Biến khoa học, công nghệ thành động lực cho sản xuất công nghiệp

Thúc đẩy gia tăng tỷ lệ nội địa hóa

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư lan tỏa mạnh mẽ, việc tận dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo được xác định là nền tảng và giải pháp căn cơ, giúp ngành công nghiệp đẩy nhanh tái cơ cấu, nâng cao năng lực phát triển và tận dụng hiệu quả các cơ hội từ tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), ông Trần Minh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, công nghiệp là động lực tăng trưởng kinh tế chính, đặc biệt trong bối cảnh tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ta; tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, giúp tăng trưởng GDP bền vững. Điều này đã được minh chứng qua sự đóng góp tích cực của sản xuất công nghiệp.

Để biến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lực kéo sản xuất công nghiệp, cần phải đặt yếu tố này vào trong khối kinh tế - công nghiệp và trở thành khối kinh tế - công nghiệp - công nghệ. Bởi vì, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là động lực thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng suất và tiến trình công nghiệp hóa.

"Với định hướng trên, việc gắn kết, đồng hành, hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau trong năm 2026 và các năm tiếp theo giữa Cục Công nghiệp cùng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công sẽ ngày càng chặt chẽ để thực hiện thành công, hiệu quả các nhiệm vụ đã được lãnh đạo Bộ giao và hoàn thành các nhiệm vụ chính trị được phân công" - ông Trần Minh cho hay. 

Cụ thể, đề nghị 2 Cục tiếp tục phối hợp tham mưu đề xuất xây dựng, tổ chức triển khai các nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện thành công Thông báo số 17-TB/CQTTBCĐ về Kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2026 của Bộ Công Thương.

Trong đó, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Xây dựng và trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành các chính sách đột phá tại văn bản quy phạm pháp luật để thúc đẩy gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, tiêu thụ sản phẩm trong nước sản xuất trên cơ sở tự chủ về công nghệ thuộc các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm.

Đồng thời, xác định các bài toán đổi mới công nghệ có quy mô thị trường đủ lớn trong ngành công nghiệp nền tảng; công nghiệp ưu tiên; công nghiệp mũi nhọn; công nghiệp năng lượng. Thúc đẩy kết nối nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp với khối viện, trường; triển khai có hiệu quả mô hình hợp tác 3 nhà: Nhà nước - nhà Khoa học (viện trường) - nhà doanh nghiệp.

Chuyển đổi số thực chất đối với các ngành, lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng, năng suất và năng lực cạnh tranh; ưu tiên các chuỗi giá trị có quy mô lớn và khả năng lan tỏa cao như: công nghiệp nền tảng; công nghiệp ưu tiên; công nghiệp mũi nhọn; công nghiệp năng lượng; khai thác tài nguyên, khoáng sản.

Cùng với đó, nghiên cứu, lựa chọn, xác định và triển khai các nhiệm vụ có quy mô lớn để tập trung thúc đẩy và đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phạm vi ngành, lĩnh vực, ưu tiên các vấn đề lớn phục vụ nâng cao năng suất, chất lượng và có khả năng nhân rộng.

Các nhiệm vụ này gồm: sáng kiến đột phá; bài toán lớn; cụm/chuỗi nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; sản phẩm đầu ra; chỉ tiêu đo lường; đơn vị dự kiến tiếp nhận/ứng dụng; mốc hoàn thành theo quý.

Ngoài ra, phối hợp xây dựng và triển khai có hiệu quả các Chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp Bộ thuộc các lĩnh vực Cục quản lý. Xây dựng danh mục dây chuyền hoặc công đoạn trọng điểm cần nâng cấp theo ngành.

Nghiên cứu tham mưu cấp có thẩm quyền về việc xây dựng nền tảng số về doanh nghiệp công nghiệp Việt Nam để phục vụ cho công tác quản lý nhà nước trong tình hình mới. 

Về hoạt động tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng và sở hữu trí tuệ, ông Trần Minh đề nghị phối hợp triển khai thực hiện các hoạt động này theo tinh thần mới đã được quy định tại Luật và Nghị định kèm theo; trọng tâm là hoạt động rà soát, sửa đổi, bổ sung và xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong các ngành, lĩnh vực ưu tiên phục vụ phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Xây dựng khung pháp lý đặc thù

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Vũ Văn Khoa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương) cho rằng, để thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong công nghiệp, cần xây dựng khung pháp lý đặc thù cho mô hình liên kết 3 nhà: Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp.

Ông Khoa đề nghị Bộ Công Thương với vai trò chỉ đạo, điều phối sẽ đẩy mạnh sự hợp tác thực chất và hiệu quả trong hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo giữa tổ chức khoa học và công nghệ với danh nghiệp. Xây dựng và triển khai thí điểm các nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng vào sản xuất theo cơ chế đặt hàng, giao trực tiếp.

Đồng thời, khuyến khích các nhà khoa học tập trung nghiên cứu các bài toán thực tiễn, bài toán lớn gắn với các chương trình kinh tế trọng điểm của quốc gia; khuyến khích doanh nghiệp chủ động đặt hàng nghiên cứu, tham gia vào quá trình chuẩn hóa kỹ thuật và đầu tư R&D.

Mặt khác, tháo gỡ khó khăn, điểm nghẽn trong hoạt động khoa học và công nghệ, trong đó có điểm nghẽn về cơ chế tài chính. Bên cạnh đó, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngành công nghiệp. Cụ thể, thành lập các trung tâm đổi mới sáng tạo theo ngành/lĩnh vực, tích hợp R&D, kiểm thử công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp; khuyến khích phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong lĩnh vực công nghiệp chế biến - chế tạo, tạo đột phá về năng suất và chất lượng...

Ngoài ra, cần ưu tiên xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho công nghệ mới, công nghệ lõi, sản phẩm chủ lực của ngành công nghiệp, đảm bảo dẫn hướng thị trường và thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ tiên tiến. Đẩy mạnh xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho các ngành công nghiệp như điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân, đường sắt...

Để triển khai Chương trình quốc gia phát triển công nghệ cao đến năm 2030 được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định số 130/QĐ-TTg, Bộ Công Thương đã phê duyệt khung Chương trình phát triển một số ngành công nghiệp công nghệ cao đến năm 2030. Trong đó, tập trung vào việc phát triển, ứng dụng công nghệ, sản phẩm, dịch vụ công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 vào trong các ngành sản xuất công nghiệp, thúc đẩy hình thành và phát triển một số ngành, sản phẩm công nghiệp công nghệ cao.