Thương mại Việt Nam - ASEAN vượt 90 tỷ USD sau 31 năm gia nhập

Bước ngoặt lịch sử và những con số “biết nói”

Năm 1995 đánh dấu bước ngoặt lịch sử khi Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), mở đường cho tiến trình hội nhập quốc tế toàn diện. Sau 31 năm, với tinh thần chủ động và trách nhiệm, Việt Nam đã đưa mối quan hệ này phát triển vượt bậc cả về bề rộng lẫn chiều sâu.

Minh chứng rõ nét nhất nằm ở những con số tăng trưởng thương mại ấn tượng. Từ mức kim ngạch khiêm tốn 3,26 tỷ USD năm 1995, thương mại Việt Nam - ASEAN đã chạm mốc 83,6 tỷ USD vào năm 2024 và chính thức đạt ngưỡng 91 tỷ USD vào năm 2025. Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu không còn dừng lại ở nguyên liệu thô mà đã dịch chuyển mạnh sang nhóm hàng có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Trong bản đồ giao thương nội khối, Thái Lan hiện là đối tác lớn nhất với kim ngạch xuất khẩu đạt 8,7 tỷ USD và nhập khẩu đạt 13,2 tỷ USD. Các thị trường chiến lược khác như Singapore, Indonesia, Malaysia và Philippines cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định, tạo nên một hệ sinh thái thương mại đa dạng và bền bỉ.

Cùng với hợp tác thương mại, ASEAN đã trở thành nguồn lực đầu tư quan trọng của Việt Nam và các khu vực trên toàn cầu. Số liệu từ Báo cáo Đầu tư ASEAN (AIR) 2025 cho thấy, dòng vốn FDI vào khu vực ASEAN năm 2024 đạt 226 tỷ USD, tăng trưởng 8% so với năm 2023. Trong đó, Campuchia, Singapore và Việt Nam đạt mức thu hút FDI lớn nhất. Các dự án đầu tư xanh và kỹ thuật số cũng đang tăng nhanh, phản ánh xu thế hướng tới phát triển bền vững và chuyển đổi số trong khu vực.

Với riêng Việt Nam, số liệu từ Hải quan Việt Nam cũng cho biết, 8 nước ASEAN (gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Brunei, Indonesia, Philippines, Lào, Campuchia) đã đầu tư vào 18/18 ngành kinh tế của Việt Nam. Lĩnh vực thu hút được nhiều dự án của nhà đầu tư ASEAN là công nghiệp chế biến, chế tạo với 1.009 dự án và 22,2 tỉ USD, chiếm 38% tổng số dự án và 40,8% tổng vốn đầu tư).

Không những vậy, mạng lưới Hiệp định thương mại tự do (FTA) +1 với các đối tác đến thỏa thuận tầm khu vực như Hiệp định RCEP giúp Việt Nam cơ hội tiếp cận thị trường, tăng trưởng xuất khẩu, thu hút đầu tư.

Người dân Việt Nam được hưởng lợi trực tiếp từ các chương trình hợp tác khu vực trên các trụ cột của Cộng đồng ASEAN, từ phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, hợp tác, biển, phát triển bền vững, môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, giảm nhẹ thiên tai, đến giáo dục, lao động, khởi nghiệp, y tế, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nông nghiệp thông minh...

Thúc đẩy hợp tác năng lượng trong ASEAN

Một điểm sáng mới trong quan hệ hợp tác giữa các thành viên trong khu vực ASEAN là việc thúc đẩy Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid - APG). Đây không đơn thuần là hạ tầng năng lượng mà còn là “đường dây chiến lược” kết nối an ninh và tự chủ kinh tế nội khối.

Với dự báo nhu cầu điện khu vực tăng gấp 2,6 lần vào năm 2050, Việt Nam với nhờ vị trí địa lý trung tâm và tiềm năng điện gió ngoài khơi khổng lồ đang đóng vai trò là trục kết nối trọng yếu. Theo báo cáo của Trung tâm Năng lượng ASEAN (ACE), việc hoàn tất kết nối APG có thể đóng góp tới 3.000 tỷ USD vào GDP khu vực vào năm 2040 và tạo ra 1,45 triệu việc làm, phần lớn thuộc lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, trước các cuộc xung đột địa chính trị trên toàn cầu, Việt Nam không dừng lại ở việc tham gia định hướng, mà chủ động thúc đẩy việc gắn kết tầm nhìn dài hạn với các hành động cụ thể. Minh chứng gần đây nhất cho thấy, khi xung đột Trung Đông xảy ra, Việt Nam đã thể hiện vai trò chủ động khi đề xuất các sáng kiến tăng cường khả năng chống chịu của ASEAN. Một trong những ý tưởng đáng chú ý là xây dựng quỹ dự trữ chiến lược về xăng dầu của ASEAN, hướng tới cách tiếp cận an ninh năng lượng mang tính tập thể, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài.

Ngoài ra, Việt Nam đã đề xuất cơ chế phối hợp lãnh sự giữa các nước thành viên nhằm tăng cường bảo hộ công dân tại nước thứ ba. Đây là bước tiến quan trọng, góp phần hiện thực hóa khái niệm “Cộng đồng ASEAN” theo hướng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Củng cố vai trò trung tâm trong ASEAN

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững trong “kỷ nguyên vươn mình”, Việt Nam đang đặt trọng tâm vào kinh tế số thông qua Hiệp định Khung ASEAN về kinh tế số (DEFA), khai thác các FTA thế hệ mới (RCEP, CPTPP), chủ động tham gia sâu vào Lưới điện ASEAN (APG) và Kế hoạch Tổng thể Kết nối ASEAN. Đây được coi là động lực then chốt để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Chia sẻ với báo chí về nội dung này, TS. Lê Phương Hòa, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương cho rằng, việc củng cố vai trò trung tâm của ASEAN là điều kiện tiên quyết để bảo vệ không gian phát triển chung. ASEAN chính là “vành đai bảo vệ” Việt Nam từ sớm, từ xa thông qua các diễn đàn đa phương do ASEAN tổ chức, dựa trên thượng tôn luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982.

Trong tương lai, Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò trung gian điều phối, giảm thiểu các xu hướng ly tâm trước áp lực cạnh tranh giữa các nước lớn, giữ cho khu vực luôn là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn và công nghệ. Với tầm nhìn dài hạn và hành động cụ thể, Việt Nam đang cùng ASEAN kiến tạo một cộng đồng tự cường, sáng tạo và bền vững.

Nhận lời mời của Tổng thống nước Cộng hòa Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lê Minh Hưng sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu, Philippines từ ngày 07 đến ngày 08/5/2026.