Bộ Công Thương tổ chức hội thảo lấy ý kiến về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái chủ trì hội thảo. Cùng dự hội thảo có lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu - đơn vị chủ trì xây dựng Chiến lược; các đơn vị thuộc bộ; các bộ, ngành, hiệp hội, doanh nghiệp…

Tạo động lực mới cho hoạt động xuất nhập khẩu

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng góp phần giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển. Trong một số giai đoạn, xuất khẩu và đầu tư nước ngoài đã đóng vai trò chủ lực đối với tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh những thành tựu về tăng trưởng xuất khẩu và đóng góp trên nhiều lĩnh vực, thực tiễn cũng cho thấy những vấn đề cần được nhìn nhận, nhất là yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Vì vậy, Đảng và Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa mới đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ trưởng nhấn mạnh, thời gian qua, chiến lược xuất nhập khẩu tập trung nhiều vào mục tiêu tăng trưởng về lượng. Khi quy mô nền kinh tế còn nhỏ, việc phát triển các ngành sản xuất cần dựa vào thị trường và nền kinh tế toàn cầu, qua đó tạo động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, sau một thời gian phát triển, quy mô nền kinh tế Việt Nam đã lớn hơn, độ mở thương mại ở mức cao. Có lẽ chỉ một số ít quốc gia có tỷ lệ thương mại quốc tế so với GDP lớn hơn Việt Nam, trong khi phần lớn các nước có độ mở thấp hơn. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu phải chuyển trọng tâm từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động xuất nhập khẩu.

Một vấn đề nổi bật là vai trò của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trong xuất khẩu. Theo Thứ trưởng, trước đây, khu vực này chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, hiện nay tỷ trọng đã vượt 80%. Mặc dù đóng góp lượng hàng xuất khẩu rất lớn, giá trị thực sự mang lại cho nền kinh tế trong nước vẫn còn khiêm tốn. Do đó, cần tìm giải pháp để nâng cao hơn nữa giá trị mà hoạt động xuất khẩu tạo ra cho nền kinh tế.

Có nhiều hướng tiếp cận để giải quyết vấn đề này. Việt Nam có thể tập trung phát triển những khâu thiết yếu trong chuỗi cung ứng, từng bước nâng cao năng lực tham gia sản xuất; đồng thời tăng hàm lượng nội địa và giá trị gia tăng trong một số ngành cơ bản. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cách tiếp cận nâng cao độ phức tạp của nền kinh tế. Theo Thứ trưởng, chỉ số giá trị gia tăng trong nước là một chỉ số quan trọng, nhưng trong một số ngành, việc đánh giá cần linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực.

Thứ trưởng dẫn lại những tư vấn của chuyên gia về chỉ số độ phức tạp của nền kinh tế, gắn với mức độ tham gia của một quốc gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu thông qua thương mại quốc tế. Chẳng hạn, trong ngành điện tử, năng lực tham gia chuỗi sản xuất không chỉ nằm ở khâu lắp ráp mà còn thể hiện ở khả năng đảm nhận các công đoạn phức tạp hơn, từ kiểm tra, thử nghiệm đến chế tạo. “Vì vậy, Chiến lược cần định hướng Việt Nam tham gia sâu hơn vào những khâu có ý nghĩa thiết yếu, đồng thời tạo sự kết nối với các chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và công nghiệp. Qua đó, hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ mở rộng quy mô mà còn góp phần nâng cao năng lực sản xuất và bảo đảm cán cân thanh toán ổn định, lâu dài”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Một yêu cầu khác là tăng cường khả năng quản trị rủi ro trong thương mại quốc tế. Xung đột thương mại và các xung đột địa chính trị đang làm gia tăng những bất định đối với hoạt động giao thương. Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, rủi ro từ bên ngoài có thể tác động đáng kể đến xuất nhập khẩu. Vì vậy, khả năng nhận diện và quản trị rủi ro cần được coi là một nội dung quan trọng của Chiến lược.

Cùng với đó, các yêu cầu về an ninh chuỗi cung ứng ngày càng được chú trọng, gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, an ninh kinh tế và quốc phòng.

Tại các nền kinh tế phát triển như Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu, nội dung quản lý thương mại đang ngày càng gắn chặt với các vấn đề chiến lược và an ninh kinh tế. Điều này cho thấy, nếu Việt Nam muốn phát triển khoa học, công nghệ và tham gia vào những khâu thiết yếu của chuỗi cung ứng, thì không thể tách rời yêu cầu bảo đảm an ninh và nâng cao năng lực quản trị.

Những vấn đề trên cần được xem xét trong tổng thể các định hướng phát triển có liên quan, nhất là phát triển khoa học, công nghệ, công nghiệp nền tảng và các ngành công nghiệp có hàm lượng khoa học, công nghệ cao. Đây là những nhiệm vụ khó khăn, song theo chỉ đạo của Đảng và Chính phủ, dự thảo Chiến lược cần được hoàn thiện trong năm nay.

Thứ trưởng Lương Hoàng Thái nêu rõ, thời gian qua, Cục Xuất nhập khẩu cùng các cục, vụ thuộc Bộ Công Thương và các hiệp hội đã tham gia xây dựng dự thảo Chiến lược. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục thảo luận, hoàn thiện. Thứ trưởng đề nghị các cơ quan, đơn vị và hiệp hội đóng góp ý kiến thẳng thắn, mang tính gợi mở để hoàn thiện Chiến lược, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu đặt ra.

Mục tiêu là để xuất nhập khẩu không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn tạo chuyển biến về chất trong phát triển kinh tế - xã hội. Xuất nhập khẩu cần được xác định là phương tiện để thực hiện mục tiêu cuối cùng là phát triển kinh tế, nâng tầm nền kinh tế Việt Nam. Thứ trưởng cũng đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục phối hợp với Bộ Công Thương, tập trung hoàn thiện dự thảo, phấn đấu hoàn thành vào cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12 để trình Chính phủ theo kế hoạch.

Thúc đẩy xuất khẩu tăng trưởng cao, đóng góp vào tăng trưởng 2 con số

Theo bà Nguyễn Cẩm Trang, đại diện Cục Xuất nhập khẩu, trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xuất khẩu tiếp tục là một trong những động lực quan trọng. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trong giai đoạn tới cần được xác định lại cho phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Các mục tiêu đặt ra cao hơn giai đoạn trước, đòi hỏi phải có những giải pháp quyết liệt, đồng bộ hơn, từ cải cách thủ tục, nâng cao năng lực sản xuất đến phát triển vận tải và mở rộng thị trường.

Bên cạnh việc xác định mục tiêu tăng trưởng, một vấn đề quan trọng khác là nâng cao chất lượng và tính bền vững của hoạt động xuất khẩu. Dù dự thảo Chiến lược đã đề cập đến định hướng phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, các giải pháp cần được cụ thể hóa hơn, không chỉ tập trung vào phát triển thị trường mà còn phải gắn với sản xuất, nâng cao hàm lượng giá trị trong nước và tăng cường năng lực của doanh nghiệp.

Thực tiễn những năm qua cho thấy, bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực có nhiều biến động, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu. Do đó, chiến lược trong giai đoạn tới cần tính đến khả năng thích ứng linh hoạt trước các rủi ro, đồng thời tạo động lực mới cho tăng trưởng thông qua đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ những yêu cầu đó, việc xây dựng Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa cần tập trung vào ba trọng tâm. Thứ nhất, xác định lại yêu cầu và mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu, bảo đảm phù hợp với định hướng phát triển kinh tế trong giai đoạn mới. Thứ hai, chủ động ứng phó linh hoạt với các rủi ro, biến động của thị trường xuất khẩu. Thứ ba, hoàn thiện mô hình xuất nhập khẩu theo hướng đồng bộ, gắn kết với quy hoạch và chiến lược phát triển các ngành sản xuất, qua đó nâng cao hiệu quả và giá trị gia tăng của hoạt động xuất khẩu.

Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu thúc đẩy xuất nhập khẩu tăng trưởng cao, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030; đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Theo dự thảo, mục tiêu đặt ra là tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa bình quân giai đoạn 2026-2030 phấn đấu đạt 15-16%/năm; nhập khẩu tăng bình quân 12-13%/năm. Cán cân thương mại hướng tới thặng dư bền vững, với tỷ trọng xuất siêu trên tổng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt 3-6% trong giai đoạn này. Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu nằm trong nhóm 10 quốc gia có kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu lớn nhất thế giới; tỷ trọng xuất siêu đạt 7-10%.

Một trong những mục tiêu quan trọng là nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước và gia tăng hàm lượng chế biến, công nghệ trong hàng xuất khẩu. Theo đó, tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước trong tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước phấn đấu đạt khoảng 28-30% vào năm 2030, tăng lên 38-40% vào năm 2045. Tỷ trọng hàng chế biến hoặc đã tinh chế trong tổng kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 89-90% vào năm 2030 và trên 92% vào năm 2045. Tỷ lệ giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trong tổng giá trị xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo phấn đấu đạt khoảng 50% vào năm 2030 và trên 55% vào năm 2045.

Về quy mô thương mại, dự thảo đưa ra các kịch bản tăng trưởng đến năm 2030. Trong kịch bản trung bình, kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 953,7 tỷ USD vào năm 2030; kịch bản cao đặt mục tiêu 1.041,1 tỷ USD, trong khi kịch bản thấp là 765 tỷ USD. Các kịch bản cho thấy yêu cầu mở rộng quy mô xuất khẩu gắn với nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, dự thảo định hướng hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về xuất nhập khẩu; phát triển, quản trị thị trường xuất khẩu và nhập khẩu; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạo nguồn hàng chất lượng cao; kiểm soát nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước, hướng tới cán cân thương mại lành mạnh. Đồng thời, chú trọng phát triển xuất khẩu xanh, kinh tế tuần hoàn, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường và ESG; thúc đẩy logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới, liên kết vùng và phát huy vai trò của các hiệp hội ngành hàng.

Trọng tâm xuyên suốt của dự thảo Chiến lược là nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa trong hàng hóa xuất khẩu, tăng năng lực tự chủ của nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, đa dạng hóa thị trường và bảo đảm tăng trưởng xuất nhập khẩu bền vững trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động.