Thị trường biến động, người trồng lúa đối mặt áp lực kép

Áp lực thị trường đè lên vai người trồng lúa

Tình hình chiến sự tại Trung Đông đang tác động đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, từ năng lượng, logistics đến thương mại, trong đó người nông dân trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt.

Ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, trong tháng 1 và 2/2026, thị trường đã ghi nhận những tín hiệu tích cực khi hoạt động xuất khẩu được mở rộng. Tính đến ngày 10/3, tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam đạt 1,47 triệu tấn, tuy giảm 8% về lượng nhưng vẫn có ý nghĩa lớn đối với ngành lương thực khi góp phần giải phóng lượng lúa tồn kho và tiêu thụ cho nông dân.

Tại thị trường Trung Đông, sau nhiều nỗ lực xúc tiến thương mại của Bộ Công Thương và Chính phủ, khu vực này đã tiêu thụ lượng lớn gạo của Việt Nam. Tuy nhiên, với tình hình hiện tại, việc giao hàng sẽ gặp khó khăn và có thể kéo dài.

“Một số hãng tàu vẫn nhận vận chuyển hàng đi Trung Đông nhưng giá cước hiện rất cao. Trước đây dao động từ 900 - 1.000 USD/container, nay đã tăng lên 3.000 - 4.000 USD/container, ảnh hưởng lớn đến chi phí của doanh nghiệp”, ông Nghiễm chia sẻ.

Đối với thị trường trong nước, ông Nghiễm cho hay, chiến sự xảy ra đúng vào thời điểm vụ lúa chính bước vào thu hoạch, giá lúa có xu hướng giảm, khoảng 8 -10%. “Đây là những tín hiệu khiến chúng tôi rất băn khoăn”, ông Nghiễm nói.

Trong khi đó, tại một số khu vực, chi phí logistics đã tăng khoảng 20 - 30%. “Đặc thù ở Đồng bằng sông Cửu Long là vận chuyển lúa chủ yếu bằng đường thủy, do đó khi giá dầu tăng đã khiến chi phí thu mua tăng thêm khoảng 20.000 - 30.000 đồng/tấn”, ông Nghiễm cho biết.

Theo ông Nghiễm, hiện đang vào thời điểm thu hoạch nên người dân chưa chịu nhiều tác động từ giá phân bón. Tuy nhiên, giá phân bón có độ trễ và sẽ ảnh hưởng đến vụ hè thu tới đây – vụ có chi phí thường cao hơn do tác động của thời tiết và sâu bệnh.

“Chúng tôi mong các cơ quan chức năng hỗ trợ doanh nghiệp về chính sách tín dụng, lãi suất; có các gói tín chấp, đặc biệt là chính sách thu mua tạm trữ lúa gạo cho bà con nông dân. Với lãi suất ổn định, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị mức 5 - 6% để có nguồn vốn thu mua lúa, đồng thời kéo dài thời gian tín dụng lên 6 - 7 tháng để nâng cao hiệu quả sản xuất”, ông Nghiễm kiến nghị.

Doanh nghiệp chịu sức ép từ chi phí đầu vào

Trong thời gian qua, giá phân bón thế giới đã điều chỉnh mạnh, có khu vực tăng khoảng 60%, riêng khu vực Trung Đông và một số nơi khác lên tới khoảng 700 USD/tấn.

Ông Vũ Đình Tuấn, Trưởng phòng Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau cho biết, doanh nghiệp đang chịu ảnh hưởng cả đầu vào và đầu ra. Theo đó, khi giá dầu tăng 10 USD thì chi phí tăng khoảng 525 tỷ đồng. Đồng thời, chi phí logistics quốc tế tăng khoảng 20 - 30%, kéo theo chi phí trong nước tăng 15 - 20%, tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào.

Bên cạnh đó, chiến sự cũng ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu như Kali, DAP khi phải nhập khẩu tới 40%, khiến giá tăng cao. “Khi không thể vận chuyển qua eo biển Hormuz mà phải đi vòng, chi phí logistics tăng mạnh, trong ngắn hạn tác động trực tiếp đến các loại phân bón mà trong nước chưa chủ động được nguồn cung”, ông Tuấn cho biết.

Để bù đắp chi phí, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá bán. Tuy nhiên, theo ông Tuấn, nếu xác định giá theo mặt bằng thế giới sẽ gây khó khăn cho nông dân. “Thị trường chính của Đạm Cà Mau là Tây Nam Bộ, trong khi giá lúa gạo tại đây gần như không tăng. Vì vậy, việc điều chỉnh giá luôn được cân nhắc kỹ để không ảnh hưởng đến sản xuất của người dân. Do đó, giá phân bón trong nước dù có điều chỉnh nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với thế giới”, ông Tuấn nói.

Đồng quan điểm, ông Vũ Khánh Thiện, Trưởng ban Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí cho biết, giá phân bón trong nước chịu tác động nhưng có độ trễ so với thế giới. Thời gian qua, giá thế giới tăng 40 - 50% trong khi giá trong nước chỉ tăng gần 20%.

“Hiện đơn vị vẫn duy trì giá ổn định. Nếu tăng theo giá thế giới, nông dân sẽ không có lãi, đặc biệt là người trồng lúa và hoa màu”, ông Thiện chia sẻ. Đồng thời cho biết, năng lực sản xuất trong nước hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp; nếu các nhà máy vận hành ổn định, thậm chí còn dư để xuất khẩu.

Theo các doanh nghiệp sản xuất phân bón, trong bối cảnh giá vật tư neo ở mức cao, nguy cơ hàng giả, hàng nhái gia tăng, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ lẻ sẽ lợi dụng thời điểm này để trục lợi, đưa ra thị trường những sản phẩm kém chất lượng. Vì vậy, họ đề nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ sản xuất, bảo vệ người nông dân.