Từ tình yêu cây chè đến khát vọng làm thương hiệu
Giữa những triền đồi xanh ngút ngàn của vùng chè Phú Lương, Thái Nguyên, cây chè từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào dân tộc Tày. Qua bao thế hệ, người dân cần mẫn trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến chè bằng kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác. Thế nhưng, để những búp chè xanh trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao, được thị trường nhận diện và đón nhận, vùng chè ấy cần một cách làm mới.
Câu chuyện của ông Tống Văn Viện, người con dân tộc Tày ở xóm Khau Lai, xã Hợp Thành, tỉnh Thái Nguyên, là một hành trình như thế. Từ tình yêu với cây chè quê hương, chàng trai trẻ năm nào đã từng bước xây dựng thương hiệu trà Hương Quê, đưa sản phẩm đặc trưng của vùng đất Phú Lương đến với đông đảo người tiêu dùng.

Chè Hương Quê là một thương hiệu của tỉnh Thái Nguyên
Chúng tôi về với Hợp Thành vào một buổi sớm tháng tư, khi những hạt sương còn đọng trên búp chè non, các bà, các cô, các chị lại thoăn thoắt trên những triền đồi. Gió núi mang theo hương chè thoang thoảng, quyện trong không gian thanh bình của một vùng quê đã bao đời sống nhờ cây chè.
Với người dân Phú Lương, chè không đơn thuần là cây trồng mà còn là sinh kế, văn hóa và niềm tự hào của quê hương. Cây chè bén rễ nơi đây từ năm 1945, dần trở thành cây trồng chủ lực, đóng góp tới 35% giá trị sản xuất nông nghiệp địa phương. Trong đó, không ít hộ đồng bào dân tộc thiểu số đã gắn bó với những nương chè qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, cũng như nhiều vùng sản xuất nông sản miền núi khác, người trồng chè từng đối diện với bài toán quen thuộc: sản xuất còn nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, thiếu liên kết và chưa chủ động được đầu ra. Chè làm ra chủ yếu bán qua thương lái, giá cả thiếu ổn định, giá trị gia tăng chưa tương xứng với công sức người trồng.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống trồng chè, ông Tống Văn Viện sớm nhận ra những hạn chế ấy. Ông hiểu rằng, nếu chỉ dừng lại ở việc trồng và bán chè nguyên liệu, người nông dân sẽ khó cải thiện thu nhập, dù có cần mẫn đến đâu.
“Tôi nghĩ nếu cứ làm theo cách cũ thì cây chè khó giúp bà con khá lên. Phải có hướng đi mới, từ kỹ thuật đến cách bán hàng”, ông Viện chia sẻ.

Những búp chè được hái khi còn đẫm hơi sương
Khát vọng ấy bắt đầu được nuôi dưỡng từ những năm tháng còn ngồi trên giảng đường. Mỗi lần từ quê lên thành phố, chàng trai người Tày lại mang theo những túi chè của gia đình để giới thiệu, bán cho bạn bè, người quen. Từ những đơn hàng nhỏ, ông dần nhận ra rằng, sản phẩm quê hương hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng nếu biết cách tiếp cận người tiêu dùng.
Không chỉ dựa vào kinh nghiệm gia đình, ông chủ động tìm hiểu kiến thức kinh doanh, học hỏi phương thức quảng bá trên Internet, thử nghiệm bán hàng trực tuyến và xây dựng mạng lưới khách hàng. Những túi chè quê nhà vì thế không còn chỉ quanh quẩn trong phạm vi làng xóm mà bắt đầu theo chân người bán đến những thị trường xa hơn.
Năm 2013, sau khi xây dựng được nền tảng phân phối riêng, ông quyết định trở về quê, thành lập và phát triển HTX Nông sản Phú Lương. Đây cũng là bước ngoặt đánh dấu sự chuyển đổi từ tư duy sản xuất hộ gia đình sang tổ chức sản xuất theo mô hình hợp tác xã, hướng tới xây dựng chuỗi giá trị cho sản phẩm chè địa phương.
