, chuyên gia văn hóa, nghệ sĩ và giới học thuật để tư vấn chính sách, thẩm định các dự án lớn và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai. Đặc biệt, Luật cần có hệ thống chỉ tiêu đánh giá rõ ràng như tỷ trọng đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP, giá trị xuất khẩu sản phẩm văn hóa, số lượng doanh nghiệp sáng tạo, số việc làm tạo ra và mức đầu tư xã hội vào lĩnh vực này.

Xin cảm ơn ông!

Ông Lê Công Năng: "Nếu xây dựng được một đạo luật vừa khơi thông nguồn lực sáng tạo, vừa bảo vệ bản sắc văn hóa, lịch sử dân tộc và an ninh văn hóa quốc gia, Việt Nam hoàn toàn có thể biến công nghiệp văn hóa trở thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao sức mạnh mềm, xây dựng thương hiệu quốc gia và đưa hình ảnh Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế".