Việt Nam thúc đẩy cải cách, mở rộng không gian cho thị trường tài chính

Cải cách mở rộng không gian cho thị trường tài chính

Cùng với quá trình mở rộng thị trường vốn và tăng cường hội nhập tài chính quốc tế, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng và công cụ quản trị rủi ro cho nền kinh tế. Đây cũng là những yếu tố đang thu hút sự quan tâm của các định chế tài chính quốc tế. Ông Russell Beattie, Giám đốc Điều hành khu vực châu Á - Thái Bình Dương của CME Group nhận định, những cải cách đang diễn ra có thể mở rộng đáng kể không gian phát triển của thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn tới.

Sau gần 4 thập kỷ cải cách, Việt Nam đã có những bước chuyển đổi sâu rộng về mô hình kinh tế, từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời ngày càng hội nhập sâu vào thương mại và đầu tư quốc tế.

Theo ông Russell Beattie, cột mốc quan trọng trong quá trình này là công cuộc Đổi Mới năm 1986. Quá trình cải cách từng bước đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, mở rộng quyền chủ động sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy đầu tư trực tiếp nước ngoài và hội nhập quốc tế. Việt Nam cũng gia nhập ASEAN năm 1995 và Tổ chức Thương mại thế giới năm 2007, qua đó ngày càng gắn kết với các chuỗi thương mại và đầu tư toàn cầu.

Những thay đổi này tạo ra những chuyển biến đáng kể về quy mô và chất lượng của nền kinh tế. Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), GDP bình quân đầu người của Việt Nam tăng từ dưới 700 USD năm 1986 lên hơn 5.000 USD năm 2025. Tăng trưởng GDP đạt trung bình hơn 7% mỗi năm kể từ năm 2022 và tăng lên 8% trong năm 2025, được thúc đẩy nhờ hoạt động xuất khẩu, đầu tư và sức cầu trong nước.

Hiện Việt Nam đang nằm trong nhóm những nền kinh tế có kết quả hoạt động tốt nhất tại Đông Nam Á. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Theo ông Russell Beattie, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam đang tiếp tục triển khai các cải cách nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, củng cố khu vực tư nhân trong nước và phát triển cơ sở hạ tầng tài chính.

Tuy nhiên, triển vọng tích cực cũng đi cùng những thách thức. Là một nền kinh tế có độ mở cao, với tỷ lệ thương mại trên GDP gần 170%, Việt Nam chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động của kinh tế và thương mại toàn cầu, trong đó có căng thẳng địa chính trị, giá năng lượng và những thay đổi trong chính sách thuế quan.

WB cũng chỉ ra một số điểm yếu mang tính cấu trúc trong mô hình tăng trưởng của Việt Nam, bao gồm khoảng cách giữa khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước, mức đòn bẩy cao tại một số doanh nghiệp và áp lực tỷ giá. Tổ chức này dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam đạt 6,8% trong năm 2026 và có thể phục hồi lên 7,1% vào năm 2027.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang triển khai một chương trình cải cách trên nhiều lĩnh vực, với trọng tâm là nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển khu vực tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư có chất lượng cao hơn. Các định hướng cải cách tập trung vào bốn nhóm lớn, gồm tái định vị nền kinh tế, tăng chiều sâu thị trường vốn, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và nâng cấp hạ tầng tài chính.

Một trong những trọng tâm của quá trình cải cách là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Các chính sách mới tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục, hoàn thiện hệ thống thuế, hải quan, tư pháp và xây dựng khuôn khổ phù hợp với quá trình phát triển kinh tế số. Qua đó, Việt Nam từng bước củng cố khu vực kinh tế tư nhân, thu hút đầu tư nước ngoài và tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng.

Phát triển thị trường vốn theo hướng sâu rộng hơn là một trong những trọng tâm cải cách của Việt Nam. Ngày 27/7/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 1413/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045. Đề án đặt ra các định hướng nhằm hiện đại hóa hệ thống tài chính và tăng cường hội nhập với thị trường tài chính khu vực và thế giới.

Theo đó, Việt Nam hướng tới đa dạng hóa các nguồn vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng thông qua phát triển thị trường vốn và thị trường chứng khoán, với mục tiêu nâng quy mô thị trường trái phiếu lên khoảng 60% GDP và vốn hóa thị trường chứng khoán lên 120% GDP vào năm 2045.

