Tin Khu Vực
Bệnh TR4 gây thiệt hại hàng triệu USD mỗi năm
Ngày 29/5, tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tổ chức Hội nghị tổng kết Dự án “Hỗ trợ khẩn cấp để kiểm soát và quản lý bệnh héo vàng lá chuối do nấm Fusarium chủng Tropical Race 4 (TR4) gây ra tại Việt Nam”.
Công nhân kiểm tra tình hình sinh trưởng của cây chuối tại khu trồng của Unifarm. Ảnh: Phúc Lập
Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng FAO tại Việt Nam, các viện nghiên cứu, trường đại học, địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, chuyên gia, nhà khoa học và nông dân tại các vùng trồng chuối trọng điểm.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, chuối hiện là một trong những ngành hàng cây ăn quả xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Cả nước hiện có hơn 160.000ha chuối với sản lượng trên 2,7 triệu tấn mỗi năm. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu chuối đạt gần 380 triệu USD và còn nhiều dư địa tăng trưởng.
Tuy nhiên, ngành hàng chuối đang đối mặt với nguy cơ lớn từ bệnh héo vàng lá chuối do nấm Fusarium oxysporum f.sp. cubense chủng Tropical Race 4 (TR4) gây ra. Đây là loại bệnh đặc biệt nguy hiểm, đã xuất hiện tại nhiều quốc gia sản xuất chuối lớn như Philippines, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia… với hàng trăm nghìn ha bị ảnh hưởng. Theo các nghiên cứu quốc tế, nếu không được kiểm soát hiệu quả, bệnh TR4 có thể gây thiệt hại hơn 10 tỷ USD cho ngành chuối toàn cầu trong vài thập kỷ tới.
Tại Việt Nam, bệnh đã xuất hiện ở nhiều vùng trồng chuối trọng điểm, làm giảm năng suất, chất lượng và tuổi thọ vườn cây. Đánh giá ban đầu cho thấy bệnh gây thiệt hại khoảng 0,5-2% sản lượng chuối, tương đương từ 1,4-5,5 triệu USD mỗi năm.
Trước yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn sản xuất, tháng 9/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt dự án hỗ trợ kỹ thuật “Hỗ trợ khẩn cấp để kiểm soát và quản lý bệnh héo vàng lá chuối do nấm Fusarium chủng Tropical Race 4 (TR4) gây ra tại Việt Nam” do FAO tài trợ.
Dự án tập trung vào các mục tiêu như xác định vùng phân bố và mức độ gây hại của bệnh; tìm kiếm giống chuối kháng bệnh; nâng cao năng lực phát hiện, chẩn đoán; nghiên cứu vi sinh vật đối kháng và xây dựng quy trình quản lý bệnh bền vững phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Ưu tiên quản lý tổng hợp và phát triển vùng chuối an toàn
Trong quá trình triển khai, dự án đã tiến hành điều tra, giám sát bệnh tại nhiều vùng sản xuất chuối trọng điểm; đánh giá khả năng kháng bệnh của các giống chuối nội địa và nhập nội; nghiên cứu tuyển chọn các chủng vi sinh vật có khả năng đối kháng với nấm Fusarium TR4; đồng thời xây dựng quy trình sản xuất giống sạch bệnh và quản lý tổng hợp bệnh héo vàng lá chuối.
Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, dự án cũng tổ chức nhiều lớp tập huấn, hội thảo kỹ thuật nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên môn và nông dân; tăng cường truyền thông, phổ biến kiến thức về nhận diện, giám sát và phòng chống bệnh TR4.
Tại hội nghị, các đại biểu đã theo dõi phóng sự “Lá chắn sinh học cho cây chuối Việt Nam”, nghe báo cáo tổng hợp kết quả dự án do Viện Nghiên cứu Rau quả trình bày và tham luận của PGS.TS Hà Viết Cường (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) về giải pháp quản lý bền vững bệnh héo vàng lá chuối TR4.
Các báo cáo cho thấy, TR4 là loại bệnh rất khó xử lý triệt để do nấm có khả năng tồn tại lâu trong đất và lây lan nhanh qua cây giống, đất, nước tưới, công cụ canh tác và hoạt động vận chuyển vật liệu trồng. Vì vậy, việc quản lý bệnh cần được thực hiện theo hướng tổng hợp, lấy phòng là chính, kết hợp đồng bộ giữa giống kháng bệnh, biện pháp canh tác, vệ sinh đồng ruộng, kiểm soát nguồn giống và ứng dụng giải pháp sinh học thân thiện môi trường.
Tại phiên thảo luận, nhiều địa phương, doanh nghiệp và nhà khoa học cho rằng, trong bối cảnh diện tích chuối tiếp tục mở rộng và yêu cầu thị trường xuất khẩu ngày càng cao, việc xây dựng các vùng sản xuất chuối an toàn dịch bệnh, sử dụng giống sạch bệnh, nâng cao năng lực giám sát và cảnh báo sớm là yêu cầu cấp thiết.
Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quý Dương nhấn mạnh, kết quả của dự án là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật quản lý bệnh héo vàng lá chuối TR4 tại Việt Nam. Trong thời gian tới, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan đẩy mạnh điều tra, giám sát dịch hại; nghiên cứu giống chuối kháng bệnh; hoàn thiện giải pháp quản lý sinh học; tăng cường tập huấn, chuyển giao kỹ thuật và thúc đẩy xây dựng các vùng sản xuất chuối an toàn, bền vững phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Những kết quả của dự án tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển các vùng sản xuất chuối an toàn, ổn định và bền vững; góp phần bảo vệ sinh kế của người dân và nâng cao giá trị ngành hàng chuối Việt Nam.