Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV: Chính sách cần theo kịp tinh thần đổi mới

Đại hội XIV của Đảng không chỉ định hình tầm nhìn chiến lược đến năm 2030, 2045 mà còn xác lập những quyết sách có tính “bệ phóng” về thể chế, đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển và đặc biệt đề cao khâu tổ chức thực hiện. TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam có cuộc trao đổi với báo Công Thương về việc triển khai Nghị quyết XIV của Đảng đi vào cuộc sống.

Chuyển dịch quan trọng trong tư duy phát triển

- Thưa TS. Tô Hoài Nam, ông đánh giá như thế nào về những điểm nhấn mang tính “bệ phóng” của Nghị quyết Đại hội XIV, đặc biệt trong việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo?

TS. Tô Hoài Nam: Trước hết, Nghị quyết Đại hội XIV đã thể hiện rõ sự chuyển dịch trong tư duy phát triển, trọng tâm tăng trưởng không còn dựa vào vố, lao động nữa mà chuyển sang khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là sự lựa chọn rất phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế toàn cầu. Đặt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, quốc gia nào làm chủ công nghệ và dữ liệu sẽ có lợi thế.

Tuy nhiên, để mô hình tăng trưởng này vận hành có hiệu quả, điều kiện tiên quyết cần phải đảm bảo thể chế kinh tế thông thoáng và ổn định. Thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp hiện nay đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ, đặc biệt là công nghệ số vào quản trị sản xuất và chuỗi cung ứng. Ví dụ, trong lĩnh vực logistics này, việc áp dụng nền tảng quản lý số giúp doanh nghiệp tối ưu hóa vận hành và thực sự giảm chi phí đáng kể. Điều đó cho thấy rằng, công nghệ có thể tạo ra một giá trị gia tăng cụ thể, rõ rệt nếu được hỗ trợ bởi một chính sách phù hợp.

Bên cạnh đó, Nghị quyết Đại hội XIV đã nhấn mạnh cần chú trọng vào khâu tổ chức thực hiện. Tôi cho rằng, đây là một điều hết sức đúng đắn. Vì tổ chức thực hiện, triển khai là vấn đề có tính quyết định, đặc biệt là đối với Việt Nam.

- Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy phát triển. Theo ông, đâu là những nút thắt pháp lý cần ưu tiên tháo gỡ để tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và nền kinh tế chuyển đổi mạnh mẽ?

TS. Tô Hoài Nam: Về nút thắt về thể chế, tôi cho rằng, nếu tiếp cận ở góc độ thực tiễn, cộng đồng doanh nghiệp có nhiều khó khăn tùy thuộc vào từng ngành nghề, từng địa phương khác nhau. Nhưng thường sẽ xuất hiện ba vấn đề:

Thứ nhất, là sự chồng chéo của hệ thống pháp luật. Ví dụ, một dự án đầu tư hiện nay có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác nhau. Trong quá trình triển khai, nếu một quy định chưa thống nhất hoặc một thủ tục kéo dài có thể khiến toàn bộ dự án bị đình trệ về mặt thời gian. Đây là một thực tế cho thấy không ít dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng vẫn đứng nhiều năm vì vướng thủ tục đất đai hoặc quy hoạch, gây lãng phí nguồn lực xã hội và làm giảm niềm tin của nhà đầu tư.

Thứ hai, là chi phí tuân thủ pháp luật tương đối cao. Một số doanh nghiệp vẫn phải dành nhiều nguồn lực cho các thủ tục hành chính và quy định quản lý. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí này đôi khi trở thành gánh nặng đáng kể. Ví dụ, khi mở rộng sản xuất, doanh nghiệp có thể phải thực hiện nhiều thủ tục liên quan đến đầu tư xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy… Nếu các thủ tục này không được tích hợp hoặc đơn giản hóa, doanh nghiệp sẽ mất rất nhiều thời gian và cơ hội kinh doanh.

Thứ ba, là khả năng tiếp cận nguồn lực phát triển của doanh nghiệp còn hạn chế, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất và công nghệ. Trong khi đó vốn, công nghệ và đất đai, mặt bằng sản xuất là ba yếu tố quan trọng nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp lại khó khăn.

Đẩy nhanh hoàn thiện chính sách

- Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với chuyển đổi số, theo ông hệ thống pháp luật cần được điều chỉnh, bổ sung ra sao để vừa thúc đẩy sáng tạo, vừa bảo đảm quản lý hiệu quả và phát triển bền vững?

TS. Tô Hoài Nam: Cải cách thể chế trong giai đoạn tới cần tập trung vào ba mục tiêu, đó là: đồng bộ hóa pháp luật; giảm chi phí tuân thủ; mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực cho doanh nghiệp.

Về pháp luật, công nghiệp hóa, chuyển đổi số, hệ thống pháp luật cần điều chỉnh sao để vừa thúc đẩy sáng tạo vừa đảm bảo quản lý hiệu quả. Trong nền kinh tế số, nếu pháp luật chậm thích ứng sẽ trở thành rào cản đối với đổi mới sáng tạo.

Trước hết, cần tạo một không gian thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo hay kinh tế nền tảng phát triển rất nhanh. Nếu áp dụng các quy định quản lý truyền thống, sẽ khó khuyến khích được sáng tạo.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát giúp doanh nghiệp triển khai các sản phẩm mới trong một phạm vi giới hạn trước khi áp dụng rộng rãi và chính thức. Bên cạnh đó, cần tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đổi mới sáng tạo chỉ có thể bứt phá khi các sáng kiến và công nghệ mới được bảo hộ bởi một khung pháp luật thực sự hiệu quả. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, dẫn đến tình trạng các sản phẩm sáng tạo bị làm nhái, làm giả chỉ sau một thời gian ngắn ra mắt, điều này sẽ làm giảm động lực nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp.

Một yếu tố quan trọng khác là phát triển hạ tầng dữ liệu và chia sẻ dữ liệu công. Trong nền kinh tế số, dữ liệu chính là nguồn tài nguyên mới. Khi dữ liệu được khai thác một cách có hiệu quả, chắc chắn các mô hình kinh doanh dịch vụ mới sẽ hình thành. 

- Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, ông đề xuất những giải pháp cụ thể nào để đưa tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống một cách thực chất, hiệu quả ?

TS. Tô Hoài Nam: Giải pháp giúp đưa Nghị quyết vào cuộc sống một cách thực chất vẫn là tổ chức thực hiện. Theo tôi, điều quan trọng nhất là đưa chủ trương trở thành chính sách cụ thể và hành động thực tế.

Một là, cần phải đẩy nhanh quá trình thể chế hóa các định hướng lớn của Nghị quyết của Đảng thành luật, thành chính sách. Nếu quá trình càng kéo dài, sẽ càng tạo nên những khó khăn, cản trở cho chuyển biến thực chất từ phía thực tiễn, từ phía doanh nghiệp.

Hai là, cần xác định rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Một chính sách sẽ thực sự có hiệu quả nếu có một cơ chế giám sát và đánh giá kết quả rõ ràng.

Ba là, tăng cường đối thoại chính sách giữa nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển kinh tế. Vì vậy, sự phản ánh từ thực tiễn sản xuất kinh doanh, trong đó từ doanh nghiệp là một nguồn thông tin quan trọng giúp hoàn thiện chính sách.

- Xin cảm ơn ông!

Để các định hướng lớn của Nghị quyết Đại hội XIV thực sự đi vào cuộc sống và tạo ra những chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội, điều quan trọng nhất là phải thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và quá trình tổ chức thực hiện.