Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Đáp ứng yêu cầu phát triển khi nền kinh tế hội nhập sâu rộng

Đo hiệu quả của Luật bằng khả năng phòng ngừa rủi ro giá

Thảo luận tại Tổ 1 chiều 13/11 về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội) tán thành sự cần thiết ban hành Luật và đánh giá cao sự chuẩn bị công phu của Chính phủ, Bộ Công Thương. Đại biểu cho rằng, tại Điều 8 đã xác định rõ Bộ Công Thương là cơ quan quản lý, đồng thời nêu rõ trách nhiệm của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh tài chính, tiền tệ; doanh nghiệp nhà nước không còn được miễn trừ trách nhiệm một cách tuyệt đối.

Theo đại biểu, nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá của doanh nghiệp là có thật và ngày càng lớn. Doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, cao su, hồ tiêu, gạo thường ký hợp đồng giao hàng trước nhiều tháng, trong khi giá thu mua thay đổi từng ngày; doanh nghiệp chăn nuôi, luyện thép, xăng dầu, hàng không phụ thuộc vào nguyên liệu, nhiên liệu nhập khẩu.

Dẫn chứng về tác động của biến động giá, đại biểu cho rằng một đợt biến động bất lợi có thể xóa hết lợi nhuận cả năm, đại biểu đề nghị lấy tỷ trọng giao dịch phòng ngừa rủi ro, số doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia và số hợp đồng dựa trên hàng hóa Việt Nam làm thước đo hiệu quả của Luật thay vì khối lượng giao dịch, đồng thời giao Chính phủ báo cáo Quốc hội định kỳ.

Để thị trường không trở thành kênh đầu cơ, núp bóng đầu tư để giao dịch “đỏ đen”, đại biểu đề nghị quy định tiêu chí cơ bản về nhà đầu tư chuyên nghiệp ngay trong Luật như Luật Chứng khoán; giao Chính phủ ấn định trần đòn bẩy đối với nhà đầu tư cá nhân; liệt kê đầy đủ các chủ thể được làm trung gian giao dịch phi tập trung (OTC). Trong giai đoạn đầu, chỉ cho phép hợp đồng chênh lệch đối với tổ chức có nhu cầu phòng ngừa rủi ro được chứng minh.

Về nguy cơ chảy máu ngoại tệ qua giao dịch liên thông với các sở giao dịch quốc tế, đại biểu đề nghị mọi cơ chế liên thông có chuyển ngoại tệ phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Ngân hàng Nhà nước; dòng tiền đi qua tài khoản chuyên dùng, trong hạn mức và có nghĩa vụ chuyển về nước phần lãi, ký quỹ dư. Ngân hàng Nhà nước có quyền yêu cầu tạm dừng liên thông khi cán cân thanh toán bị ảnh hưởng.

Với mô hình sở hữu Sở giao dịch và Trung tâm thanh toán bù trừ, đại biểu đề nghị Luật quy định trần sở hữu của một cổ đông và người có liên quan; Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập về sở hữu với Sở giao dịch, đặt hệ thống trọng yếu và dữ liệu tại Việt Nam; nghiên cứu để Nhà nước giữ quyền chi phối tại Trung tâm trong giai đoạn đầu.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào Điều 8 cơ chế đồng giám sát bắt buộc, theo đó việc cấp phép Trung tâm thanh toán bù trừ, phê duyệt mô hình ký quỹ phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Tài chính, kèm lộ trình mở liên thông theo từng bước.

"Một đạo luật tốt về phái sinh hàng hóa không chỉ đo bằng số hợp đồng giao dịch mỗi ngày mà nên đo bằng số doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân yên tâm bước vào mùa vụ vì đã chủ động được giá", đại biểu bày tỏ.

Nâng vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường phái sinh

Cùng thảo luận về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh tại Tổ 3, đại biểu Trần Lan Phương (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng, việc ban hành Luật là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu phát triển công cụ quản trị rủi ro khi nền kinh tế hội nhập sâu rộng và chịu tác động trực tiếp từ biến động giá hàng hóa quốc tế.

Đại biểu đánh giá cao dự thảo đã tiếp cận tương đối toàn diện, điều chỉnh cả giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa lẫn thị trường phi tập trung, hoạt động thanh toán bù trừ, quản lý ký quỹ, bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro hệ thống.

Đại biểu Đoàn Thu Hà (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) tán thành việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh trong bối cảnh thị trường nông sản, nguyên liệu và thị trường giao ngay còn thiếu đồng bộ, chịu nhiều biến động.

Theo đại biểu, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh cần đồng thời đạt hai mục tiêu: hỗ trợ nền kinh tế thực và bảo đảm an toàn thị trường.

Đại biểu đồng tình với chính sách ưu tiên sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, đặc biệt là nông sản. Để những sản phẩm này thực sự giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất phòng ngừa rủi ro giá, cần có hàng hóa được chuẩn hóa, dữ liệu đáng tin cậy, hệ thống kho và chứng thư kho có khả năng kiểm chứng.

Từ thực tiễn một tỉnh biên giới có hoạt động xuất nhập khẩu sôi động như Lạng Sơn, đại biểu Đoàn Thu Hà đồng tình cao với việc liên thông thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam với thị trường quốc tế và hỗ trợ tăng thanh khoản, nâng vị thế hàng hóa Việt Nam và giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kinh doanh.