Thương mại điện tử bước vào cuộc cạnh tranh bằng hiệu quả

Thị trường bước vào giai đoạn sàng lọc tự nhiên

Việc các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, TikTok Shop liên tục điều chỉnh chính sách phí trong thời gian gần đây đã tạo ra nhiều tranh luận trong cộng đồng doanh nghiệp. Không ít nhà bán hàng lo ngại chi phí tăng sẽ làm giảm lợi nhuận, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vốn có biên lợi nhuận thấp.

Tuy nhiên, ở góc độ thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng, đây là dấu hiệu cho thấy thương mại điện tử Việt Nam đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, giai đoạn cạnh tranh bằng hiệu quả thay vì chỉ chạy theo tăng trưởng doanh số. Khi chi phí vận hành trên nền tảng tăng lên, mỗi lần điều chỉnh phí đều tạo ra một quá trình thanh lọc tự nhiên.

Chính những biến động này đã phản ánh rõ qua số liệu thị trường. Theo thống kê, số lượng nhà bán hàng còn hoạt động trên bốn sàn thương mại điện tử lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki hiện chỉ còn hơn 602.000, giảm hơn 7% so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần 48.000 gian hàng không còn hiện diện trên các nền tảng.

Các chuyên gia nhận định, những con số trên phản ánh quá trình chuyển dịch tất yếu của thị trường. Sau nhiều năm tăng trưởng nóng nhờ dòng vốn đầu tư lớn, trợ giá mạnh và miễn phí vận chuyển, thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu, nơi hiệu quả kinh doanh trở thành tiêu chí quan trọng nhất.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này, ông Lê Anh Tuấn, Founder & CEO Firstcom Digital cho rằng, chi phí bán hàng trên các sàn thương mại điện tử đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới.

Theo tổng hợp từ các báo cáo thực chiến và cộng đồng người bán, nếu cộng phí cố định, phí thanh toán, phí hạ tầng cùng các gói dịch vụ như Voucher Extra, người bán hiện phải chi khoảng 24,5-27,6% doanh thu cho nền tảng. "Con số này cho thấy kỷ nguyên thương mại điện tử dễ bán, chi phí thấp đã chính thức kết thúc", ông Tuấn nhận định.

Theo ông Tuấn, muốn hiểu hướng đi của thị trường cần nhìn vào mô hình kinh doanh của các nền tảng. "Thực tế, các sàn không bán sản phẩm mà bán quyền tiếp cận người mua. Sau nhiều năm đầu tư hàng tỷ USD để trợ giá, miễn phí vận chuyển và xây dựng thói quen mua sắm trực tuyến, các nền tảng đã sở hữu lượng người dùng rất lớn cùng hệ thống dữ liệu tiêu dùng có giá trị. Khi 'chợ' đã đủ đông, phần lớn doanh nghiệp buộc phải hiện diện trên sàn nếu muốn tiếp cận khách hàng", ông phân tích.

Ở góc độ khác, việc Nhà nước tăng cường quản lý thuế và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh trực tuyến cũng khiến vai trò của các sàn thay đổi đáng kể.

Không chỉ là nơi kết nối người mua và người bán, các nền tảng ngày càng tham gia sâu vào quá trình chuẩn hóa hoạt động kinh doanh thông qua việc phối hợp kê khai, cung cấp dữ liệu và hỗ trợ thực hiện nghĩa vụ thuế. Đổi lại, doanh nghiệp chấp nhận mức phí cao hơn để có hệ thống vận hành chuyên nghiệp, giảm rủi ro pháp lý và tiếp cận lượng khách hàng lớn.

Theo ông Tuấn, khoản phí người bán chi trả không đơn thuần là chi phí duy trì nền tảng mà còn được sử dụng để vận hành cả một hệ sinh thái gồm logistics, thanh toán, hoàn tiền, các chương trình khuyến mại, livestream, tiếp thị liên kết và nhiều hoạt động thu hút người tiêu dùng khác.

