Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026: Đề cao trách nhiệm doanh nghiệp

Ngày 15/10, tại Hà Nội, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) phối hợp với Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026 với chủ đề “Tiêu dùng trách nhiệm - Tiết kiệm năng lượng - Bảo vệ tương lai”. Diễn đàn có sự tham dự của đại diện lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan của Quốc hội, chuyên gia, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và các đơn vị liên quan trong lĩnh vực sản xuất, phân phối, tiêu dùng.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cho rằng, tiêu dùng bền vững không còn đơn thuần là lựa chọn mang tính đạo đức hay trách nhiệm môi trường, mà đang trở thành động lực thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng phát triển.

Theo ông Phạm Mạnh Hùng, bên cạnh chuyển đổi xanh trong sản xuất, cần nhìn nhận đầy đủ vai trò của tiêu dùng trong định hướng thị trường. “Khi người tiêu dùng ưu tiên hàng hóa tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và có nguồn gốc minh bạch, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đổi mới công nghệ, thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh”, Phó Tổng giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam nói.

Nâng cao trách nhiệm, thúc đẩy tiêu dùng bền vững

Tại diễn đàn, ông Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nhấn mạnh, tiêu dùng bền vững không chỉ là lựa chọn những sản phẩm thân thiện với môi trường, mà còn là cách thức sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, tiết kiệm năng lượng, hạn chế lãng phí và cân nhắc tác động lâu dài của mỗi quyết định tiêu dùng đối với cộng đồng, các thế hệ tương lai.

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, người tiêu dùng ngày càng giữ vai trò quan trọng trong định hình thị trường thông qua nhu cầu, lựa chọn và hành vi mua sắm. Những lựa chọn có trách nhiệm sẽ tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, minh bạch thông tin và chuyển đổi sang mô hình sản xuất, kinh doanh xanh, hiệu quả hơn.

“Tiêu dùng bền vững không đơn thuần là việc lựa chọn những sản phẩm thân thiện với môi trường. Đó còn là cách thức chúng ta sử dụng tài nguyên có trách nhiệm, tiết kiệm năng lượng, hạn chế lãng phí, bảo đảm chất lượng cuộc sống và cân nhắc những tác động lâu dài của mỗi quyết định tiêu dùng đối với cộng đồng và các thế hệ tương lai”, ông Trịnh Anh Tuấn nhấn mạnh.

Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng bền vững. Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030 định hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, nhiên liệu, nguyên vật liệu; phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường; thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, kinh tế tuần hoàn và hình thành lối sống bền vững.

Cùng với đó, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tiếp tục được đặt trong tổng thể quá trình phát triển thị trường an toàn, minh bạch. Năm 2026, Bộ Công Thương đã ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 - 2030, tạo cơ sở để nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trên thị trường.

Để tiêu dùng bền vững đi vào thực chất, ông Trịnh Anh Tuấn cho rằng, cần tập trung vào ba nhiệm vụ: nâng cao nhận thức, thúc đẩy thay đổi hành vi tiêu dùng có trách nhiệm; đề cao trách nhiệm doanh nghiệp, thúc đẩy cạnh tranh bằng chất lượng, minh bạch và đổi mới; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cơ quan báo chí, truyền thông.

“Người tiêu dùng chỉ có thể thực hiện quyền lựa chọn hiệu quả khi được bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, quyền được an toàn và quyền được bảo vệ trước những hành vi kinh doanh không trung thực. Doanh nghiệp vì vậy cần coi uy tín, chất lượng và trách nhiệm là những yếu tố quan trọng tạo nên lợi thế cạnh tranh lâu dài”, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nhấn mạnh.

Hoàn thiện chính sách, phát huy vai trò doanh nghiệp

Để thúc đẩy tiêu dùng bền vững gắn với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bên cạnh nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội, cơ quan báo chí, truyền thông, việc hoàn thiện chính sách và khuôn khổ pháp lý cũng giữ vai trò quan trọng.

Tiến sĩ Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho rằng, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đã trở thành yêu cầu cấp thiết, đồng thời là lựa chọn chiến lược cho tương lai.

Theo ông Tạ Đình Thi, Việt Nam là quốc gia có độ mở kinh tế lớn, dễ bị tổn thương trước thiên tai và biến đổi khí hậu. Vì vậy, chuyển đổi xanh cần được triển khai đồng bộ thông qua hoàn thiện pháp luật, đổi mới công nghệ, phát triển thị trường sản phẩm xanh và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp, người dân.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã thiết lập các công cụ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, trong đó có trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm thu gom, tái chế sản phẩm, bao bì sau tiêu dùng theo quy định. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ và đặc tính môi trường của sản phẩm, đồng thời tăng cường cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trên không gian mạng.

Ông Tạ Đình Thi cho rằng, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang phương thức đồng bộ hơn, trong đó pháp luật, cơ chế thị trường và trách nhiệm xã hội cùng tạo động lực thay đổi. “Người tiêu dùng chỉ có thể đưa ra lựa chọn có trách nhiệm khi được tiếp cận thông tin minh bạch, sản phẩm an toàn, chất lượng và có giá cả phù hợp”, ông Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Theo ông, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, thiết kế sản phẩm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và giảm tác động môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm. Nhà nước có trách nhiệm hoàn thiện thể chế, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, ngăn ngừa thông tin gây hiểu nhầm về môi trường và tạo điều kiện để các sản phẩm, dịch vụ bền vững phát triển trên thị trường.

Đặc biệt, việc kết nối các khâu từ thiết kế, sản xuất, tiêu dùng, thu gom đến tái chế có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế tuần hoàn. Khi các khâu này vận hành hiệu quả, kinh tế tuần hoàn không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng cuộc sống của người dân.

Ông Tạ Đình Thi cũng đề nghị đẩy mạnh truyền thông đa phương tiện, phát huy vai trò của báo chí trong lan tỏa các mô hình kinh doanh xanh, điển hình tiết kiệm năng lượng; đồng thời hướng dẫn người dân nhận diện các tuyên bố môi trường thiếu căn cứ, lựa chọn sản phẩm có thông tin đáng tin cậy.

Trong khuôn khổ diễn đàn, các đại biểu tham gia hai phiên thảo luận với chủ đề “Chuyển dịch năng lượng xanh - Nền tảng cho tiêu dùng bền vững” và “Từ chuyển đổi xanh đến hành vi tiêu dùng bền vững”.

Thông qua các nội dung trao đổi, diễn đàn hướng tới tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng, thúc đẩy chuyển đổi từ nhận thức sang hành động cụ thể, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Diễn đàn Tiêu dùng bền vững năm 2026 góp phần thúc đẩy quá trình chuyển từ nhận thức sang hành động, khuyến khích doanh nghiệp sản xuất xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lượng, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người tiêu dùng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.