Tận dụng hạ tầng chứng khoán để vận hành sàn giao dịch carbon Việt Nam

Hoàn thiện nền tảng pháp lý để vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon

Sáng ngày 7/5, tại Hà Nội đã diễn ra Chương trình Hội thảo tổng kết dự án “Nâng cao năng lực cho Bộ Tài chính trong nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam”.

Phát biểu khai mạc buổi lễ, bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính nhấn mạnh, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng sàn giao dịch carbon trong nước. Công tác này nhằm hình thành nền tảng giao dịch tập trung, minh bạch và an toàn đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Trong quá trình triển khai nhiệm vụ, từ năm 2024, Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính đã triển khai dự án hỗ trợ nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam. 

Theo bà Quỳnh, các kết quả nghiên cứu và khuyến nghị từ dự án đã góp phần hỗ trợ quá trình xây dựng một số chính sách quan trọng liên quan đến thị trường carbon. Trong đó có Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam và Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước.

Bên cạnh đó, dự án cũng hỗ trợ nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan thông qua các hoạt động tập huấn, hội thảo và trao đổi chuyên môn về thị trường carbon.

Tại sự kiện, ông John Robert Cotton, đại diện Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á (ETP) thuộc UNOPS cho biết, phát triển thị trường carbon là một trong những nội dung trọng tâm trong quá trình chuyển dịch năng lượng và tăng trưởng xanh tại khu vực. Theo đại diện ETP, Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những quốc gia có định hướng phát triển thị trường carbon năng động và tham vọng nhất trong khu vực Đông Nam Á, phù hợp với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. 

Ông John Robert Cotton cũng nhấn mạnh, các kết quả nghiên cứu và khuyến nghị kỹ thuật từ dự án được kỳ vọng sẽ đóng góp cho lộ trình phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, theo Quyết định số 232/QĐ-TTg và các nghị định liên quan. Đặc biệt, cũng theo chuyên gia từ UNOPS, dự án tập trung vào việc đề xuất mô hình vận hành cho sàn giao dịch carbon trong giai đoạn thí điểm; xây dựng phương án giao dịch, giám sát thị trường và đánh giá tác động kinh tế, môi trường của các mô hình được đề xuất. Đồng thời, dự án cũng hướng đến nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý và các bên tham gia thị trường thông qua hoạt động đào tạo, tham vấn chuyên sâu.

Định hình mô hình sàn giao dịch carbon

Tại hội thảo, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính đã trình bày tham luận về cập nhật chính sách quản lý và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Nội dung tập trung làm rõ khung pháp lý hiện hành, lộ trình vận hành thị trường carbon cũng như những điểm mới trong Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước.

Ông Đỗ Thanh Lâm cho biết, việc xây dựng thị trường carbon tại Việt Nam hiện không còn là định hướng mang tính nghiên cứu, mà đã trở thành chủ trương xuyên suốt trong hệ thống chính sách. Theo ông, nhiều văn bản của Đảng và Chính phủ thời gian qua đã xác định rõ yêu cầu hình thành thị trường carbon trong nước nhằm phục vụ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. 

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone. Sau đó, tiếp tục sửa đổi, bổ sung bằng Nghị định số 119/2025/NĐ-CP với nhiều nội dung cập nhật liên quan đến thị trường carbon.

Theo ông Lâm, các quy định này đã cụ thể hóa cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon cũng như xác định các chủ thể được tham gia thị trường.

Ông Đỗ Thanh Lâm đã nhấn mạnh về những điểm mới trong Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước. Ông cho biết, mục tiêu của nghị định là thiết lập một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và hiệu quả đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Qua đó, doanh nghiệp có thể tạo thêm nguồn thu từ hoạt động giảm phát thải, đồng thời hình thành động lực đầu tư vào công nghệ xanh và chuyển đổi phát triển bền vững.

Theo ông Lâm, trong Nghị định 29/2026/NĐ-CP, sàn giao dịch carbon trong nước sẽ vận hành trên cơ sở tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán, nhằm rút ngắn thời gian triển khai, tiết kiệm chi phí và bảo đảm an toàn hệ thống.

Cụ thể, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ cung cấp dịch vụ vận hành sàn giao dịch. Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam thực hiện chức năng lưu ký và thanh toán giao dịch. Trong khi đó, các công ty chứng khoán tham gia với vai trò thành viên giao dịch và thành viên lưu ký.

“Đây là mô hình phù hợp với điều kiện Việt Nam hiện nay vì các đơn vị thuộc lĩnh vực chứng khoán đã có sẵn hạ tầng kỹ thuật, nhân lực và kinh nghiệm vận hành thị trường trong nhiều năm”, ông Lâm nhấn mạnh.

Về hàng hóa giao dịch, đại diện Bộ Tài chính cho biết, sàn giao dịch carbon trong nước sẽ bao gồm hai loại chính: hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Tuy nhiên, không phải mọi loại tín chỉ carbon đều được phép giao dịch trên sàn.

Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính, ông Lâm cho biết hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phân bổ hạn ngạch cho khoảng 110 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, thép và xi măng. Đây sẽ là nhóm chủ thể đầu tiên được tham gia giao dịch hạn ngạch trên thị trường.

Ngoài ra, ông cũng giới thiệu về hệ thống đăng ký quốc gia đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đây là hệ thống do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý nhằm ghi nhận quyền sở hữu và theo dõi toàn bộ quá trình giao dịch carbon trong nước.

Theo ông Đỗ Thanh Lâm, việc giao dịch sẽ được thực hiện thông qua tài khoản chứng khoán tại các công ty chứng khoán. Các công ty này là thành viên giao dịch của thị trường carbon. Trong giai đoạn đầu, phương thức giao dịch dự kiến thực hiện theo hình thức thỏa thuận trên nền tảng điện tử.

Liên quan đến lộ trình triển khai, ông cho biết thị trường carbon trong nước sẽ được vận hành thí điểm đến hết năm 2028. Trong giai đoạn này, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục theo dõi, đánh giá để hoàn thiện cơ chế, chính sách và nghiên cứu bổ sung các sản phẩm mới.

Ông Đỗ Thanh Lâm: Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia thị trường trong giai đoạn đầu, các đơn vị vận hành như Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam sẽ chưa thu phí dịch vụ.