Tin Khu Vực
Trên những triền núi, qua những xóm làng có đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông, Cao Lan sinh sống, những con đường, căn nhà, công trình dân sinh và chính sách an sinh đang từng bước làm đổi thay diện mạo vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Thái Nguyên. Không chỉ đầu tư nguồn lực, tỉnh đang hướng tới khơi dậy nội lực, phát huy vai trò cộng đồng, tạo sinh kế và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.
Từ những con đường miền núi đến chính sách an sinh
Vùng núi Thái Nguyên mang trong mình những sắc màu văn hóa và nhịp sống riêng của các cộng đồng dân tộc. Trên cùng một địa bàn, những bản làng nằm xen giữa núi rừng, những xóm dân cư trải rộng theo địa hình và điều kiện sản xuất không đồng đều tạo nên bức tranh phát triển nhiều sắc thái. Ở đó, nhu cầu về giao thông, trường học, cơ sở y tế, nhà ở và sinh kế luôn gắn chặt với đời sống thường ngày của người dân.
Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên Trịnh Xuân Trường chủ trì Hội nghị Thường trực Tỉnh ủy làm việc với Sở Dân tộc và Tôn giáo.
Một con đường được đầu tư không chỉ giúp việc đi lại thuận lợi hơn, một căn nhà mới không đơn thuần thay thế mái nhà đã xuống cấp. Đằng sau mỗi công trình là điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và có thêm cơ hội tổ chức sản xuất. Bởi vậy, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không thể chỉ nhìn từ những con số đầu tư, mà cần được nhìn từ những thay đổi trong chính đời sống của cộng đồng.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Thái Nguyên có 92 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 77 xã và 15 phường. Trong đó, có tới 82 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với 36 xã khu vực III đặc biệt khó khăn. Không gian hành chính rộng hơn, địa bàn quản lý lớn hơn cũng đồng nghĩa với những yêu cầu mới trong tổ chức thực hiện chính sách, nhất là tại các khu vực miền núi có dân cư phân tán và điều kiện phát triển còn hạn chế.
Trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tổng nguồn vốn chuyển sang năm 2026 của tỉnh là 326,4 tỷ đồng. Đến tháng 6/2026, tỉnh đã giải ngân trên 26 tỷ đồng. Nguồn lực được định hướng vào những lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống người dân như kết cấu hạ tầng, sản xuất, sinh kế, giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội thiết yếu.
Cùng với nguồn vốn của Chương trình, những chính sách an sinh xã hội tiếp tục được triển khai nhằm hỗ trợ các nhóm đối tượng còn khó khăn. Thái Nguyên thực hiện hỗ trợ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho 136 trường hợp là con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; đồng thời triển khai Đề án xây dựng 560 căn nhà từ nguồn hỗ trợ của Bộ Công an, với tổng kinh phí 44,8 tỷ đồng.
Từ những căn nhà được hỗ trợ đến các công trình hạ tầng, mỗi chính sách đều hướng tới một nhu cầu thiết thực. Với những hộ gia đình còn khó khăn, một nơi ở ổn định là điểm tựa để an tâm lao động, sản xuất. Với những địa bàn miền núi, việc cải thiện giao thông, trường học, cơ sở y tế và các điều kiện dân sinh giúp người dân có thêm cơ hội tiếp cận những dịch vụ vốn còn nhiều hạn chế.
Dân Tiến - nơi chính sách đi vào từng xóm bản
Nhưng nguồn lực đầu tư chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt đúng vào nhu cầu của từng địa bàn. Đặc điểm dân cư, điều kiện sản xuất và những vấn đề xã hội ở mỗi vùng không hoàn toàn giống nhau. Vì thế, bên cạnh việc phân bổ vốn, Thái Nguyên chú trọng công tác tuyên truyền, vận động, phát huy vai trò người có uy tín và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong thực hiện chính sách.
Từ bức tranh chung của toàn tỉnh, xã Dân Tiến là một lát cắt cụ thể cho thấy cách những chủ trương, chương trình được đưa về cơ sở, đi vào từng nhóm nhiệm vụ gắn với đời sống người dân.
Nhiều công trình hạ tầng được đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia đang góp phần thay đổi diện mạo nông thôn vùng khó khăn.
Dân Tiến được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của ba xã Bình Long, Phương Giao và Dân Tiến thuộc huyện Võ Nhai cũ. Sau sắp xếp, xã có diện tích tự nhiên 14.428,15 ha, dân số 19.414 người, với 4.391 hộ, phân bố tại 36 xóm. Sáu dân tộc chủ yếu cùng sinh sống trên địa bàn gồm Kinh, Tày, Nùng, Dao, Mông và Cao Lan (Sán Chay).
Không gian rộng lớn với nhiều cộng đồng dân cư tạo nên sự đa dạng về văn hóa, phong tục, tập quán, đồng thời đặt ra yêu cầu không nhỏ đối với công tác quản lý và tổ chức thực hiện chính sách. Với 36 xóm, việc nắm bắt tình hình, rà soát đối tượng thụ hưởng và xác định nhu cầu hỗ trợ phải được thực hiện sát từng địa bàn. Bởi một chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến đúng người, giải quyết đúng vấn đề mà người dân đang cần.
Theo báo cáo của UBND xã Dân Tiến, năm 2025, địa phương đã chủ động kiện toàn bộ máy chỉ đạo, xây dựng kế hoạch thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia. Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia được thành lập; kế hoạch thực hiện Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được ban hành. HĐND xã cũng ban hành nghị quyết phân bổ vốn sự nghiệp thực hiện chương trình trên địa bàn.
Điểm đáng chú ý là các nhiệm vụ được triển khai trên nhiều phương diện, từ hỗ trợ đất sản xuất, chuyển đổi nghề đến phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe, giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, phổ biến giáo dục pháp luật và phát huy vai trò người có uy tín.
Ở Dân Tiến, câu chuyện chăm sóc sức khỏe được cụ thể hóa bằng những hoạt động trực tiếp hướng đến người dân. Năm 2025, xã được giao 66 triệu đồng vốn sự nghiệp để thực hiện Dự án 7 về chăm sóc sức khỏe nhân dân, nâng cao thể trạng, tầm vóc người dân tộc thiểu số và phòng, chống suy dinh dưỡng trẻ em. Địa phương đã giải ngân 65,99 triệu đồng, đạt 99,98% kế hoạch.
Từ nguồn kinh phí này, UBND xã phối hợp với Trung tâm Y tế Võ Nhai tổ chức khám sức khỏe, sàng lọc một số bệnh thường gặp ở người cao tuổi cho 210 người, đạt 100% kế hoạch. Những hoạt động chăm sóc sức khỏe như vậy là một phần trong nỗ lực đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với người dân, nhất là nhóm đối tượng cần được quan tâm.
Không chỉ có những vấn đề về sức khỏe, các nội dung liên quan đến chất lượng dân số, phong tục và nhận thức xã hội cũng được địa phương đặt trong chương trình thực hiện. Với 103,5 triệu đồng vốn sự nghiệp dành cho nội dung giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, Dân Tiến đã giải ngân 100% kế hoạch. Xã tổ chức hội nghị truyền thông cho 420 đại biểu, gồm người có uy tín trong cộng đồng, bí thư chi bộ, trưởng xóm, Ban Công tác Mặt trận và đại diện các tổ chức, đoàn thể.
Trong những cộng đồng dân cư có sự gắn kết chặt chẽ, người có uy tín luôn giữ vai trò quan trọng. Họ là những người hiểu phong tục, nắm bắt tâm tư và có khả năng kết nối với các gia đình trong xóm. Khi được huy động tham gia tuyên truyền, những nội dung về chăm sóc sức khỏe, hôn nhân, gia đình hay chính sách dân tộc có thêm một kênh tiếp cận gần gũi với người dân.
Cách làm này cũng được thể hiện trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Dân Tiến đã tổ chức 3 hội nghị với 360 đại biểu là người có uy tín, bí thư, phó bí thư chi bộ, trưởng xóm, Ban Công tác Mặt trận, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội và người dân tiêu biểu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Cùng với đó, 7.600 tờ gấp tuyên truyền về chương trình được biên soạn, in ấn và cấp phát đến các xóm.
Những công trình hạ tầng được đầu tư qua Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số góp phần từng bước hoàn thiện diện mạo nông thôn miền núi ở xã Dân Tiến, tỉnh Thái Nguyên.
Từ những hội nghị truyền thông đến từng tài liệu được chuyển về cơ sở, công tác tuyên truyền đang được triển khai song hành với các chính sách hỗ trợ vật chất. Bởi phát triển không chỉ là cải thiện điều kiện sống trước mắt, mà còn là nâng cao nhận thức, khả năng tiếp cận thông tin và sự chủ động của người dân trong giải quyết những vấn đề của chính cộng đồng mình.
Nhìn từ Dân Tiến, việc triển khai chính sách dân tộc vì thế không chỉ được đo bằng số vốn đã giải ngân hay số hội nghị đã tổ chức. Điều quan trọng hơn là các nội dung hỗ trợ có được kết nối với nhau, có đáp ứng nhu cầu của người dân và tạo điều kiện để cộng đồng tham gia vào quá trình phát triển hay không.
Khơi dậy nội lực, thu hẹp khoảng cách phát triển
Từ những việc cụ thể ở cơ sở, Thái Nguyên đang hướng tới một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Không chỉ tập trung giải quyết những khó khăn trước mắt, tỉnh đặt mục tiêu tạo dựng nền tảng phát triển lâu dài, gắn nguồn lực đầu tư với sinh kế, sản xuất và khả năng khai thác lợi thế của từng địa bàn.
Theo Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 26/6/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Nguyên, việc thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, trong đó có chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.
Tinh thần xuyên suốt là lấy người dân làm chủ thể, Nhà nước giữ vai trò định hướng và hỗ trợ, doanh nghiệp, hợp tác xã trở thành động lực phát triển kinh tế. Cùng với hỗ trợ sản xuất, tỉnh định hướng cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn; thúc đẩy chuyển đổi số trong chuỗi giá trị; phát triển sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP gắn với xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng cũng được xác định là những hướng khai thác tiềm năng của các địa bàn miền núi.
Định hướng này mở rộng cách tiếp cận đối với bài toán sinh kế. Thay vì chỉ hỗ trợ đầu vào sản xuất, yêu cầu đặt ra là phải quan tâm cả quá trình tạo ra sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Doanh nghiệp, hợp tác xã được xác định là lực lượng tham gia thúc đẩy kinh tế địa phương; người dân không chỉ nhận hỗ trợ mà cần chủ động tham gia tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và tạo dựng nguồn thu nhập ổn định.
Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 có 95% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân trên 1,5 điểm phần trăm mỗi năm; tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm xuống dưới 10%, cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.
Để hiện thực hóa những mục tiêu này, tỉnh đang từng bước hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực. HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 22/2026/NQ-HĐND ngày 9/6/2026 quy định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
Tiếp đó, Nghị quyết số 305/NQ-HĐND ngày 17/7/2026 phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn đợt 1 và dự kiến chi thường xuyên giai đoạn 2026 - 2030. Tổng nguồn vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, được xác định là hơn 7.941 tỷ đồng, cùng 500.000 tấn xi măng. Trong đó, ngân sách Trung ương hơn 3.403 tỷ đồng và ngân sách địa phương hơn 4.538 tỷ đồng.
Thái Nguyên đang tạo thêm động lực phát triển, từng bước nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số.
Với quy mô nguồn lực này, yêu cầu đặt ra không chỉ là phân bổ vốn mà còn phải tổ chức thực hiện đồng bộ, đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư. Đặc biệt, sau sáp nhập, việc thống nhất cơ chế, chính sách và quy chế giữa hai tỉnh trước đây có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm sự thông suốt từ lãnh đạo, chỉ đạo đến triển khai tại cơ sở.
Tại buổi làm việc với Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thái Nguyên về tình hình thực hiện nhiệm vụ 5 tháng đầu năm; phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm những tháng cuối năm 2026, Bí thư Tỉnh ủy Nguyên Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh, Thái Nguyên là địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, địa bàn rộng sau sáp nhập. Vì vậy, ngành Dân tộc và Tôn giáo cần tiếp tục bám sát chủ trương của Trung ương, của tỉnh; quan tâm phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, giữ gìn bản sắc văn hóa, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân.
Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên yêu cầu các cơ quan chuyên môn khẩn trương rà soát, thống nhất các cơ chế, chính sách, quy chế của hai tỉnh trước sáp nhập, bảo đảm đồng bộ trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Công tác dân tộc, tôn giáo cần được triển khai trên tinh thần đoàn kết, bình đẳng, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc phải gắn liền với nâng cao đời sống người dân.
Trong định hướng phát triển kinh tế, tỉnh ủy sẽ ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển nông nghiệp gắn với triển khai Nghị quyết số 11 về phát triển ngành chè nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp, trong đó chú trọng khai thác tiềm năng, thế mạnh phát triển lâm nghiệp khu vực phía Bắc.
Cùng với định hướng dài hạn, yêu cầu trước mắt là tháo gỡ những khó khăn trong tổ chức thực hiện. Bí thư Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân các Chương trình mục tiêu quốc gia; ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, giáo dục, y tế, nhà ở cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thực hiện hiệu quả chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát.
Đặc biệt, việc đánh giá tỷ lệ hộ nghèo phải bảo đảm thực chất, không chạy theo thành tích. Đây là yêu cầu quan trọng bởi giảm nghèo không chỉ nằm ở sự thay đổi của một con số trên báo cáo. Đằng sau mỗi hộ được xác định thoát nghèo là câu chuyện về việc làm, thu nhập, điều kiện sản xuất, nhà ở và khả năng duy trì cuộc sống ổn định. Đánh giá đúng thực trạng mới có thể xác định đúng nhu cầu, lựa chọn giải pháp và đưa nguồn lực đến đúng đối tượng.
Thái Nguyên cũng xác định tăng cường kiểm tra, giám sát, kết hợp giám sát của cấp ủy, tổ chức Đảng với giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân. Kết quả thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia được xác định là một trong những căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu.
Từ những công trình hạ tầng, chính sách hỗ trợ nhà ở đến hoạt động chăm sóc sức khỏe, phổ biến pháp luật tại Dân Tiến, có thể thấy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số là một hành trình cần sự chung sức của nhiều lực lượng. Nhà nước tạo dựng nền tảng bằng cơ chế và nguồn lực; chính quyền cơ sở đưa chính sách đến từng địa bàn; người có uy tín kết nối cộng đồng; doanh nghiệp, hợp tác xã mở thêm cơ hội sản xuất, kinh doanh; còn người dân là chủ thể trực tiếp làm nên sự đổi thay.
Những con đường miền núi, những căn nhà được dựng lên, những hoạt động chăm sóc sức khỏe và tuyên truyền pháp luật là những phần việc cụ thể trong hành trình ấy. Nhưng đích đến không chỉ là hoàn thành một công trình hay đạt một chỉ tiêu giảm nghèo. Điều quan trọng hơn là tạo được sinh kế đủ vững, để người dân có thể chủ động phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống ngay trên quê hương mình.