Tin Khu Vực
Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, người sáng tạo và các tầng lớp nhân dân tích cực góp ý, hiến kế cho dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hoá; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong tháng 8/2026 để kịp trình Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội theo đúng tiến độ.
Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khoá XVI là bước đi cấp thiết để phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình.
TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã có những trao đổi về sự cần thiết và những vấn đề trọng tâm cần đặt ra trong quá trình xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.
Phát triển công nghiệp văn hóa thành một động lực tăng trưởng mới, chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên vươn mình.
Nền tảng dài hạn để đầu tư, sản xuất sản phẩm
- Theo ông, việc xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có ý nghĩa như thế nào trong việc hiện thực hóa chủ trương phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một động lực tăng trưởng mới của đất nước?
TS.Tô Hoài Nam: Trong giai đoạn công nghiệp văn hóa đang được thúc đẩy phát triển mạnh mẽ, vì thế, việc xây dựng, ban hàng dự án Luật tôi rất quan tâm, ủng hộ.
Đề cập đến ý nghĩa quan trọng nhất của việc xây dựng, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, theo tôi, nó không chỉ là bổ sung thêm một đạo luật chuyên ngành, mà là thiết lập khung pháp lý thống nhất để kết nối văn hóa với đầu tư, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, thương mại, du lịch và kinh tế tư nhân.
Với việc xây dựng, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, hy vọng, sẽ xử lý những điểm nghẽn đang phân tán ở nhiều văn bản, đồng thời tạo nền tảng dài hạn để doanh nghiệp, nghệ sĩ và người sáng tạo yên tâm đầu tư, sản xuất và đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế.
Vì vậy, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa phải tạo ra một bước chuyển về tư duy quản lý, từ quản lý các hoạt động văn hóa chủ yếu bằng điều kiện, thủ tục sang kiến tạo một thị trường văn hóa có chuẩn mực, có cạnh tranh và có khả năng tích lũy giá trị.
Công nghiệp văn hóa chỉ có thể trở thành động lực tăng trưởng khi sức sáng tạo được thừa nhận là một nguồn lực kinh tế và tài sản trí tuệ được bảo vệ, định giá, giao dịch minh bạch.
- Với ý nghĩa đó, theo ông, để chuyển các nguồn lực văn hóa thành giá trị kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần tập trung vào những cơ chế, chính sách đột phá nào nhằm khuyến khích doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa?
TS. Tô Hoài Nam: Theo tôi, cần tập trung vào ba nhóm cơ chế then chốt.
Thứ nhất, phải hình thành cơ chế xác lập, định giá và khai thác tài sản trí tuệ. Ý tưởng, kịch bản, thiết kế, dữ liệu, thương hiệu và bản quyền phải có khả năng trở thành tài sản góp vốn, tài sản bảo đảm hoặc căn cứ để huy động vốn. Nếu không giải quyết được vấn đề này, phần lớn doanh nghiệp sáng tạo, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn khó tiếp cận tín dụng vì họ có giá trị nhưng thiếu tài sản hữu hình.
Thứ hai, chính sách hỗ trợ phải đi theo chuỗi phát triển của sản phẩm: từ sáng tạo, thử nghiệm, sản xuất, phân phối, kể cả đến xuất khẩu; ưu tiên cơ chế quỹ, bảo lãnh, đặt hàng, đồng tài trợ và khấu trừ chi phí cho hoạt động nghiên cứu, thiết kế, số hóa, quảng bá. Hỗ trợ không nên dàn đều, mà cần lựa chọn dự án có khả năng tạo thị trường, tạo việc làm và lan tỏa bản sắc Việt Nam.
Thứ ba, cần có không gian thử nghiệm có kiểm soát đối với mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới và sản phẩm văn hóa số. Đồng thời, phải đơn giản hóa thủ tục cấp phép, thực hiện liên thông trên môi trường số, công khai thời hạn và trách nhiệm xử lý. Một chính sách tốt nhưng phải đi qua quá nhiều cửa thì cơ hội thị trường đã mất trước khi doanh nghiệp nhận được hỗ trợ.
TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.
Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng
- Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, quyền tác giả và quyền liên quan được xem là nền tảng của các ngành công nghiệp văn hóa. Theo ông, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế về bảo hộ quyền tác giả sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc xây dựng một thị trường sáng tạo minh bạch, bền vững và thu hút đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa?
TS Tô Hoài Nam: Bản quyền là hạ tầng của thị trường sáng tạo. Khi quyền sở hữu không rõ, hành vi xâm phạm chậm được xử lý và doanh thu không được phân chia minh bạch, người sáng tạo không thể sống bằng nghề, còn doanh nghiệp không dám đầu tư dài hạn.
Do đó, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa cần làm rõ cơ chế xác lập, đăng ký, khai thác và chuyển giao quyền trên môi trường số; trách nhiệm của nền tảng trung gian; cơ chế nhận diện, gỡ bỏ và xử lý nội dung vi phạm; đồng thời nâng cao tính minh bạch của các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Cần hướng tới cơ chế dữ liệu bản quyền thống nhất, có khả năng truy xuất chủ thể quyền, phạm vi quyền và lịch sử khai thác.
Quan trọng hơn, bảo hộ phải đi đôi với khả năng thực thi nhanh và chi phí hợp lý. Đối với doanh nghiệp nhỏ, nghệ sĩ độc lập và người sáng tạo, khi quyền được ghi nhận nhưng không đủ khả năng tự bảo vệ thì giá trị pháp lý còn rất hạn chế. Cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên môn hóa, biện pháp khẩn cấp và chế tài đủ sức răn đe sẽ tạo niềm tin cho thị trường và là điều kiện trực tiếp để thu hút đầu tư.
- Như vậy, để Luật Phát triển công nghiệp văn hóa thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, cần có cơ chế phối hợp và phân định trách nhiệm như thế nào giữa Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức sáng tạo nhằm bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả, thưa ông?
TS Tô Hoài Nam: Theo tôi, phải phân định theo nguyên tắc: Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng; địa phương tổ chức không gian phát triển; doanh nghiệp dẫn dắt thị trường; các tổ chức sáng tạo và nghề nghiệp kết nối, hỗ trợ và giám sát thực thi.
Cơ quan trung ương cần thống nhất tiêu chuẩn, dữ liệu, cơ chế liên ngành và chính sách hỗ trợ; tránh để một dự án văn hóa phải đồng thời xin ý kiến nhiều đầu mối nhưng không cơ quan nào chịu trách nhiệm cuối cùng. Địa phương phải được chủ động lựa chọn ngành công nghiệp văn hóa có lợi thế, bố trí không gian sáng tạo, hạ tầng dùng chung và cơ chế một cửa cho dự án. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư, chất lượng sản phẩm, nghĩa vụ thuế và quyền lợi của người sáng tạo.
Đặc biệt, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nên quy định rõ cơ quan đầu mối, thời hạn thực hiện, cơ chế phối hợp bắt buộc và chỉ tiêu đánh giá bằng kết quả đầu ra như kinh phí, doanh thu, việc làm, số lượng tài sản trí tuệ được thương mại hóa, mức đóng góp của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa; và các nghệ sỹ độc lập.
Chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi trách nhiệm có địa chỉ, nguồn lực có dự toán và kết quả có thể đo lường.
Xin cảm ơn ông!
Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa dự kiến tập trung vào các chính sách lớn: tài sản trí tuệ văn hóa; hạ tầng công nghiệp văn hóa; nhân lực và nhân tài; thị trường công nghiệp văn hóa; thu hút đầu tư nước ngoài. Cách tiếp cận xuyên suốt là theo chuỗi giá trị, lấy doanh nghiệp và người sáng tạo làm trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt.