Giá dầu thế giới leo thang, logistics toàn cầu thêm 'gánh nặng'

Giá nhiên liệu leo thang, nguy cơ cú sốc năng lượng toàn cầu

Thị trường năng lượng thế giới đang biến động mạnh khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang. Diễn biến này nhanh chóng phản ánh vào giá nhiên liệu trên thị trường quốc tế.

Sáng 14/3/2026, giá dầu thế giới tiếp tục duy trì đà tăng mạnh. Kết thúc phiên giao dịch cuối tuần, dầu WTI tăng 3,75%, lên mức 99,3 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng gần 4%, đạt 103,89 USD/thùng. Chỉ trong vòng 5 ngày, giá dầu WTI đã tăng gần 9%, còn dầu Brent tăng hơn 11%.

Việc giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng được nhận định đáng chú ý, bởi mức giá này thường kéo theo phản ứng dây chuyền trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, từ sản xuất công nghiệp, vận tải đến logistics toàn cầu.

Nguyên nhân trực tiếp của đợt tăng giá này được cho là xuất phát từ xung đột tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến khu vực eo biển Hormuz, đây vốn là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Theo các chuyên gia năng lượng, khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu hiện được vận chuyển qua tuyến đường này. Khi xung đột bùng phát, hoạt động vận tải qua khu vực gần như bị đình trệ, khiến hàng trăm tàu chở dầu phải neo đậu bên ngoài vùng nguy hiểm.

Giới phân tích cảnh báo rằng nếu tuyến vận tải chiến lược này bị phong tỏa trong nhiều tuần, thế giới có thể đối mặt với cú sốc năng lượng nghiêm trọng nhất kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trong thập niên 1970.

Trước áp lực giá dầu thế giới tăng mạnh, nhiều tổ chức, quốc gia đã triển khai các biện pháp nhằm hạ nhiệt thị trường năng lượng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng thống nhất kế hoạch xả tổng cộng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược của các nước thành viên.

Tuy vậy, biện pháp này cũng được chỉ có thể giúp hạ nhiệt thị trường trong ngắn hạn. Ngân hàng Goldman Sachs dự báo giá dầu Brent trung bình trong tháng 3 có thể vượt 100 USD/thùng trước khi giảm về khoảng 85 USD/thùng trong tháng 4. Trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu thậm chí có thể chạm mốc 130 USD/thùng, tương đương mức đỉnh trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007 - 2008.

Logistics toàn cầu chịu sức ép chi phí

Đà tăng của giá năng lượng đang tạo ra áp lực lớn đối với ngành vận tải và logistics toàn cầu. Trong lĩnh vực vận tải biển, ba yếu tố gồm nhiên liệu, phí bảo hiểm và hải trình kéo dài đang trở thành những “gánh nặng” chính đối với doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia vận tải, nhiên liệu hiện chiếm khoảng 30 - 40% chi phí vận hành của tàu biển. Khi giá nhiên liệu tăng 20%, giá vận tải biển có thể tăng khoảng 15%.

Bên cạnh chi phí nhiên liệu tăng, việc thay đổi lộ trình vận tải cũng khiến chi phí logistics gia tăng đáng kể. Do rủi ro an ninh tại Trung Đông, nhiều hãng tàu container lớn như MSC, Maersk và Hapag-Lloyd đã tạm dừng các tuyến vận chuyển qua vùng Vịnh và eo biển Hormuz.

Dữ liệu từ các tổ chức vận tải quốc tế cho thấy khoảng 500.000 TEU hàng hóa cùng hàng trăm tàu container hiện đang mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư. Để tránh vùng chiến sự, nhiều tàu buộc phải chuyển hướng đi vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez như trước. Việc thay đổi lộ trình này khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 14 đến 20 ngày, đồng thời làm tăng đáng kể chi phí nhiên liệu và chi phí vận hành.

Không chỉ vậy, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cũng tăng vọt. Nhiều công ty bảo hiểm đã hủy hợp đồng đối với tàu dự kiến đi qua vùng nguy hiểm, trong khi các đơn vị còn lại áp dụng mức phí cao hơn nhiều so với trước. Hiện phụ phí chiến tranh được áp dụng ở mức từ 2.000 - 4.000 USD cho mỗi container. Phần chi phí này thường được các hãng vận tải chuyển sang chủ hàng thông qua các khoản phụ phí bổ sung.

Báo cáo Chính phủ, ngày 13/3, Bộ Xây dựng đưa ra thông tin, giá dịch vụ vận tải quốc tế trên một số tuyến từ TP. Hồ Chí Minh đi UAE, Mỹ và châu Âu đã tăng từ 2 đến 3 lần so với trước.

Trước những tác động này, Bộ Xây dựng đã kiến nghị Chính phủ triển khai một số giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và giảm áp lực chi phí. Trong đó có việc đa dạng hóa nguồn nhập dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước, mở rộng nguồn nhập nguyên liệu cho ngành xăng dầu, đồng thời xem xét giảm một số loại thuế đối với nhiên liệu vận tải như thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường.

Bộ cũng đề xuất các biện pháp nhằm giảm chi phí logistics như giảm 50% phí cất hạ cánh và điều hành bay trong lĩnh vực hàng không, miễn hoặc giảm phí ra vào cảng và bến thủy nội địa, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhiên liệu hàng không Jet A-1.

Nền kinh tế toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng xuyên quốc gia, những biến động tại các điểm nút chiến lược như eo biển Hormuz có thể nhanh chóng lan rộng và tạo ra áp lực lớn đối với thương mại quốc tế. Với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, việc theo dõi sát diễn biến giá năng lượng và chủ động triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp logistics, xuất khẩu được xem là yếu tố quan trọng để giảm thiểu tác động từ những cú sốc năng lượng trên thị trường toàn cầu.

Xung đột Trung Đông đang tiếp tục gây nhiều hệ luỵ mang hiệu ứng domino cho thị trường toàn cầu, khi giá dầu thế giới tăng kéo theo không chỉ logistics mà rất nhiều loại chi phí tăng theo.