Cùng với việc mở rộng thị trường vốn, hạ tầng tài chính cũng đang được từng bước hoàn thiện. Việt Nam đặt mục tiêu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường chứng khoán cơ sở trong năm 2027, đồng thời xây dựng lộ trình triển khai hoạt động vay và cho vay chứng khoán, giao dịch trong ngày và bán khống có kiểm soát trong giai đoạn 2026-2028.

Việc xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng được kỳ vọng tạo thêm động lực thu hút các tổ chức tài chính quốc tế, qua đó góp phần mở rộng quy mô và nâng cao chiều sâu của thị trường tài chính Việt Nam. Tháng 10/2025, Việt Nam và Vương quốc Anh thiết lập Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, trong đó hai bên thống nhất tăng cường hợp tác về tài chính, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, thị trường vốn, fintech, tài chính xanh và bảo hiểm.

Theo ông Russell Beattie, sự gia tăng của dòng vốn trong nước và quốc tế có thể kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với các công cụ phòng ngừa rủi ro. Các sản phẩm phái sinh, theo đó, có thể đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư quản trị rủi ro, đồng thời góp phần nâng cao thanh khoản và hỗ trợ quá trình hình thành giá.

Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ tháng 9/2026, được kỳ vọng sẽ mở rộng khả năng thu hút vốn đầu tư danh mục từ các nhà đầu tư quốc tế. Theo các ước tính được dẫn trong bài viết, quy mô dòng vốn này có thể đạt khoảng 3-5 tỷ USD trong ngắn hạn và tăng lên tới 25 tỷ USD vào năm 2030. Sự gia tăng của dòng vốn đầu tư danh mục, nếu diễn ra theo các ước tính này, cũng có thể kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với các sản phẩm phái sinh và các công cụ quản trị rủi ro khác.

Thị trường giao dịch hàng hóa bước vào giai đoạn hoàn thiện khung pháp lý

Trong lĩnh vực hàng hóa, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được Chính phủ xem xét, cho ý kiến và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp thứ 6 ngày 22/9.

Dự thảo hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh, bao gồm tổ chức thị trường, giao dịch, bù trừ, thanh toán và quản lý rủi ro, đồng thời làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua Sở Giao dịch Hàng hóa và giao dịch trên thị trường phi tập trung.

Sự phát triển của thị trường cũng được phản ánh qua hoạt động giao dịch tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV). Trong năm 2025, tổng số hợp đồng được giao dịch qua MXV tăng 28%. Tổng khối lượng giao dịch các sản phẩm liên thông qua MXV tăng từ 1,1 triệu hợp đồng năm 2024 lên 1,7 triệu hợp đồng năm 2025. Đà tăng trưởng tiếp tục trong năm 2026, khi khối lượng giao dịch trong quý I tăng 140% so với cùng kỳ năm trước.

Theo MXV, kết quả này diễn ra cùng với quá trình cải thiện hạ tầng giao dịch, chuẩn hóa quy trình quản lý rủi ro và tăng cường đào tạo cho các thành viên. Một dấu mốc khác là MXV đạt chứng nhận ISO về hệ thống quản lý an toàn thông tin trong tháng 5/2026, phản ánh những bước tiến trong nâng cấp hạ tầng vận hành và năng lực quản trị.

Bên cạnh các hoạt động nhằm phát triển thị trường, MXV đang triển khai các yêu cầu theo Nghị định 302/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/9, thay thế Nghị định 158/2006/NĐ-CP và Nghị định 51/2018/NĐ-CP. Một trong những thay đổi đáng chú ý của Nghị định là quy định về Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập, tách biệt với Sở Giao dịch Hàng hóa, cùng các yêu cầu về giám sát thị trường theo thời gian thực, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro.

Nghị định cũng tăng cường yêu cầu đối với các Sở Giao dịch Hàng hóa trong việc phát hiện, cảnh báo các giao dịch bất thường, giám sát hạn mức vị thế và biến động giá. Đồng thời, các Sở phải xây dựng lộ trình niêm yết các mặt hàng được sản xuất tại Việt Nam, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp trong nước quản lý rủi ro và nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo ông Russell Beattie, những cải cách đang được triển khai sẽ giúp Việt Nam từng bước xây dựng thị trường vốn có chiều sâu hơn và cơ sở hạ tầng tài chính hiện đại hơn, qua đó tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo và mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.