Thị trường hàng hóa phái sinh: Mở đường cho năng lực định giá

Việt Nam có thế mạnh về nhiều mặt hàng xuất khẩu nhưng vẫn phụ thuộc giá tham chiếu quốc tế. Thị trường phái sinh mở thêm công cụ quản trị rủi ro và định giá.

Gỡ điểm nghẽn thể chế, mở cơ hội phát triển thị trường

Việt Nam là quốc gia sản xuất, xuất khẩu nhiều mặt hàng như cà phê, gạo, cao su…, song giá bán của không ít sản phẩm vẫn chịu ảnh hưởng từ các thị trường quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, năng lượng và kim loại cũng phải đối mặt với biến động giá đầu vào. Thực tế này đặt ra nhu cầu phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, tạo thêm công cụ phòng ngừa rủi ro và nâng cao khả năng tham gia vào quá trình hình thành giá.

Đó là những chia sẻ của các chuyên gia tại Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Nghị định số 302/2026/NĐ-CP ngày 1/8/2026 của Chính phủ và Thông tư số 47/2026/TT-BCT ngày 3/9/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) tổ chức sáng 16/11.

Ông Trần Thanh Hải, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sở giao dịch Cà phê và Hàng hóa Buôn Ma Thuột (BCCE) trao đổi tại Hội nghị.

Ông Trần Thanh Hải, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sở giao dịch Cà phê và Hàng hóa Buôn Ma Thuột (BCCE) trao đổi tại Hội nghị.

Ông Trần Thanh Hải, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Sở giao dịch Cà phê và Hàng hóa Buôn Ma Thuột nhận định, sự hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) mở ra cơ hội mới cho hoạt động giao dịch hàng hóa. Trên cơ sở Nghị quyết 222/2025/QH15 và các nghị định liên quan, VIFC được triển khai tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, hướng tới thu hút nguồn vốn, chuyên gia và các định chế tài chính quốc tế thông qua những cơ chế về thuế, thị thực, cư trú, ngoại hối, ngân hàng và giải quyết tranh chấp.

Đáng chú ý, Nghị định 330/2025/NĐ-CP cho phép thành lập sở giao dịch hàng hóa trong VIFC. Cùng với đó, Nghị định 302/2026/NĐ-CP bổ sung các quy định mới về hoạt động giao dịch. Theo ông Trần Thanh Hải, cơ chế mới cho phép áp dụng nhiều phương thức giao dịch, gồm khớp lệnh định kỳ, liên tục, theo khối lượng và chào giá trực tiếp; hợp đồng có thể được thực hiện thông qua thanh toán bù trừ hoặc giao nhận hàng hóa.

Quy định về kết nối giữa sở giao dịch trong nước và nước ngoài cũng được đặt ra, cùng với cơ chế đa tiền tệ và các điều kiện về vốn, ký quỹ. Theo BCCE, mức ký quỹ ban đầu tối thiểu là 5% trị giá từng lệnh; vốn điều lệ sở giao dịch từ 1.500 tỷ đồng và trung tâm thanh toán bù trừ từ 500 tỷ đồng. Những thay đổi này tạo cơ sở để xem xét khả năng thu hút thêm thành viên, nguồn vốn và thanh khoản cho thị trường.

Tuy nhiên, cơ chế giao dịch mới cũng đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khâu giao nhận hàng hóa vật chất. Ông Hải lưu ý những vấn đề cần làm rõ như chủ thể xác thực chất lượng, số lượng hàng hóa; đơn vị thực hiện logistics và trách nhiệm chi trả các chi phí; vai trò của kho ngoại quan; cũng như sự kết nối giữa cơ chế ngoại hối với các tiêu chuẩn giao nhận trong hợp đồng ngoại thương.

Đây là những nội dung không thể tách rời khi phát triển thị trường phái sinh. Bởi bên cạnh giao dịch trên hệ thống, hàng hóa cần đáp ứng tiêu chuẩn, có nguồn gốc và khả năng giao nhận rõ ràng. Nếu thiếu các điều kiện này, thị trường khó tạo được niềm tin cho doanh nghiệp và các nhà đầu tư tham gia.

