Xuất khẩu da giày: Từ áp lực tăng trưởng đến yêu cầu nâng giá trị

Chiều 3/2, trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026, Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu” đã diễn ra tại Hà Nội. Diễn đàn do Bộ Công Thương chỉ đạo, Cục Xúc tiến thương mại phối hợp với Alibaba.com tổ chức.

Tại phiên Tọa đàm “Giải pháp, chính sách thúc đẩy xuất khẩu các ngành chủ lực”, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày Việt Nam (LEFASO) đã chia sẻ thẳng thắn về những thách thức mang tính nền tảng của ngành da giày trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Tăng trưởng cao chưa phản ánh đầy đủ “sức khỏe” ngành

Theo bà Phan Thị Thanh Xuân, trước giai đoạn dịch Covid-19, ngành da giày Việt Nam từng đạt tốc độ tăng trưởng 12-15%, đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu và thứ ba về sản xuất. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp tục nhìn ngành qua lăng kính tăng trưởng thuần túy là chưa đủ.

“Chúng ta không nên quá tập trung vào mức tăng trưởng, mà nên nhìn vào biên lợi nhuận và từng ngành đóng góp thì sẽ thiết thực hơn” - bà Phan Thị Thanh Xuân nhấn mạnh.

Theo đại diện LEFASO, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn phải chạy theo con số tăng trưởng lớn, trong khi giá trị mang lại không tương xứng, hiệu quả thu được chưa cao, mức đóng góp cho nền kinh tế còn hạn chế, buộc ngành phải điều chỉnh tư duy phát triển.

Bên cạnh đó, xuất khẩu da giày vẫn phụ thuộc lớn vào các thị trường chủ lực, đặc biệt là Mỹ chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. Đây cũng là yếu tố khiến triển vọng tăng trưởng trong giai đoạn tới đối mặt nhiều thách thức.

“Chúng tôi từng kỳ vọng tăng trưởng khoảng 10%, nhưng kết quả thực tế chỉ đạt khoảng 6,5%. Tuy nhiên, trong bối cảnh sản lượng không tăng, đơn hàng vẫn giữ được, thì đó là nỗ lực rất lớn của doanh nghiệp” - bà Phan Thị Thanh Xuân chia sẻ.

Bước sang năm 2026, ngành da giày tiếp tục chịu sức ép cạnh tranh gay gắt, đặc biệt từ các yếu tố thuế quan. Việt Nam hiện chịu mức thuế đối ứng khoảng 20%, tương đương Trung Quốc, cao hơn Ấn Độ và Indonesia.

Trong bối cảnh đoàn đàm phán của Bộ Công Thương vẫn đang làm việc với phía Mỹ, đại diện LEFASO cho rằng việc đưa ra con số tăng trưởng cụ thể vào thời điểm này là chưa có đủ căn cứ.

“Nếu đưa ra một con số quá lạc quan thì chỉ là lời nói mang tính cảm tính. Doanh nghiệp hiện nay quan tâm nhất là làm sao duy trì được biên lợi nhuận, có như vậy mới giữ được đà tăng trưởng trong năm 2026” - bà Phan Thị Thanh Xuân nói.

Gia tăng giá trị và nút thắt cần tháo gỡ

Trước yêu cầu chuyển đổi sang gia tăng giá trị, đặc biệt ở khâu thiết kế và xây dựng thương hiệu, bà Phan Thị Thanh Xuân cho rằng, cần nhìn nhận đúng vai trò của gia công trong chuỗi phát triển ngành.

“Gia công không phải là xấu. Có nhiều hình thức gia công, và nhiều ngành trên thế giới đã đi lên từ gia công để xây dựng được thương hiệu” - bà Phan Thị Thanh Xuân nêu quan điểm.

Theo bà, từ gia công đơn thuần, doanh nghiệp cần từng bước chuyển sang FOB (chủ động nguyên phụ liệu), cao hơn là ODM (chủ động thiết kế), qua đó nâng dần giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở khâu nguyên, phụ liệu, khi tỷ lệ nội địa hóa của ngành da giày mới đạt khoảng 50-55%. “Càng chủ động được nguyên phụ liệu thì giá trị gia tăng càng cao, đồng thời giúp doanh nghiệp chào hàng nhanh hơn”  - bà Phan Thị Thanh Xuân phân tích.

So sánh với các đối thủ trong khu vực, bà cho biết tại Trung Quốc, việc phát triển một bộ mẫu có thể chỉ mất vài giờ, trong khi tại Việt Nam có thể kéo dài tới cả tháng, gây bất lợi lớn trong cạnh tranh. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực thiết kế vẫn là điểm nghẽn khi số doanh nghiệp có đội ngũ thiết kế đủ mạnh còn chiếm tỷ lệ nhỏ, trong khi ngành da giày chưa có hệ thống đào tạo chuyên nghiệp, bài bản cho lĩnh vực này.

Cuối cùng là hoạt động marketing, khi phần lớn doanh nghiệp vẫn ở thế bị động, phụ thuộc vào khách hàng tìm đến. “Doanh nghiệp của chúng ta vẫn phụ thuộc nhiều vào khách hàng, trong khi khả năng tiếp thị sản phẩm giày dép, túi xách ra thị trường một cách chuyên nghiệp vẫn còn hạn chế” - bà Phan Thị Thanh Xuân thẳng thắn nhìn nhận.

Có thể thấy, chỉ khi các nút thắt về nguyên, phụ liệu, nguồn nhân lực thiết kế và năng lực tiếp thị được tháo gỡ một cách đồng bộ, ngành da giày Việt Nam mới có thể chuyển dịch thực chất từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển dựa trên giá trị gia tăng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh bền vững trong chuỗi thương mại toàn cầu. 

Tại phiên Tọa đàm “Giải pháp, chính sách thúc đẩy xuất khẩu các ngành chủ lực” trong khuôn khổ Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu”, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày Việt Nam (LEFASO) cho rằng, ngành da giày không nên chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng mà cần chú trọng hơn tới biên lợi nhuận, mức độ đóng góp và khả năng gia tăng giá trị thông qua chủ động nguyên phụ liệu, thiết kế và marketing.