Đảm bảo cân bằng giữa an ninh dữ liệu và phát triển kinh tế số

Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu

Chiều 23/9, tiếp tục Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An ninh dữ liệu.

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số, theo đó, xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Dự thảo Luật gồm 6 chính sách: Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia; bảo đảm an ninh dữ liệu theo cấp độ rủi ro, xuyên suốt vòng đời dữ liệu; bảo đảm an ninh trong lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới; bảo đảm an ninh dữ liệu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới; bảo đảm an ninh dữ liệu trong phát triển kinh tế dữ liệu, đổi mới sáng tạo, tự chủ công nghệ; đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phát triển nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh dữ liệu.

Dự thảo Luật gồm 06 chương, 25 điều; quán triệt nguyên tắc quản lý theo mức độ rủi ro làm cơ sở duy nhất để phát sinh nghĩa vụ hành chính. Dự thảo Luật không phát sinh chính sách mới ngoài 06 chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 246/NQ-CP. Theo Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).

Dự thảo Luật quy định mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính nghiêm trọng gây rò rỉ, chiếm đoạt, phá hoại dữ liệu cấp độ 3, cấp độ 4 không quá 5% doanh thu tại Việt Nam hoặc doanh thu toàn cầu tùy trường hợp, kèm chính sách khoan hồng cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Thứ trưởng Bộ Công an khẳng định, các biện pháp hạn chế lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới tại Điều 17 áp dụng theo cấp độ rủi ro, có tiêu chí khách quan, minh bạch, không phân biệt đối xử, thuộc phạm vi ngoại lệ an ninh quốc gia được thừa nhận tại các hiệp định CPTPP, RCEP, EVFTA mà Việt Nam là thành viên. Dự thảo Luật không phát sinh xung đột với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và không có nội dung phân biệt giới tính, dân tộc, vùng miền.

Cân bằng giữa an ninh với phát triển kinh tế số

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh thông tin, chuyển đổi số quốc gia.

Cho ý kiến về một số nội dung cụ thể, Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung quy định bao quát đối tượng áp dụng ngoài lãnh thổ nhưng xử lý dữ liệu thuộc quyền tài phán hoặc có hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu của Việt Nam; lược bỏ các giải thích từ ngữ trùng lặp với các luật chuyên ngành và chuyển các giải thích từ ngữ quy định mang tính chính sách, quy phạm về các điều luật nội dung tương ứng.

Về cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, Thường trực Ủy ban cho biết, có nhiều ý kiến đề nghị thiết kế các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu bảo đảm tính liên thông, tương thích hoàn toàn với 5 cấp độ an toàn hệ thống thông tin theo quy định của Luật An ninh mạng.

Về bảo đảm an ninh dữ liệu đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, đề nghị điều chỉnh lộ trình chuyển đổi mật mã kháng lượng tử theo hướng quy định khung chính sách định hướng, ưu tiên kiểm kê, chuyển đổi trước đối với mật mã bất đối xứng; mở rộng phạm vi áp dụng lộ trình cho các chủ quản dữ liệu ngoài khu vực nhà nước.

Phát biểu cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tán thành sự cần thiết xây dựng dự án Luật An ninh dữ liệu, vì dữ liệu là nguồn tài nguyên quan trọng với các quốc gia trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, đòi hỏi phải được bảo đảm an ninh hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, dự thảo Luật phân loại dữ liệu theo 4 cấp (thông thường, nội bộ, quan trọng và cốt lõi) là cách tiếp cận khoa học, giúp tập trung nguồn lực vào dữ liệu cốt lõi và quan trọng, đồng thời tạo dư địa cho dữ liệu thông thường. Chủ tịch Quốc hội cũng đề xuất bổ sung quy định về đánh giá lại cấp độ bắt buộc khi dữ liệu thay đổi quy mô hoặc mục đích sử dụng, kèm theo thời hạn tối đa.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, bảo đảm an ninh xuyên suốt vòng đời dữ liệu và quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) là một yêu cầu quan trọng với quá trình hoàn thiện dự thảo Luật. Do đó, việc dự thảo Luật tiếp cận theo vòng đời dữ liệu (thu thập, xử lý, lưu trữ, khai thác, chia sẻ, tiêu hủy) và đưa quản trị thuật toán AI vào quy định là bước tiến rất lớn.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý phải có cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo vệ dữ liệu thương mại, bí mật kinh doanh khi giám sát. Các trung tâm AI của Đảng, Chính phủ, Quốc hội thành lập cũng phải dưới sự kiểm soát an ninh của Bộ Công an để không lộ lọt thông tin bí mật.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá dự thảo Luật đã đi đúng hướng bảo vệ chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số và AI. Điểm mạnh là tư duy phân cấp rủi ro và vòng đời dữ liệu. Điểm cần lưu ý nhất là tính khả thi thực hiện và sự cân bằng giữa an ninh với phát triển kinh tế số. “Luật An ninh dữ liệu phải trở thành công cụ chiến lược thay vì rào cản”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cũng cho ý kiến về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị xác định rõ hơn vị trí của Luật An ninh dữ liệu trong tổng thể hệ thống pháp luật về dữ liệu, bảo đảm quản lý thống nhất theo mức độ rủi ro, không chồng chéo và không làm gia tăng chi phí tuân thủ.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị xác lập ngay trong luật một nguyên tắc áp dụng thống nhất: Một đối tượng, một nội dung rủi ro chỉ đánh giá một lần. Kết quả đánh giá, thẩm định, kiểm toán, chứng nhận đã được thực hiện hợp pháp theo luật khác thì phải được công nhận, kế thừa nếu đáp ứng các yêu cầu tương đương.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công an tiếp thu đầy đủ ý kiến tại phiên họp và Báo cáo thẩm tra sơ bộ; bảo đảm hoàn thiện hồ sơ dự án luật gửi đại biểu Quốc hội trước ngày 1/10 tới để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Hai.