Lấy nhu cầu doanh nghiệp và hàng hóa thực làm trọng tâm

Ở góc độ chiến lược, TSKH Nguyễn Thành Long, chuyên gia Cơ quan điều hành TP. Hồ Chí Minh - Trung tâm Tài chính quốc tế, cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lợi thế về quy mô sản xuất, xuất khẩu sang năng lực tổ chức thị trường và tham gia hình thành giá hàng hóa.

Theo ông Long, trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 1.010,55 tỷ USD, lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, quy mô thương mại lớn chưa đồng nghĩa với khả năng quyết định giá tham chiếu. Nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn gắn với mức giá hình thành từ thị trường nước ngoài; trong khi doanh nghiệp nhập khẩu cũng phải mua nguyên liệu, năng lượng theo giá quốc tế.

TSKH Nguyễn Thành Long, chuyên gia Cơ quan điều hành TP. Hồ Chí Minh - Trung tâm Tài chính quốc tế, cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lợi thế về quy mô sản xuất, xuất khẩu sang năng lực tổ chức thị trường và tham gia hình thành giá hàng hóa.

TSKH Nguyễn Thành Long, chuyên gia Cơ quan điều hành TP. Hồ Chí Minh - Trung tâm Tài chính quốc tế, cho rằng Việt Nam cần chuyển từ lợi thế về quy mô sản xuất, xuất khẩu sang năng lực tổ chức thị trường và tham gia hình thành giá hàng hóa.

Vì vậy, thị trường hàng hóa phái sinh cần được xem là hạ tầng phục vụ sản xuất, thương mại và quản trị rủi ro, không đơn thuần là một kênh đầu tư. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa nguy cơ giá bán giảm; doanh nghiệp nhập khẩu có thể chủ động hơn trước rủi ro giá nguyên liệu, hàng hóa đầu vào tăng.

Một định hướng quan trọng được ông Long nhấn mạnh là xây dựng giá tham chiếu dựa trên giao dịch hàng hóa thực. Khi có giá tham chiếu phù hợp, doanh nghiệp có thêm cơ sở để xác định giá mua, giá bán và sử dụng hợp đồng phái sinh nhằm phòng ngừa rủi ro. 

Để đạt mục tiêu này, thị trường cần được phát triển đồng bộ từ hạ tầng giao dịch đến thanh toán bù trừ và giao nhận hàng hóa. Ông Long lưu ý yêu cầu xây dựng cơ chế ký quỹ, quỹ bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, quy trình xử lý khi thành viên mất khả năng thanh toán; đồng thời giám sát vị thế giao dịch và tài sản ký quỹ của khách hàng để bảo đảm an toàn hệ thống.

Cùng với hạ tầng tài chính là hệ sinh thái phục vụ hàng hóa thực, gồm kho bãi, chứng thư kho điện tử, dữ liệu tồn kho, truy xuất nguồn gốc và các tổ chức kiểm định độc lập. Các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm, tài trợ thương mại, vận tải và logistics cũng cần được kết nối để hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình giao dịch.

Về lộ trình, ông Long đề xuất trước mắt cần hoàn thiện quy định, công nghệ, quản trị rủi ro, ngân hàng thanh toán và hệ thống kho bãi, giao nhận; đồng thời lựa chọn một số mặt hàng có nhu cầu thực tế, tiêu chuẩn và khả năng tổ chức giao nhận rõ ràng. Việc mở rộng sản phẩm nên được thực hiện từng bước, phù hợp với năng lực vận hành, dữ liệu thị trường và thanh khoản.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp và người tham gia cần được trang bị kiến thức để phân biệt hoạt động phòng ngừa rủi ro với đầu cơ, hiểu rõ lợi ích và rủi ro của công cụ phái sinh. Công tác truyền thông, giám sát và phòng ngừa hành vi thao túng, gian lận cũng là yêu cầu cần thiết khi thị trường phát triển.

Từ những vấn đề đặt ra, có thể thấy mục tiêu nâng cao năng lực định giá hàng hóa của Việt Nam cần được triển khai đồng thời trên nhiều phương diện: thể chế, tổ chức giao dịch, thanh toán, giao nhận và nhu cầu sử dụng của doanh nghiệp. Đây là nền tảng để thị trường phái sinh từng bước trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng vị thế hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thừa Ngọc

Có thể bạn quan tâm