"Nói cách khác, người bán đang chi trả để nền tảng tiếp tục duy trì sức hấp dẫn của chính thị trường thương mại điện tử", ông Tuấn nói.

Không có kênh bán hàng nào miễn phí

Trước áp lực chi phí ngày càng lớn, theo ghi nhận, nhiều doanh nghiệp bắt đầu chuyển hướng phát triển website, fanpage hoặc các kênh bán hàng riêng nhằm giảm phụ thuộc vào các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, đây không phải lời giải giúp cắt giảm chi phí tuyệt đối.

Ở góc độ hiệp hội, chia sẻ về vấn đề này tại Talkshow "Thương mại điện tử trước áp lực tăng phí: Ai được, ai mất?" trước đó, ông Nguyễn Minh Đức, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết, trước áp lực tăng phí, cộng đồng doanh nghiệp đang có nhiều cách thích ứng khác nhau.

Cụ thể, có doanh nghiệp điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí, có đơn vị chấp nhận giảm biên lợi nhuận nhằm giữ thị phần, trong khi một số khác đẩy mạnh website hoặc các nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp quy mô vừa và lớn, xu hướng nổi bật hiện nay là phát triển mô hình bán hàng đa nền tảng nhằm giảm phụ thuộc vào một kênh duy nhất. 

Đồng tình với quan điểm của ông Đức, song, ở góc độ thực tiễn doanh nghiệp vận hành kinh doanh trên đa nền tảng, ông Trần Lâm, Founder thương hiệu Julyhouse cho rằng, nhiều doanh nghiệp có tâm lý "rời sàn sẽ tiết kiệm được phí", tuy nhiên, trên thực tế, khi không bán hàng trên nền tảng, doanh nghiệp phải tự đầu tư toàn bộ quá trình thu hút khách hàng.

"Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải chi ngân sách cho quảng cáo, xây dựng nội dung, truyền thông thương hiệu, tối ưu công cụ tìm kiếm, chăm sóc khách hàng và triển khai các chương trình ưu đãi", ông Lâm nói.

Quan điểm này cũng cho thấy một thực tế quan trọng của thương mại điện tử hiện nay: Không tồn tại kênh bán hàng nào hoàn toàn miễn phí. Theo các chuyên gia, điều khác biệt chỉ là doanh nghiệp đang trả tiền cho nền tảng hay tự đầu tư để xây dựng hệ thống bán hàng của chính mình.

Theo đó, để xây dựng kênh bán hàng riêng hiệu quả, theo ông Trần Lâm, doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần ưu tiên đầu tư ba hạ tầng cốt lõi gồm thanh toán, logistics và quy trình đổi trả. "Khi ba yếu tố này được tối ưu, doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả bán hàng mà còn tạo nền tảng mở rộng quy mô trong dài hạn”, ông Lâm nhấn mạnh.

Đặc biệt, trong bối cảnh chi phí đầu vào liên tục gia tăng, doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa quy trình vận hành, phân tích dữ liệu và tối ưu chuỗi cung ứng để giảm chi phí, nâng cao năng suất.

Song song với đó là đầu tư cho thương hiệu nhằm giảm phụ thuộc vào cạnh tranh về giá, tạo giá trị khác biệt và nâng cao khả năng giữ chân khách hàng.

Theo các chuyên gia, thương mại điện tử Việt Nam vì thế đang bước vào một chu kỳ phát triển mới. Sau giai đoạn tăng trưởng bằng ưu đãi và dòng vốn, thị trường đang chuyển sang cạnh tranh bằng năng suất, dữ liệu, công nghệ và hiệu quả vận hành. Đây sẽ là phép thử đối với cộng đồng nhà bán, nhưng cũng là động lực để thị trường phát triển bền vững, chuyên nghiệp và tạo ra nhiều giá trị hơn trong dài hạn.