Thực phẩm không an toàn gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD mỗi năm

Gần 866 triệu người mắc bệnh mỗi năm vì thực phẩm không an toàn

Chiều 7/6, tại Thái Nguyên, Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Viện Mekong (MI), Viện Sức khỏe Môi trường và Phát triển Bền vững (IEHSD) cùng Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (TUAF) tổ chức Diễn đàn An toàn thực phẩm trong hệ thống lương thực thực phẩm 2026 với chủ đề “Các giải pháp Một sức khỏe vì thực phẩm an toàn hơn”.

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày An toàn thực phẩm Thế giới (7/6), quy tụ các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp, trường đại học và các tổ chức phát triển nhằm thảo luận các thách thức mới nổi cũng như tìm kiếm giải pháp bảo đảm an toàn thực phẩm theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health).

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Phan Thị Hồng Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cho biết, an toàn thực phẩm là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, gắn trực tiếp với sức khỏe con người, chất lượng cuộc sống, sự phát triển bền vững của nông nghiệp, uy tín nông sản và niềm tin của người tiêu dùng.

Theo bà Phúc, hệ thống lương thực, thực phẩm hiện đang đối mặt với nhiều thách thức như sản xuất nhỏ lẻ còn phổ biến, nguy cơ tồn dư hóa chất và kháng sinh, khó khăn trong truy xuất nguồn gốc, cùng sự phát triển nhanh của hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số. Điều đó đòi hỏi phải chuyển từ tư duy kiểm soát ở khâu cuối sang quản lý nguy cơ trên toàn bộ chuỗi thực phẩm, từ sản xuất đến tiêu dùng.

Đáng chú ý, tại diễn đàn, TS. Nguyễn Việt Hùng, Giám đốc khu vực châu Á của ILRI, đã đưa ra những cảnh báo về xu hướng gia tăng của các bệnh truyền qua thực phẩm trên phạm vi toàn cầu. "Khác với những năm trước chủ yếu tổ chức tại Hà Nội, Ngày An toàn thực phẩm thế giới năm nay được đưa về Thái Nguyên nhằm thúc đẩy đối thoại ở cấp địa phương - nơi trực tiếp diễn ra các hoạt động sản xuất, chế biến và tiêu dùng thực phẩm", ông Hùng chia sẻ.

Theo TS. Nguyễn Việt Hùng, an toàn thực phẩm không còn là vấn đề riêng của ngành y tế hay nông nghiệp mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Từ cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp đến người sản xuất và người tiêu dùng đều phải tham gia vào quá trình xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn.

Dẫn số liệu mới nhất của WHO công bố đầu tháng 6/2026, ông Hùng cho biết quy mô gánh nặng bệnh tật do thực phẩm không an toàn đang tăng mạnh. Nếu báo cáo năm 2015 (dựa trên số liệu năm 2010) ước tính mỗi năm thế giới có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và 420.000 ca tử vong liên quan đến thực phẩm, báo cáo cập nhật năm 2026 cho thấy, số người mắc bệnh đã tăng lên khoảng 866 triệu người mỗi năm.

Không chỉ là vấn đề sức khỏe, thiệt hại kinh tế cũng ngày càng nghiêm trọng. Tổn thất toàn cầu do các bệnh truyền qua thực phẩm từng được ước tính khoảng 100 tỷ USD mỗi năm, nhưng các đánh giá mới cho thấy, con số này đã tăng lên khoảng 647 tỷ USD. “Những số liệu này cho thấy an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn là thách thức kinh tế rất lớn đối với các quốc gia”, TS. Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.

Thúc đẩy hợp tác liên ngành theo cách tiếp cận "Một sức khỏe"

Tại Việt Nam, từ năm 2012, ILRI cùng các đối tác nghiên cứu đã triển khai nhiều nghiên cứu đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm. Kết quả cho thấy các bệnh truyền qua thực phẩm có thể gây tổn thất tương đương khoảng 1% GDP mỗi năm. Theo TS. Nguyễn Việt Hùng, an toàn thực phẩm là vấn đề điển hình của cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health), trong đó sức khỏe con người, động vật và môi trường có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

Sản xuất thực phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp, trong khi giám sát, kiểm soát bệnh tật liên quan đến ngành y tế; các yếu tố môi trường cũng tác động trực tiếp đến chất lượng và độ an toàn của thực phẩm. Vì vậy, không một ngành hay một tổ chức nào có thể tự giải quyết hiệu quả các thách thức hiện nay.

Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Việt Hùng cho rằng, điều quan trọng hiện nay không chỉ là tiếp tục cảnh báo về nguy cơ mà phải nhanh chóng chuyển các bằng chứng khoa học thành hành động cụ thể. Theo ông, không có giải pháp đơn lẻ nào đủ sức giải quyết toàn diện các thách thức về an toàn thực phẩm. Vấn đề này đòi hỏi sự kết nối giữa truyền thông, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu chính sách và nâng cao năng lực quản lý trong một hệ sinh thái hợp tác liên ngành.

“An toàn thực phẩm là một vấn đề điển hình của cách tiếp cận Một sức khỏe, nơi sức khỏe con người, động vật và môi trường có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Chúng ta cần kết nối các giải pháp thay vì triển khai riêng lẻ”, ông Hùng chia sẻ. Theo ông Hùng, thông qua khuôn khổ Đối tác Một sức khỏe Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Môi trường điều phối, các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, trường đại học, viện nghiên cứu và khu vực tư nhân đang phối hợp triển khai các giải pháp liên ngành nhằm nâng cao chất lượng và độ an toàn của thực phẩm.

Cùng quan điểm, TS. Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam, cho rằng, hệ thống lương thực, thực phẩm của Việt Nam đang ngày càng đa dạng và hiện đại hơn. Đây là cơ hội lớn cho phát triển kinh tế nhưng cũng kéo theo nhiều thách thức mới đối với công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.

Theo đại diện FAO, Việt Nam cần tiếp tục tăng cường các thực hành vệ sinh tốt, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, tăng cường nghiên cứu khoa học và hoàn thiện chính sách quản lý.

Nhấn mạnh chủ đề của Ngày An toàn thực phẩm thế giới năm nay là “Từ gánh nặng đến giải pháp: Thực phẩm an toàn ở mọi nơi”, TS. Vinod Ahuja cho rằng, kiến thức và bằng chứng khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể. “Thực phẩm an toàn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Chính phủ, doanh nghiệp, nhà khoa học, đơn vị vận chuyển, phân phối và người tiêu dùng đều có vai trò trong việc xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn hơn”, TS. Vinod Ahuja nhấn mạnh.

Các chuyên gia kỳ vọng, diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, lan tỏa các mô hình hiệu quả và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn, bền vững hơn, qua đó nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và giảm thiểu gánh nặng bệnh tật, kinh tế do thực phẩm không an toàn gây ra.

Các chuyên gia khuyến nghị, Việt Nam cần tiếp tục tăng cường thực hành sản xuất, chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn; nâng cao nhận thức của người tiêu dùng. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc; tăng cường nghiên cứu khoa học và hoàn thiện chính sách nhằm kiểm soát hiệu quả các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.