Xây dựng nền công vụ hiện đại phải gắn với chuyển đổi số

Trong bối cảnh yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ ngày càng trở nên cấp thiết, việc nâng cao chất lượng thực thi công vụ đang được nhiều bộ, ngành đẩy mạnh triển khai. 

Là cơ quan quản lý đa ngành, đa lĩnh vực với phạm vi rộng, Bộ Công Thương thời gian qua đã có nhiều bước đi đáng chú ý trong chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và chuẩn hóa quy trình quản lý. Đặc biệt, việc thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ được xem là động thái cụ thể hóa quyết tâm xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, trách nhiệm, kỷ cương và hiện đại.

Bàn về nội dung xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm phục vụ, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong để làm rõ những yêu cầu đặt ra cũng như các giải pháp trọng tâm giúp văn hóa công vụ của ngành đi vào thực chất.

Ngành Công Thương xây dựng văn hóa công vụ

- Thưa ông, trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, ông đánh giá như thế nào về việc ngành Công Thương tăng cường xây dựng văn hóa công vụ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp hiện nay?

TS. Nguyễn Minh Phong: Thực tế, thời gian qua Bộ Công Thương đã có nhiều bước đi tích cực trong chuyển đổi số. Cùng với Bộ Tài chính, Bộ Công Thương là một trong những đơn vị đi đầu trong ứng dụng công nghệ số vào công tác quản lý nhà nước. Đây là hướng đi phù hợp, vừa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, vừa thể hiện quyết tâm cải cách hành chính, cải cách công vụ và nâng cao hiệu quả quản lý.

Chuyển đổi số giúp tạo sự liên thông, thống nhất trong toàn ngành trên nền tảng số, qua đó rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và các đối tượng quản lý. Đồng thời, việc số hóa quy trình cũng góp phần nâng cao tính minh bạch của hệ thống thông tin và hoạt động quản lý, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, từ đó giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Thêm vào đó, đây cũng là yêu cầu tất yếu để cơ quan quản lý nhà nước theo kịp sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh mới. Nếu không đẩy mạnh chuyển đổi số, rất khó đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh hiện nay.

Có thể thấy, Bộ Công Thương đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, quá trình này cần được triển khai đồng bộ, bảo đảm kết nối xuyên suốt giữa các đơn vị trong ngành, các địa phương, đồng thời liên thông với Cổng Dịch vụ công quốc gia và các bộ, ngành khác. Ngành cần tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu lớn, kết nối với dữ liệu quốc gia và hệ thống dữ liệu của các lĩnh vực liên quan để nâng cao hiệu quả quản trị.

- Bộ Công Thương có Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ. Theo ông, động thái này có ý nghĩa như thế nào trong việc cụ thể hóa các chủ trương về xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, trách nhiệm, kỷ cương và hiện đại?

TS. Nguyễn Minh Phong: Xây dựng văn hóa công vụ trong bối cảnh chuyển đổi số là hướng đi đúng và cần thiết nhằm nâng cao chất lượng quản trị, hiệu quả quản lý nhà nước. Việc Bộ Công Thương thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ là động thái tích cực, thể hiện sự chủ động triển khai các yêu cầu của Đảng và Nhà nước về cải cách hành chính, cải cách công vụ, đồng thời nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ trong toàn ngành.

Nội hàm của văn hóa công vụ rất rộng, song có một số trọng tâm đáng chú ý.

Thứ nhất, cần xây dựng nền tảng chuyển đổi số đồng bộ để triển khai hoạt động quản lý, điều hành trên môi trường số. Đây là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, giúp nâng cao hiệu quả xử lý công việc và khả năng giám sát.

Thứ hai, cần rà soát, chuẩn hóa các quy trình quản lý theo hướng tinh gọn, giảm tối đa khâu trung gian, giao đúng việc cho đúng đơn vị có năng lực thực hiện tốt nhất. Quan trọng hơn là phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm và rõ kết quả, từ đó hạn chế tình trạng nhũng nhiễu, chồng chéo hoặc thiếu nhất quán trong thực thi công vụ.

Thứ ba, tư duy quản lý cần chuyển mạnh từ “quản lý” sang “phục vụ”. Doanh nghiệp và người dân phải được xác định là đối tượng phục vụ, thay vì cách tiếp cận mang tính xin - cho hoặc tư duy “không quản được thì cấm”. Nền hành chính hiện đại phải theo hướng kiến tạo phát triển, lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo quan trọng.

Thứ tư, văn hóa công vụ cũng đòi hỏi áp dụng hệ thống đánh giá hiệu quả công việc theo KPI gắn với từng vị trí việc làm và toàn bộ quy trình quản lý. Điều này giúp bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng, có thời hạn xử lý và trách nhiệm cụ thể, đồng thời hạn chế tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm hoặc núp bóng cơ chế tập thể.

Thứ năm, văn hóa công vụ cần được xây dựng trên nền tảng vừa thượng tôn pháp luật, vừa bảo đảm tính nhân văn trong quản lý. Điều này giúp tránh hai thái cực là máy móc, cứng nhắc hoặc buông lỏng, thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Đưa văn hóa công vụ Công Thương vào thực chất

- Để việc xây dựng văn hóa công vụ đi vào thực chất, tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động quản lý nhà nước cũng như chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, ngành Công Thương cần ưu tiên những giải pháp trọng tâm nào, thưa ông?

TS. Nguyễn Minh Phong: Hiện nay, Chính phủ đã có nhiều đề án về cải cách hành chính cũng như nâng cao năng lực, chất lượng công vụ của bộ máy nhà nước. Bộ Công Thương sẽ phải bám sát các định hướng đó để cụ thể hóa trong phạm vi quản lý của mình.

Do phạm vi quản lý của Bộ Công Thương rất rộng và có nhiều đặc thù so với các bộ, ngành khác nên ngoài việc tuân thủ các quy định chung, Bộ cũng cần xây dựng những cơ chế, quy trình và yêu cầu về văn hóa công vụ phù hợp với từng lĩnh vực, từng ngành, từng loại hoạt động và từng cấp quản lý. Điều này rất quan trọng để tránh tình trạng áp dụng máy móc, thiếu thực tiễn hoặc không đạt hiệu quả như mong muốn.

Bên cạnh đó, cần tăng cường tuyên truyền, tập huấn, xây dựng sổ tay hướng dẫn hoặc tổ chức các chương trình bồi dưỡng, mô hình mẫu để nhân rộng và lan tỏa xuống các cấp, các lĩnh vực.

Ngoài ra, cần có cơ chế đánh giá thường xuyên, hoàn thiện liên tục, thưởng phạt công minh và công khai, ví dụ công khai trên trang thông tin điện tử của Bộ. Việc này giúp kịp thời nhận diện, xử lý các bất cập đồng thời tôn vinh những cá nhân, đơn vị và quy trình làm tốt để tạo sức lan tỏa.

Quan trọng nhất vẫn là nâng cao trách nhiệm công vụ và đạo đức công vụ của người đứng đầu. Một người đứng đầu tốt có thể giúp cả đơn vị phát triển, ngược lại cũng có thể làm ảnh hưởng cả bộ máy. Vì vậy, lựa chọn đúng người đứng đầu là vấn đề đặc biệt quan trọng nếu không phù hợp thì cần thay thế kịp thời.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Xây dựng nền công vụ hiện đại là quá trình chuẩn hóa quy trình, siết chặt kỷ luật hành chính, đồng thời chuyển mạnh tư duy từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, gắn chặt với chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và tính minh bạch.