Sửa Luật Dầu khí: Tạo cơ chế đủ mạnh khai thác hiệu quả nguồn lực

Năng lượng không chỉ còn là hàng hóa

Thời gian qua, thị trường dầu mỏ thế giới liên tục chứng kiến ‘cú sốc’ lớn khi xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz - tuyến hải đảm nhận khoảng 20% ​​lượng dầu và khí tự nhiên toàn thế giới. Hệ quả là dù OPEC + liên tục tăng sản lượng, giá dầu Brent vẫn quanh ngưỡng 90 USD/thùng, thậm chí có chí dự báo giá có thể lên tới 150-160 USD/thùng nếu tồn kho dầu toàn cầu xuống thấp chưa từng có.

Những biến động đó không chỉ là chuyện của Trung Đông hay của riêng bất kỳ quốc gia nào khác. Là nền kinh tế có tốc độ mở rộng, Việt Nam cũng phải chịu ảnh hưởng khi tăng giá nguyên liệu, sản xuất sản phẩm chi phí và hậu cần, tạo ra nhiều áp lực cho nền kinh tế lớn hơn. Thực tế này đã cho thấy, năng lượng không còn đơn thuần là một loại hàng hóa hóa mà đã trở thành vấn đề chiến lược, gắn trực tiếp với tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội và năng lượng cạnh tranh quốc gia. Những ‘cú sốc’ này đã cho thấy một bài học rõ ràng: những quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn cung năng lượng bên ngoài sẽ luôn đứng trước nguy cơ bị tác động mạnh khi môi trường địa chính trị thay đổi.

Đối với Việt Nam, yêu cầu đảm bảo năng lượng ngày càng trở nên cần thiết khi nhu cầu năng lượng được dự báo tiếp tục tăng cường mạnh mẽ trong những năm tới. Tuy nhiên, tự chủ năng lượng không đồng nghĩa với tự cung, tự cấp tuyệt đối mà điều này còn phải đi kèm với việc nâng cao khả năng chủ động về nguồn cung cấp, khai thác hiệu quả các nguồn lực trong nước và giảm thiểu rủi ro từ bên ngoài.

Thực tế cho thấy, dầu khí vẫn giữ vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng. Tuy nhiên, nhiều mỏ dầu khí chủ lực đã bước sang giai đoạn suy giảm sau thời gian dài khai thác, trong khi các phát hiện mới chủ yếu có quy mô nhỏ, điều kiện phát triển phức hợp và chi phí đầu tư cao. Điều này đòi hỏi phải có những cơ chế phù hợp để tận dụng lại hiệu quả của nguồn tài nguyên, gợi ý duy trì nguồn cung cấp lượng trong nước.

Tín hiệu đáng mừng là sau nhiều sản lượng khai thác sụt giảm liên tục, năm 2025 ngành dầu khí đã đón những tín hiệu khởi sắc. Theo lãnh đạo Tổng công ty Thăm dò và Khai thác dầu khí (PVEP), năm 2025 đơn vị này đã tăng trữ lượng đạt 10,5 triệu tấn dầu quy đổi, vượt 14% kế hoạch và tăng gần 60% so với năm 2024 - mức cao nhất trong 10 năm qua. Sản phẩm khai thác thác cũng đạt 3,65 triệu tấn dầu quy đổi, vượt 18% kế hoạch và tăng 10% so với năm trước. Chi phí tìm kiếm chỉ còn khoảng 2 USD/thùng - mức độ thấp nhất trong các giai đoạn hoạt động của đơn vị. Riêng trong 5 tháng đầu năm 2025, sản lượng khai thác dầu thô của Petrovietnam đạt 4,01 triệu tấn, tăng mạnh so với cùng kỳ; riêng khai thác trong nước đạt 3,27 triệu tấn, vượt 18,9% kế hoạch.

Đây là kết quả đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nhiều mỏ dầu khí chủ lực đã bước sang giai đoạn suy giảm sau thời gian dài khai thác, trong khi các phát hiện mới chủ yếu có quy mô nhỏ, điều kiện phát triển phức tạp và chi phí đầu tư cao. Điều này đặt ra yêu cầu phải có những cơ chế phù hợp để tận thu hiệu quả nguồn tài nguyên còn lại, góp phần duy trì nguồn cung năng lượng trong nước. 

Sửa luật để tận dụng tài nguyên

Nếu coi tự chủ năng lượng là mục tiêu thì việc hoàn thiện thể chế chính là một trong những giải pháp quan trọng để đạt được mục tiêu đó. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) là đề xuất bổ sung chính sách ưu đãi đối với hoạt động nâng cao hệ số hồi dầu khí và phát triển các loại dầu khí cận biên. Đây là hai nội dung mới so với Luật Dầu khí năm 2022, nhắm cụ thể hóa chủ tài khoản tăng cường khai thác, tận thu hiệu quả tài nguyên dầu khí trong nước.

