Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Điều kiện tiên quyết để kinh tế số 'cất cánh'

Thiết lập hành lang pháp lý mạnh mẽ

Trong bối cảnh Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực và đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động quản trị dữ liệu, Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Phát triển Công nghệ FSI phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội và Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội thảo “Tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ” tại Hà Nội vào sáng 20/3.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Trần Văn Tùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) cho biết, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà hình thái kinh tế - xã hội đang trải qua những biến đổi sâu sắc dưới tác động vũ bão của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Trong không gian số, dữ liệu đã vượt ra khỏi khái niệm của những con số hay văn bản lưu trữ đơn thuần để trở thành nguồn tài nguyên vô giá - được ví như "nguồn dầu mỏ mới" của thế kỷ 21. Đặc biệt, dữ liệu cá nhân chính là hạt nhân cốt lõi cấu thành nên khối tài sản khổng lồ này.

Trên bình diện toàn cầu, sự phát triển của các công nghệ đột phá như: Trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data hay IoT đã mang lại những tiện ích vượt bậc, nhưng đồng thời cũng đặt nhân loại trước những thách thức chưa từng có về quyền riêng tư và an ninh thông tin.

"Các vụ bê bối rò rỉ dữ liệu quy mô hàng chục, hàng trăm triệu người dùng liên tục xảy ra; tình trạng mua bán trái phép thông tin cá nhân, lừa đảo trực tuyến hay thao túng tâm lý thông qua phân tích hành vi số đang trở thành vấn nạn nhức nhối xuyên biên giới" - ông Trần Văn Tùng cho hay. 

Đứng trước thực trạng đó, việc thiết lập các hành lang pháp lý mạnh mẽ nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân đã trở thành một yêu cầu mang tính cấp bách toàn cầu, là ưu tiên an ninh quốc gia của mọi nền kinh tế tiên tiến nhằm bảo vệ quyền con người cơ bản trên không gian mạng.

Theo ông Tùng, tại Việt Nam, với một nền kinh tế số đang bứt phá mạnh mẽ, quy mô dân số trên 100 triệu người cùng tỷ lệ sử dụng Internet thuộc top đầu khu vực, chúng ta đang sở hữu kho tàng dữ liệu số khổng lồ. Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, Đảng và Nhà nước ta đã có những định hướng, chỉ đạo quyết liệt nhằm xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp lý về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.

"Các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân được ban hành gần đây chính là bước tiến mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn hội nhập quốc tế" - ông Tùng nói. 

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) đồng quan điểm, chúng ta đang sống trong kỷ nguyên số, nơi dữ liệu đã trở thành một yếu tố sản xuất cốt lõi, đóng vai trò quyết định năng lực cạnh tranh của quốc gia và doanh nghiệp. Những công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây (Cloud Computing)… đang làm thay đổi căn bản phương thức phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đi cùng với giá trị to lớn đó là những thách thức ngày càng gia tăng về an ninh dữ liệu, đặc biệt là bảo vệ dữ liệu cá nhân - một vấn đề gắn trực tiếp với quyền con người, quyền riêng tư và niềm tin xã hội.

Dữ liệu cá nhân chính là hạt nhân của hệ sinh thái dữ liệu số, là nền tảng để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ số mang tính cá nhân hóa cao. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững nền kinh tế số.

"Việc Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 chính thức đi vào thực thi là một bước tiến quan trọng, tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, chặt chẽ và tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế" - ông Lịch nhấn mạnh.

Trong đó, Bộ Công an được giao vai trò nòng cốt trong quản lý nhà nước về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an ninh, trật tự và thực thi các quy định pháp luật. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ thuộc về cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp.

Hình thành thị trường dữ liệu số an toàn

Dưới góc độ phát triển công nghiệp công nghệ số, ông Nguyễn Khắc Lịch cho rằng, việc tuân thủ pháp luật về dữ liệu không nên được nhìn nhận như một rào cản, mà cần được coi là một động lực phát triển mới, với các khía cạnh sau: Thứ nhất, góp phần hình thành thị trường dữ liệu số minh bạch, an toàn, bảo vệ quyền lợi người dùng và thúc đẩy người dân sẵn sàng chia sẻ dữ liệu để nhận lại các dịch vụ chất lượng cao hơn.

Đặc biệt, các công nghệ như phi cá nhân hóa dữ liệu (data de-identification) cho phép khai thác giá trị dữ liệu mà vẫn đảm bảo không xâm phạm quyền riêng tư.

Thứ hai, thúc đẩy chuẩn hóa năng lực quản trị doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao uy tín và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là các thị trường yêu cầu cao như Liên minh châu Âu.

Thứ ba, mở ra cơ hội phát triển thị trường công nghệ tuân thủ (RegTech) - một phân khúc mới với tiềm năng lớn, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp “Make in Viet Nam” phát triển các giải pháp công nghệ phục vụ tuân thủ pháp luật về dữ liệu.

Thứ tư, góp phần xây dựng niềm tin số, là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số sâu rộng trong toàn xã hội.

Đánh giá cao việc tổ chức hội thảo, ông Nguyễn Khắc Lịch cho hay, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp, chúng ta sẽ từng bước xây dựng được một môi trường số an toàn, tin cậy và phát triển bền vững.

"Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bên liên quan trong quá trình này, góp phần thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam theo hướng an toàn - sáng tạo - hội nhập quốc tế" - ông Lịch cho biết.

Là doanh nghiệp hoạt động nhiều năm trong lĩnh vực chuyển đổi số và quản trị dữ liệu, ông Nguyễn Hùng Sơn, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty FSI đánh giá, trong kỷ nguyên số, dữ liệu không chỉ cần được bảo vệ mà còn cần được khai thác hiệu quả để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Điều quan trọng là các tổ chức phải xây dựng được hệ thống quản trị dữ liệu bài bản, kết hợp giữa quy trình quản trị và các giải pháp công nghệ phù hợp.

"Một trong những rủi ro lớn hiện nay là dữ liệu bị truyền ra ngoài hệ thống sau khi hacker đã xâm nhập, trong khi nhiều hệ thống bảo mật truyền thống chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn tấn công từ bên ngoài" - đại diện FSI chia sẻ. 

Để giải quyết khoảng trống này, FSI giới thiệu F-DDH Box - giải pháp giám sát và kiểm soát dữ liệu đầu ra trong hệ thống công nghệ thông tin. Giải pháp cho phép phát hiện các kết nối bất thường từ mạng nội bộ ra Internet, cảnh báo theo thời gian thực và ngăn chặn nguy cơ dữ liệu bị truyền ra ngoài hệ thống. Nhờ đó, tổ chức có thể phát hiện sớm các dấu hiệu rò rỉ dữ liệu và giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra sự cố an ninh mạng.

F-DDH Box được thiết kế dưới dạng thiết bị phần cứng nhỏ gọn, có thể triển khai nhanh trong hệ thống mạng mà không cần IT hay làm thay đổi kiến trúc hạ tầng công nghệ thông tin hiện có. Điều này, giúp các tổ chức bổ sung thêm một lớp bảo vệ dữ liệu quan trọng mà không phải đầu tư lại toàn bộ hệ thống bảo mật.

Cùng với quá trình chuyển đổi số, dữ liệu đang trở thành tài sản cốt lõi của các tổ chức, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Tuy nhiên, việc gia tăng kết nối và chia sẻ dữ liệu cũng kéo theo nguy cơ rò rỉ thông tin, tấn công mạng và vi phạm quyền riêng tư.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được ban hành nhằm thiết lập khung pháp lý cho hoạt động quản trị dữ liệu tại Việt Nam. Điều này yêu cầu các tổ chức phải xây dựng quy trình quản trị dữ liệu rõ ràng và triển khai các biện pháp kỹ thuật phù hợp để bảo vệ dữ liệu.