Sửa đổi Luật Dầu khí: Hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản văn hóa

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 4/8, thảo luận tại Tổ về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thảo luận tại Tổ 11 (gồm các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Đoàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi), các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi); đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế quản lý các dự án năng lượng ngoài khơi, minh bạch chính sách ưu đãi tài chính, dịch vụ thu hồi, lưu giữ carbon (CCS)...

Siết chặt quy hoạch các dự án năng lượng ngoài khơi

Góp ý về mối quan hệ giữa dự án năng lượng ngoài khơi và Quy hoạch không gian biển quốc gia, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cho biết, Điều 53 dự thảo luật quy định nhà thầu được nghiên cứu triển khai công trình năng lượng ngoài khơi trong diện tích hợp đồng dầu khí hoặc đề xuất dự án năng lượng ngoài khơi độc lập. Tuy nhiên, điều luật này lại thiếu quy định giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

"Đề nghị bổ sung vào Điều 53 nguyên tắc: Các dự án năng lượng ngoài khơi bắt buộc phải phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia và Quy hoạch phát triển điện lực, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết", đại biểu đề xuất.

Cùng với đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng kiến nghị bổ sung giải thích từ ngữ đối với các khái niệm mới tại Điều 3 như: “công trình năng lượng ngoài khơi”, “dự án năng lượng ngoài khơi”, “hệ sinh thái công nghiệp năng lượng”.

Về chính sách ưu đãi đầu tư, theo quy định tại khoản 1 Điều 52, dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao chỉ cần đáp ứng 1 trong 4 tiêu chí mang tính định tính là đã được hưởng các ưu đãi lớn về đất đai và miễn thuế nhập khẩu (khoản 2, 3, 4). Nhận định đây là chính sách có tác động rất lớn đến nguồn thu ngân sách nhà nước, đại biểu đề xuất cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí định lượng rõ ràng, minh bạch trước khi trao ưu đãi.

Đáng chú ý, vấn đề miễn thu tiền sử dụng khu vực biển tại Điều 5 đang bộc lộ sự chưa thống nhất với quy định tại Nghị định số 11/2021/NĐ-CP. Việc dự thảo mở rộng phạm vi miễn thu sang các hệ thống đường ống phục vụ thu giữ và vận chuyển CO2 cần được giải trình kỹ lưỡng. Đại biểu cho rằng, đây là tài nguyên biển, một dạng tài sản công, nên mọi quyết định miễn nghĩa vụ tài chính phải có cơ sở chứng minh đầy đủ để bảo vệ nguồn thu ngân sách.

Liên quan đến quy định về hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon (CCS), đại biểu đề xuất, dự thảo luật cần nêu rõ nguyên tắc về thời hạn trách nhiệm và điều kiện chuyển giao chặt chẽ. Bên cạnh đó, cần bổ sung yêu cầu về đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường cho các dự án CCS để bảo đảm phù hợp với Luật Bảo vệ môi trường.

Hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản văn hóa

Đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cũng kiến nghị, dự thảo luật cần bảo đảm sự thống nhất với các quy định hiện hành của Luật Di sản văn hóa, bởi việc sửa đổi Luật Dầu khí được đánh giá là có tác động rất lớn đến không gian văn hóa, di sản dưới nước và sinh kế truyền thống của ngư dân.

Cụ thể, tại Điều 5 về chính sách của Nhà nước về dầu khí, đại biểu đề nghị cần thể hiện rõ nét hơn quan điểm về việc bảo đảm sự hài hòa giữa hai nội dung này. Phát triển công nghiệp dầu khí phải đi đôi với bảo tồn di sản văn hóa Việt và bảo vệ sinh kế của cộng đồng dân cư ven bờ. Đây được xem là nền tảng để phát triển bền vững, không đánh đổi giá trị văn hóa lấy lợi ích kinh tế thuần túy.

Đối với Điều 6 về nguyên tắc thực hiện điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí, dự thảo hiện hành vẫn còn những điểm chưa rõ ràng giữa nguyên tắc chung và nghĩa vụ cụ thể. Điển hình như quy định về bảo hiểm (khoản 5) hay giao nộp dữ liệu (khoản 6) mang bản chất là nghĩa vụ của nhà thầu hơn là nguyên tắc thực hiện. Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn còn mang tính định hướng, chưa có tiêu chí đánh giá cụ thể, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, thực hiện.

Đặc biệt, tại Điều 8, quy định về vùng an toàn xung quanh công trình dầu khí trên đất liền đang được đánh giá là khá chung chung và có tính tùy nghi so với các công trình trên biển. Việc mở rộng vùng an toàn thiếu kiểm soát có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đất sản xuất, không gian sống của người dân và các di sản văn hóa ven bờ. Chính vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu quy định cụ thể hơn để tránh tác động tiêu cực đến đời sống xã hội.

Nhấn mạnh, hoạt động điều tra cơ bản về dầu khí có khả năng tác động đến những di sản văn hóa dưới nước chưa được phát hiện. Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa đề xuất khi phê duyệt danh mục đề án điều tra cần bảo đảm tính tổng thể, hài hòa với bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và quốc phòng an ninh.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất mở rộng phạm vi phối hợp liên ngành trong bảo tồn di sản, cổ vật dưới biển. Theo đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa, hoạt động quét phân giải cao dưới đáy biển của ngành dầu khí là công cụ cực kỳ hữu hiệu để phát hiện các "dị thường" dưới đáy biển, vốn có thể là những tàu đắm cổ. Hiện nay, nếu các dữ liệu này chỉ được lưu giữ cục bộ tại ngành dầu khí hoặc địa chất, ngành văn hóa sẽ không có cơ hội tiếp cận để triển khai các biện pháp bảo tồn.

Do đó, dự thảo luật cần bổ sung quy định: Trong quá trình điều tra, nếu phát hiện di sản văn hóa dưới nước hoặc cổ vật, các thông tin và dữ liệu liên quan phải được chia sẻ, kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.

“Việc liên thông dữ liệu này không chỉ giúp quản lý hiệu quả tài nguyên quốc gia mà còn là minh chứng cho sự phối hợp đồng bộ giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới”, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa nhấn mạnh.

Góp ý về phân quyền, giao quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tại dự thảo luật, đại biểu Phạm Thúy Chinh, ĐBQH Đoàn thành phố Hải Phòng cho biết, việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này đang đi đúng hướng trong việc đẩy mạnh phân cấp, trao quyền chủ động mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp.

Đối với Petrovietnam, đây là cơ sở pháp lý đặc biệt quan trọng để thực thi các nhiệm vụ trong bối cảnh tập đoàn ngày càng lớn mạnh về quy mô, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Song đại biểu Phạm Thúy Chinh cho rằng, quy định về phân cấp không chỉ đơn thuần là trao quyền cho Petrovietnam mà phải thể hiện sự phù hợp với đặc thù của ngành dầu khí. Chính vì vậy, đại biểu đề xuất, việc giao quyền, phân quyền trong dự thảo luật cần đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với Luật số 68/2014/QH13. Việc hoàn thiện các quy định giúp tránh mâu thuẫn trong cách hiểu và thực thi pháp luật, đồng thời tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch, thúc đẩy Petrovietnam phát triển bền vững và đóng góp hiệu quả hơn vào nền kinh tế đất nước.

Thảo luận tại Tổ 11 (gồm các ĐBQH Đoàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi), Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng - ĐBQH Đoàn thành phố Hải Phòng ghi nhận và làm rõ hơn ý kiến góp ý của các đại biểu. Bộ trưởng nhấn mạnh, Luật Dầu khí (sửa đổi) nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn; tăng cường phân cấp, phân quyền; tạo cơ chế, chính sách phù hợp để thu hút đầu tư, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên dầu khí.