Với ông Viện, làm thương hiệu không đơn giản là đặt tên cho một sản phẩm hay thiết kế một mẫu bao bì bắt mắt. Điều quan trọng hơn là phải thay đổi từ gốc, bắt đầu bằng chất lượng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến và khả năng đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Từ suy nghĩ đó, thương hiệu trà Hương Quê từng bước được hình thành và định vị bằng chính chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, sản phẩm trà tôm nõn Hương Quê được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, trở thành một trong những sản phẩm tiêu biểu của vùng chè Phú Lương.
Từ nương chè người Tày đến sản phẩm hàng hóa có thương hiệu
Để có được một sản phẩm chè chất lượng, được người tiêu dùng đón nhận, HTX Nông sản Phú Lương xác định phải tổ chức lại sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và kiểm soát chặt chẽ quy trình từ trồng trọt đến chế biến.

Chè Hương Quê là sản phẩm OCOP 5 sao
Hiện HTX trực tiếp quản lý 6 ha vùng nguyên liệu, đồng thời liên kết với người dân trên diện tích khoảng 50 ha. Thay vì để các hộ tự sản xuất theo kinh nghiệm riêng, HTX hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và thống nhất yêu cầu chất lượng đầu vào.
Đáng chú ý, HTX triển khai mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ vi sinh, phục vụ trở lại các vùng chè. Mỗi năm, đơn vị sản xuất khoảng 100 tấn phân hữu cơ vi sinh, vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất của HTX, vừa cung cấp cho các hộ liên kết.
Nhà xưởng với diện tích trên 1.000 m2 được đầu tư máy móc để sản xuất phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp. Việc sử dụng phân bón hữu cơ không chỉ góp phần cải thiện chất lượng đất, tăng khả năng giữ ẩm mà còn giảm chi phí chăm sóc, hướng tới phương thức canh tác bền vững.
Cách làm này cho thấy sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển sản phẩm chè: không chỉ chú trọng sản lượng mà đặt chất lượng, an toàn và tính bền vững lên hàng đầu. Bởi trong một thị trường ngày càng cạnh tranh, giá trị của sản phẩm không còn được quyết định đơn thuần bởi số lượng chè làm ra, mà còn nằm ở quy trình sản xuất và khả năng chứng minh chất lượng.
Quan trọng hơn, mô hình hợp tác xã đã tạo ra sự gắn kết giữa người sản xuất với đơn vị chế biến, kinh doanh. Người dân được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ đầu vào và bao tiêu sản phẩm nếu đáp ứng yêu cầu chất lượng. Giá thu mua chè tươi cũng được nâng từ mức 24.000-28.000 đồng/kg lên 30.000-40.000 đồng/kg.
Đây là thay đổi có ý nghĩa thiết thực đối với những hộ đồng bào dân tộc Tày sống dựa vào cây chè. Khi sản phẩm có đầu ra ổn định, giá bán tốt hơn, người dân có thêm động lực đầu tư chăm sóc vườn chè, tuân thủ quy trình sản xuất và gắn bó lâu dài với nghề truyền thống.
Hiện HTX tạo việc làm cho khoảng 50 lao động, với thu nhập từ 5-7 triệu đồng/người/tháng. Những con số ấy phản ánh một hướng đi đáng chú ý: thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, sản phẩm chè được tổ chức sản xuất, chế biến và phân phối theo chuỗi, qua đó tạo thêm việc làm và giữ lại nhiều giá trị hơn tại địa phương.
Từ vùng chè Phú Lương, trà Hương Quê cùng các dòng sản phẩm của HTX đã từng bước mở rộng thị trường. Ba dòng sản phẩm chủ lực gồm trà tôm nõn thượng hạng, trà móc câu OCOP 4 sao và trà mầm sương sớm OCOP 4 sao. Trong đó, trà tôm nõn Hương Quê đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia, tạo thêm lợi thế cạnh tranh khi tiếp cận các phân khúc khách hàng cao cấp.
Hiện sản phẩm đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố phía Bắc, trong đó có Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên... thông qua cả hệ thống phân phối truyền thống và các kênh bán hàng trực tuyến. Doanh thu mỗi năm đạt 13-15 tỷ đồng.
Đa dạng giải pháp xúc tiến thương mại
Một điểm đáng chú ý trong hành trình phát triển thương hiệu là việc HTX sớm nhận ra vai trò của thương mại điện tử và các nền tảng số. Từ những túi chè mang theo khi còn là sinh viên, ông Viện đã từng bước đưa sản phẩm lên các kênh Zalo, Facebook, TikTok và các sàn thương mại điện tử, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng ngoài phạm vi địa phương.
Cùng với đó, bao bì, nhãn mác được đầu tư, đa dạng hóa hình thức đóng gói, thông tin sản phẩm và hướng dẫn sử dụng được thể hiện rõ ràng, tem truy xuất nguồn gốc được chú trọng. Đây là những yếu tố quan trọng giúp sản phẩm có diện mạo chuyên nghiệp hơn, tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối hiện đại.
Tháng 2/2026, các sản phẩm chè Phú Lương được Bộ Công Thương hỗ trợ quảng bá, kết nối tiêu thụ thông qua chương trình “Sức sống hàng Việt” số đầu tiên. Đây là cơ hội để sản phẩm của HTX tiếp cận thêm người tiêu dùng, đồng thời giới thiệu những giá trị đặc trưng của vùng chè Thái Nguyên.

Bao bì được đầu tư bắt mắt
Không dừng lại ở thị trường trong nước, HTX còn hướng tới xuất khẩu. Năm 2025, đơn vị đã ký kết hợp tác với đối tác thông qua phía Nhật Bản, đồng thời xúc tiến thị trường Đài Loan (Trung Quốc). Đây đều là những thị trường đòi hỏi cao về chất lượng, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm.
Hiện giá chè của HTX dao động từ 400.000-600.000 đồng/kg, riêng các dòng cao cấp có giá lên tới 2 triệu đồng/kg. Đối với ông Viện, những kết quả này mới chỉ là bước đầu. HTX tiếp tục hướng tới hoàn thiện vùng chè hữu cơ, nâng cấp chất lượng và phát triển các dòng sản phẩm có giá trị cao hơn.
Điều đáng quý trong hành trình của trà Hương Quê không chỉ là việc một sản phẩm địa phương có thêm thương hiệu, mà còn là sự thay đổi trong cách người dân nhìn nhận giá trị cây chè. Từ chỗ chủ yếu sản xuất và bán nguyên liệu, bà con đã từng bước tham gia vào chuỗi sản xuất hàng hóa, chú trọng chất lượng, xây dựng thương hiệu và tiếp cận trực tiếp với thị trường.
Ở đó, người nông dân không còn đơn độc trên những triền đồi. Họ có HTX làm đầu mối tổ chức sản xuất, có quy trình kỹ thuật để nâng chất lượng, có hệ thống tiêu thụ để giảm phụ thuộc vào thương lái và có thêm cơ hội đưa sản phẩm quê hương đến với người tiêu dùng ở những thị trường xa hơn.
Trên những triền đồi xanh của Hợp Thành, cây chè vẫn được chăm sóc, thu hái theo nhịp mùa vụ. Nhưng từ những búp chè ấy, một hành trình mới đã mở ra. Hương Quê không chỉ mang hương vị của đất chè Thái Nguyên mà còn gửi gắm khát vọng vươn lên của người nông dân dân tộc Tày, khát vọng làm giàu trên chính mảnh đất quê hương bằng tri thức, sự đổi mới và tư duy kinh tế hàng hóa.
Từ câu chuyện của chàng trai người Tày Tống Văn Viện, có thể thấy, muốn đánh thức tiềm năng nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều cần thiết không chỉ là phát triển vùng nguyên liệu mà còn phải thay đổi phương thức tổ chức sản xuất, xây dựng liên kết, nâng cao năng lực chế biến và mở rộng thị trường. Bởi một sản phẩm nông nghiệp chỉ thực sự trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh khi phía sau nó là một chuỗi giá trị được tổ chức bài bản, có chất lượng ổn định và thương hiệu đủ sức tạo dựng niềm tin.