Để trung tâm logistics trở thành 'cực tăng trưởng mới'

Ngày 6/5, Báo Công Thương đã tổ chức Tọa đàm: “Xây dựng trung tâm logistics hiện đại: Tạo lực đẩy cho sản xuất và xuất nhập khẩu”. Là một trong những diễn giả tại sự kiện, TS. Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã chia sẻ về những tiềm năng, cơ hội và giải pháp phát triển ngành logistics Việt Nam.

Tốc độ tăng trưởng ngành logistics khoảng 12-15%/năm

- Theo ông, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050 sẽ mở ra cơ hội như thế nào để Việt Nam trở thành trung tâm logistics của ASEAN và thế giới?

TS. Bùi Bá Nghiêm: Hệ thống logitics quốc gia gồm: Thể chế; cơ sở hạ tầng; thị trường, doanh nghiệp logistics; khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực.

Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050 mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó logistics không chỉ là ngành dịch vụ hỗ trợ, mà đã trở thành một cấu phần chiến lược của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điểm quan trọng nhất của chiến lược là đặt ra các mục tiêu rất cụ thể: Tốc độ tăng trưởng ngành logistics giai đoạn 2025 - 2035 đạt khoảng 12-15%/năm, chi phí logistics giảm xuống còn tương đương 12-15% GDP, tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 70-80%, tối thiểu 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và xây dựng ít nhất 5 trung tâm dịch vụ logistics hiện đại ngang tầm quốc tế.

Với vị trí địa kinh tế nằm trên các tuyến hàng hải, hàng không, hành lang kinh tế khu vực, cùng quy mô xuất nhập khẩu lớn (trên 930 tỷ USD năm 2025) và mạng lưới Hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng khắp thế giới, Việt Nam có cơ hội chuyển từ “điểm trung chuyển hàng hóa” thành “điểm tổ chức chuỗi cung ứng”.

Nếu triển khai đồng bộ cả về thể chế, hạ tầng giao thông, cảng biển, cảng cạn, trung tâm logistics, logistics xanh, logistics số và cải cách thủ tục hành chính, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích logistics quan trọng của ASEAN, từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics toàn cầu.

- Được biết mới đây, Bộ Công Thương đã tổ chức cuộc họp triển khai Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương thực hiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics quốc gia, ông đánh giá đâu là những chuyển động đáng chú ý nhất từ giai đoạn phổ biến sang giai đoạn hành động?

TS. Bùi Bá Nghiêm: Theo tôi, chuyển động đáng chú ý nhất là Bộ Công Thương đã chuyển rất nhanh từ tư duy “phổ biến chiến lược” sang tư duy “tổ chức thực thi chiến lược”. Kế hoạch hành động của Bộ Công Thương đã cụ thể hóa các nhiệm vụ trong chiến lược theo hướng rõ việc, rõ đầu mối, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và có cơ chế theo dõi, giám sát.

Trọng tâm không chỉ là tuyên truyền chính sách, mà là hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường dịch vụ logistics, thúc đẩy liên kết vùng, nâng cao năng lực doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực logistics chất lượng cao đáp ứng được yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay.

Điểm quan trọng là Bộ Công Thương đã xác định rõ vai trò điều phối trong phát triển logistics quốc gia gắn với sản xuất, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử, thương mại xuyên biên giới và chuỗi cung ứng. Kế hoạch hành động cũng nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống Trung tâm logistics, nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics trong nước, phát triển logistics xanh, logistics thông minh và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp logistics với doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu. Đây là bước chuyển từ “logistics đơn thuần là dịch vụ hậu cần” sang “logistics là hạ tầng mềm của tăng trưởng và hội nhập”.

Chuyển đổi số và xanh là “giấy thông hành”

- Xin ông cho biết, trong bối cảnh yêu cầu "xanh hóa" và "số hóa" chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, Bộ Công Thương sẽ định hướng và hỗ trợ doanh nghiệp logistics Việt Nam như thế nào để vừa bắt kịp xu thế logistics xanh, thông minh, vừa nâng cao năng lực kết nối vào chuỗi cung ứng quốc tế?

TS. Bùi Bá Nghiêm: Trong bối cảnh xanh hóa và số hóa chuỗi cung ứng toàn cầu đang trở thành yêu cầu bắt buộc, định hướng hỗ trợ doanh nghiệp logistics Việt Nam theo tôi cần đi theo ba hướng lớn: Thứ nhất, là hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số thực chất, thông qua thúc đẩy ứng dụng các công nghệ như: IoT, AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, blockchain, hệ thống quản lý vận tải, quản lý kho, truy xuất nguồn gốc và nền tảng kết nối dữ liệu.

Báo cáo Logistics Việt Nam 2025 cho thấy chuyển đổi số trong logistics giúp giảm chi phí, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tối ưu hóa vận hành; các cuộc khảo sát của Bộ Công Thương cũng ghi nhận doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số có hiệu suất giao hàng cao hơn và tiết kiệm chi phí vận hành so với mô hình truyền thống.

Thứ hai, là hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, tập trung vào vận tải tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa tuyến đường, tăng tỷ lệ vận tải đa phương thức, phát triển kho xanh, bao bì xanh, đo lường phát thải và từng bước đáp ứng các yêu cầu ESG, CBAM, truy xuất carbon trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Thứ ba, là nâng cao năng lực kết nối quốc tế của doanh nghiệp logistics Việt Nam. Điều này bao gồm hỗ trợ tiêu chuẩn hóa dịch vụ, phát triển nhân lực, thúc đẩy liên kết với hãng tàu, cảng biển, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp xuất khẩu, sàn thương mại điện tử và các mạng lưới logistics khu vực. Thông điệp với doanh nghiệp là: Chuyển đổi số và xanh không chỉ là chi phí tuân thủ, mà là “giấy thông hành” để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu có giá trị cao hơn.

- Trong bối cảnh vừa thúc đẩy logistics xanh, thông minh để nâng cao khả năng kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu, vừa xác định phát triển trung tâm logistics là khâu đột phá. Bộ Công Thương sẽ tập trung vào những giải pháp và định hướng cụ thể gì để vừa hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi hiệu quả (về tiêu chuẩn xanh, hạ tầng số, chi phí đầu tư), vừa bảo đảm các trung tâm logistics thực sự trở thành cực tăng trưởng mới, thúc đẩy sản xuất và xuất nhập khẩu, thưa ông?

TS. Bùi Bá Nghiêm: Trong thời gian tới, Bộ Công Thương cần tập trung vào một số nhóm giải pháp cụ thể. Trước hết là, hoàn thiện thể chế và tiêu chuẩn logistics xanh, logistics số, tạo khung pháp lý và môi trường thuận lợi cho vận tải đa phương thức, trung tâm logistics, logistics thương mại điện tử, logistics xuyên biên giới và dịch vụ logistics giá trị gia tăng. Song song với đó là thúc đẩy xây dựng hạ tầng dữ liệu, nền tảng kết nối logistics số quốc gia, chuẩn dữ liệu dùng chung và các công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số với chi phí hợp lý.

Đối với doanh nghiệp, Bộ Công Thương sẽ luôn hỗ trợ theo hướng “tạo lập môi trường, thể chế - dẫn dắt - đồng hành - lan tỏa”: Hướng dẫn tiêu chuẩn xanh, hỗ trợ tiếp cận công nghệ, đào tạo nhân lực số, kết nối thị trường, khuyến khích mô hình chia sẻ hạ tầng kho bãi, phương tiện, dữ liệu và nền tảng số.

Đối với trung tâm logistics, cần phát triển theo mô hình tích hợp: Gắn với cảng biển, cảng hàng không, đường sắt, cửa khẩu, khu công nghiệp, vùng sản xuất và hành lang xuất nhập khẩu, thay vì chỉ coi trung tâm logistics là khu kho bãi đơn lẻ.

Mục tiêu cuối cùng là để các trung tâm logistics trở thành “cực tăng trưởng mới” không chỉ là “điểm trung chuyển hàng hóa” mà phải là “điểm tổ chức chuỗi cung ứng”: Nơi gom hàng, phân phối, chế biến sau thu hoạch, hoàn thiện đơn hàng, kiểm định, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, kết nối thương mại điện tử và hỗ trợ xuất khẩu. Khi đó, logistics sẽ không chỉ giúp giảm chi phí, mà còn tạo giá trị mới cho hàng hóa Việt Nam, giúp doanh nghiệp đi xa hơn, nhanh hơn và bền vững hơn trên thị trường quốc tế.

Xin cảm ơn ông!

Phát triển logistics xanh, thông minh và liên thông giúp giảm chi phí logistics, qua đó hạ giá thành sản xuất, lưu thông và xuất khẩu. Đồng thời, nâng cao chất lượng chuỗi cung ứng, cải thiện khả năng truy xuất, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.