Thực tế, tại nhiều dầu khí vẫn còn một số lượng đáng kể tài nguyên chưa được khai thác hết bằng các phương pháp thông thường. Muốn tận dụng phần tài nguyên này, doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ hiện đại với chi phí lớn và rủi ro cao. Công việc bổ sung cơ chế ưu đãi vì thế không đơn thuần là hỗ trợ doanh nghiệp. Đây chính là giải pháp khai thác kéo dài tuổi thọ các mỏ hiện hữu, gia tăng sản lượng khai thác thác và tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên nguyên gia quốc gia.

Theo TS Phan Ngọc Trung, nguyên Thành viên Hội đồng Thành viên Petrovietnam, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng: Phần lớn các phát hiện dầu khí mới của Việt Nam là mỏ nhỏ, mỏ cận biên, phân tán, điều kiện địa chất phức tạp, hàm lượng tạp chất cao, nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, chi phí lớn và rủi ro cao. Vì vậy, việc bổ sung cơ chế ưu đãi trong Luật Dầu khí (sửa đổi) nhằm khuyến khích tận thu tài nguyên và phát triển các mỏ cận biên có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì sản lượng khai thác và nâng cao năng lực tự chủ năng lượng quốc gia.

Nói rộng hơn, những chính sách này không chỉ phục vụ mục tiêu tiêu gia tăng sản lượng khai thác thác mà còn góp phần duy trì nguồn cung cấp năng lượng trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao năng lực tự chủ năng lượng quốc gia.

Trong chiến lược bảo đảm năng lực năng lượng quốc gia, Tập đoàn công nghiệp - lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hiện nay, Petrovietnam là doanh nghiệp duy nhất tham gia gần như toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, vận chuyển và chế độ biến khí đến sản xuất điện, phân bón và các sản phẩm công nghiệp nghiệp vụ năng lượng khác. Không chỉ đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước, Petrovietnam còn là động lực cốt cốt bảo nguồn cung dầu khí, khí thiên nhiên và điện năng cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, Petrovietnam đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi các mỏ dầu suy giảm sản lượng, hoạt động tìm kiếm - thăm quan phải mở rộng ra các khu vực nước sâu, xa với chi phí đầu tư cao và nguy cơ ro lớn hơn.

Theo TS Phan Ngọc Trung, việc sửa luật góp phần tạo điều kiện để khai thác tài nguyên dầu khí nhanh hơn, hiệu quả hơn, tận dụng tối đa giai đoạn chuyển tiếp trước khi xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ và sâu rộng. Việc sửa luật không làm khác đi vào chất của ngành, mà nhắm tới việc áp dụng thực tiễn mới và bảo đảm khai thác hợp lý lý nguồn tài nguyên còn lại.

Bởi vậy, các nội dung sửa đổi của Luật Dầu khí liên quan đến nâng cao hệ thống số thu hồi dầu khí và phát triển mỏ cận biên không chỉ mang ý nghĩa về mặt chính sách mà còn tạo ra các công cụ bổ sung để Petrovietnam thực hiện tốt hơn vai trò đảm bảo năng lượng quốc gia. Bên cạnh tận thu tài nguyên tại các mỏ hiện hữu, hoạt động tìm kiếm - thăm dò vẫn giữ vai trò quyết định đối với ngành dầu khí. Nếu không có các phát hiện thương mại mới, sản lượng khai thác trong nước sẽ tiếp tục suy giảm trong những năm tới, bất chấp các nỗ lực nâng cao hệ số thu hồi. Vì vậy, mục tiêu tự chủ năng lượng không chỉ đòi hỏi khai thác hiệu quả hơn những gì đang có mà còn cần tiếp tục đầu tư để tìm kiếm các nguồn tài nguyên mới.

Ngoài giá trị kinh tế, hoạt động dầu khí còn mang ý nghĩa chiến lược trong bảo vệ quyền chủ quốc gia trên biển. Trong nhiều thập kỷ qua, các công trình dầu khí ngoài khơi không chỉ tạo ra nguồn thu quan trọng cho đất nước mà còn là bằng chứng rõ ràng về sự tồn tại vững chắc hiện diện của Việt Nam trên các vùng biển có ý nghĩa chiến lược. Trong một thế giới nhiều biến động, khả năng khai thác hiệu quả từng thùng dầu, từng mét khối khí trong nước không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là thước đo năng lực chống của nền kinh tế.

Những nội dung mới được đề xuất sản xuất trong dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) vì thế không chỉ cố gắng tháo gỡ khó khăn cho hoạt động khai thác dầu khí. Hơn nữa, đó là bước đi cần thiết để củng cố nền tảng năng lượng quốc gia, duy trì tăng cường kinh tế và nâng cao khả năng tự chủ của đất nước trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp.