Sửa Luật Đất đai: Giữ vững nguyên tắc sở hữu toàn dân

Bảo đảm lợi ích chung

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Hoàn thiện pháp luật đất đai phải giữ vững nguyên tắc sở hữu toàn dân, đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là không gian sinh tồn và phát triển. Quản lý và sử dụng đất phải đảm bảo lợi ích chung của toàn dân, góp phần nâng cao đời sống Nhân dân, tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp theo chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ. Nhà nước bảo đảm cải thiện chỗ ở, sinh kế của người có đất thu hồi”.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu xuyên suốt đối với quá trình sửa luật. Cơ chế quản lý có thể tiếp tục đổi mới, thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn, nhưng nguyên tắc sở hữu toàn dân về đất đai không thay đổi. Mỗi chính sách được đề xuất phải hướng đến lợi ích chung, không để nguồn lực đất đai bị chi phối bởi lợi ích cục bộ.

Sở hữu toàn dân về đất đai là nguyên tắc hiến định. Nhân dân là chủ sở hữu; Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Giữ vững nguyên tắc này không có nghĩa duy trì cách quản lý hành chính cứng nhắc, nhiều tầng nấc. Vấn đề đặt ra là Nhà nước phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm đại diện chủ sở hữu, bảo đảm đất đai được phân bổ công khai, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả; phần giá trị tăng thêm do quy hoạch, đầu tư công và phát triển hạ tầng mang lại phải được điều tiết hợp lý.

Trình bày chuyên đề về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nêu rõ, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng, chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức (trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài). Nhà nước thực hiện quyền của đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất và quy định thời hạn sử dụng đất; quyết định giá đất; quyết định chính sách và thực hiện điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không phải do người sử dụng đất tạo ra... Việc phân bổ giá trị đất đai phải bảo đảm công bằng, hiệu quả, tránh lãng phí.

Gỡ điểm nghẽn, khơi thông các nguồn lực

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho biết, định hướng của Trung ương là sửa đổi pháp luật đất đai theo hướng đồng bộ, minh bạch, khả thi; vừa khơi thông nguồn lực phục vụ tăng trưởng nhanh và bền vững, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, công bằng xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường. Việc sửa đổi phải quán triệt tinh thần khơi thông nguồn lực nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công, gia tăng bất bình đẳng hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Còn tại Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, theo Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Chính phủ đã thông qua 7 nhóm chính sách xây dựng dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Trọng tâm là đổi mới quy hoạch, hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi, bồi thường, tài chính đất đai, đẩy mạnh chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và tăng cường kiểm tra, giám sát.

7 nhóm chính sách cho thấy những vấn đề lớn nhất của lĩnh vực đất đai đều cần được rà soát, từ quy hoạch, giao đất, cho thuê đất đến giá đất, bồi thường, phân cấp và giám sát. Đây là những vướng mắc đã tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và tiến độ nhiều dự án.

Yêu cầu phát triển hiện nay đòi hỏi nguồn lực đất đai phải được huy động và phân bổ hiệu quả hơn. Nhiều dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế, năng lượng và các động lực tăng trưởng mới cần quỹ đất cùng cơ chế thực hiện rõ ràng, ổn định. Chỉ một vướng mắc ở quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định giá hay giải phóng mặt bằng cũng có thể làm dự án kéo dài nhiều năm.

Vì vậy, sửa Luật Đất đai nhằm bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch, khả thi và có tầm nhìn dài hạn. Mục tiêu không chỉ là tháo gỡ các hồ sơ, dự án đang vướng, mà còn tạo nền tảng pháp lý ổn định để khai thác nguồn lực đất đai, thúc đẩy đầu tư, phát triển hạ tầng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đưa nghị quyết vào cuộc sống

Kế hoạch số 07-KH/TW của Bộ Chính trị đã chuyển những quan điểm, định hướng lớn của Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan thành yêu cầu tổ chức thực hiện cụ thể. Tinh thần nổi bật là phải triển khai nghiêm túc, quyết liệt, toàn diện, đồng bộ; xác định rõ nhiệm vụ, phân công rõ trách nhiệm, gắn với lộ trình, kiểm tra, sơ kết và đánh giá kết quả.

Đây là bước ngoặt quan trọng bởi sửa Luật Đất đai chỉ thật sự có ý nghĩa khi chủ trương đúng được thể chế hóa đầy đủ, pháp luật được tổ chức thi hành nghiêm và trách nhiệm không bị phân tán qua nhiều cấp. Một quy định dù tiến bộ nhưng chậm ban hành văn bản hướng dẫn, thiếu phối hợp hoặc không rõ cơ quan chịu trách nhiệm vẫn có thể tiếp tục làm phát sinh ách tắc.

Kế hoạch của Bộ Chính trị yêu cầu hệ thống pháp luật về đất đai phải đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, khả thi, ổn định, công khai, minh bạch; đồng thời gắn quản lý chặt chẽ với khơi thông nguồn lực, đóng góp vào tăng trưởng nhanh, bền vững, bảo đảm công bằng xã hội và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Như vậy, thước đo của việc sửa luật không nằm ở số lượng điều khoản được thay đổi, mà ở khả năng giải quyết các điểm nghẽn thực tế mà không tạo ra kẽ hở mới cho thất thoát, đầu cơ và lợi ích nhóm.

Đáng chú ý, trách nhiệm của người đứng đầu được đặt ra rõ ràng, cùng yêu cầu tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát, kiểm toán và kiểm soát quyền lực. Đây chính là điều kiện để nguyên tắc sở hữu toàn dân không dừng ở lời khẳng định, mà được bảo đảm bằng kỷ luật thực thi. Nơi nào để đất đai bị lãng phí, sử dụng sai mục đích, định giá thiếu minh bạch hoặc để thủ tục kéo dài, nơi đó phải xác định được trách nhiệm cụ thể, không thể đẩy lỗi cho cơ chế chung.

Việc sửa Luật Đất đai phải được nhìn như một quá trình liên tục, từ hoàn thiện pháp luật đến tổ chức thi hành, giám sát và kịp thời sửa những quy định không còn phù hợp. Giữ vững sở hữu toàn dân không đồng nghĩa giữ nguyên mọi cách làm cũ; điều cần giữ vững là lợi ích chung, quyền làm chủ của Nhân dân và vai trò đại diện chủ sở hữu của Nhà nước. Còn những thủ tục rườm rà, cơ chế thiếu minh bạch, sự né tránh trách nhiệm hay khoảng trống kiểm soát phải được thay đổi.

Nguyên tắc sở hữu toàn dân phải được phản ánh qua kết quả quản lý và sử dụng đất đai theo hướng minh bạch hơn và mang lại lợi ích thiết thực cho Nhân dân.

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nghị quyết số 21-NQ/TW nhấn mạnh nguyên tắc tuyệt đối không tư nhân hóa đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức (trừ trường hợp người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài).