Sửa đổi Luật Dầu khí: Khơi nguồn lực phát triển kinh tế biển

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật

Tại Phiên họp, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra 8 dự án luật, nghị quyết đã có hồ sơ của Chính phủ trình gồm: dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số;

Xem xét, thẩm tra dự án Nghị quyết của Quốc hội về tháo gỡ khó khăn vướng mắc đối với các dự án điện gió, điện mặt trời; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, An Giang; dự thảo Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; dự thảo Nghị quyết về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, theo phân công của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ trì thẩm tra 11 nội dung, chiếm khoảng 1/3 tổng số dự án luật, nghị quyết trình Quốc hội. Kỳ họp khai mạc ngày 3/8, nhiều nội dung sẽ được thảo luận tại tổ ngay từ đầu kỳ họp. Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng sẽ phải chuẩn bị từ sớm các dự án luật, nghị quyết trình Kỳ họp thứ Hai của Quốc hội và xử lý nhiều nhiệm vụ quan trọng khác.

Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV đã đề ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp quan trọng và Quốc hội cần tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Trung ương. Cùng với đó, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và là năm bản lề thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn mới, chính vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực, phát huy tiềm năng, tận dụng cơ hội phát triển và nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, bên cạnh việc sửa đổi các luật cụ thể, theo yêu cầu của Trung ương còn phải tiến hành rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, qua đó khắc phục vướng mắc trong thực tiễn, hướng tới xây dựng các quy định kiến tạo phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

Thực hiện đổi mới phương thức tiến hành phiên họp toàn thể và bảo đảm hiệu quả làm việc cao nhất, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã tiến hành cho ý kiến ngay về các dự án luật, dự thảo nghị quyết. Các đại biểu chủ động theo dõi trước tài liệu của hồ sơ các dự án luật, nghị quyết, báo cáo thẩm tra sơ bộ đã được gửi trực tuyến cho đại biểu Quốc hội.

Cho ý kiến về dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi), Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Thị Thanh Bình (Hưng Yên) đánh giá cao dự thảo đã cập nhật kịp thời các chủ trương lớn về phát triển kinh tế biển và tạo khuôn khổ pháp lý cho những lĩnh vực mới, như năng lượng ngoài khơi, dịch vụ dầu khí kỹ thuật cao... Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình cũng kiến nghị, cần làm rõ hơn một số nội dung để dự thảo luật sửa đổi có thể đi vào cuộc sống một cách hiệu quả ngay sau khi được thông qua.

Xác định rõ nguyên tắc phối hợp trong không gian biển, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đánh giá cao việc đưa khái niệm “năng lượng ngoài khơi” vào dự thảo luật và cho phép tận dụng hạ tầng dầu khí hiện hữu để phục vụ, phát triển các dự án ngoài khơi. Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ lo ngại khi các quy định hiện tại mới dừng lại ở mức định hướng, chưa có cơ chế phối hợp rõ ràng. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần bổ sung các nguyên tắc phối hợp và trình tự xử lý xung đột để tránh gây lúng túng trong tổ chức thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

Một điểm sáng được đại biểu nhấn mạnh là quy định khuyến khích chia sẻ hạ tầng và dữ liệu địa chất của ngành dầu khí cho các dự án năng lượng ngoài khơi. Đây là "tài nguyên quốc gia" giúp tiết kiệm chi phí, hạn chế đầu tư trùng lặp và rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Tuy nhiên, để chính sách này khả thi, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đề nghị dự án luật cần quy định cụ thể về điều kiện và phạm vi được sử dụng chung công trình dầu khí; cơ chế khai thác và phí sử dụng thông tin dữ liệu ngành; trách nhiệm của các chủ thể liên quan và cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành (như Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương) và phải đảm bảo tính đồng bộ với các luật chuyên ngành.

Cuối cùng, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ để đảm bảo tính thống nhất giữa Luật Dầu khí với Luật Điện lực và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (dự kiến cũng sẽ được sửa đổi vào tháng 10 tới). Việc đồng bộ hóa các quy định này sẽ giúp các nhà đầu tư biết rõ họ được phép sử dụng hạ tầng đến đâu và theo cơ chế nào, từ đó thúc đẩy nhanh việc thực hiện các dự án năng lượng sạch.

Tách bạch vai trò quản lý nhà nước và kinh doanh trong Luật Dầu khí

Đóng góp ý kiến tại Phiên họp, đại biểu Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cũng kiến nghị, cần phải quy định rõ vai trò của cơ quan đại diện nước chủ nhà của Petrovietnam trong việc triển khai các nhiệm vụ được giao.

Phân tích sâu hơn, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam cho biết, Tập đoàn hiện đang hoạt động theo mô hình vừa là doanh nghiệp nhà nước vừa thực hiện một phần nhiệm vụ quản lý nhà nước do Chính phủ giao. 

Trong quá trình hoạt động, Tập đoàn đã và đang thực hiện vai trò đại diện nước chủ nhà là một bên ký hợp đồng dầu khí với các nhà thầu (nhà đầu tư tham gia đầu tư vào các lô dầu khí), thực hiện quyền và nghĩa vụ với nhà đầu tư - bao gồm cả nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư Việt Nam hoặc Tập đoàn tự đầu tư thông qua đơn vị thành viên. Do đó, việc định nghĩa rõ vai trò "thay mặt nước chủ nhà" là vô cùng quan trọng, đặc biệt là trong trường hợp phát sinh kiện tụng quốc tế từ phía các nhà đầu tư. Nếu luật pháp quy định rõ ràng cơ quan thay mặt nước chủ nhà chịu trách nhiệm, Tập đoàn sẽ có đầy đủ tư cách pháp lý để đứng ra xử lý và tham gia tranh tụng, giúp giảm thiểu rủi ro cho Chính phủ khi không phải trực tiếp đối mặt với các vụ kiện quốc tế.

Chủ tịch HĐTV Petrovietnam cho biết, việc phân định rõ chức năng này không chỉ giúp đảm bảo an toàn pháp lý cho doanh nghiệp mà còn phù hợp với định hướng của Bộ Chính trị về việc tách bạch nhiệm vụ chính trị, không vì mục tiêu lợi nhuận với chức năng sản xuất kinh doanh.

Cũng trong phiên họp, các đại biểu đã thảo luận, cho ý kiến về việc bổ sung quy định chuỗi giá trị dầu khí; hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép, lưu trữ; dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao; phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí... Đồng thời, đánh giá các quy định theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền cho Bộ Công Thương và giao quyền cho Petrovietnam, bảo đảm vừa quản lý chặt chẽ vừa giải quyết công việc nhanh chóng. Chính sách ưu đãi cho hoạt động dầu khí, cơ chế khai thác đối với mỏ/lô dầu khí tận thu…

Chiều cùng ngày, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, An Giang; dự thảo Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; dự thảo Nghị quyết về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng...