Quảng Ninh: Phát triển ngành Than gắn với tăng trưởng xanh

Dấu ấn lịch sử của vùng đất và người thợ mỏ

Nhắc đến TP. Quảng Ninh là nhắc đến vùng mỏ, những tầng than sâu trong lòng đất và các thế hệ công nhân đã dành tuổi trẻ, sức lực để dựng xây quê hương. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, ngành Than không chỉ tạo dựng một ngành công nghiệp chủ lực mà còn góp phần hình thành diện mạo kinh tế, văn hóa và bản sắc con người Quảng Ninh.

Có thể nói, lịch sử của ngành Than cũng chính là một phần lịch sử của Quảng Ninh; mỗi bước trưởng thành của Quảng Ninh đều in đậm dấu ấn của những người thợ mỏ và mỗi bước phát triển của ngành Than luôn có sự đồng hành, tạo điều kiện của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân TP. Quảng Ninh.

Ngày 12/11/1936, hơn 3 vạn công nhân mỏ đã làm nên cuộc Tổng bãi công lịch sử với khẩu hiệu “Kỷ luật và đồng tâm, chúng ta nhất định thắng”. Thắng lợi của cuộc đấu tranh trở thành biểu tượng của tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường của giai cấp công nhân Vùng mỏ, đồng thời hun đúc truyền thống cách mạng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh.

Sau ngày Vùng mỏ được giải phóng, công nhân nhanh chóng khôi phục sản xuất, đưa những dòng than trở lại phục vụ công cuộc kiến thiết quê hương và đất nước. Trong kháng chiến chống Mỹ, nhiều người con Vùng mỏ lên đường chiến đấu, trong khi hàng vạn công nhân vẫn bám trụ tại công trường, hầm lò, nhà máy, vừa sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu.

Qua những giai đoạn thăng trầm của nền kinh tế, ngành Than từng bước vượt khó, phục hồi và phát triển. Sự đồng hành của chính quyền và Nhân dân Quảng Ninh đã góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các đơn vị ổn định sản xuất, duy trì việc làm và chăm lo đời sống người lao động. Từ những khu mỏ, công trường, nhà máy, nhiều đô thị và khu dân cư từng bước hình thành, phát triển. Nghề mỏ trở thành nghề truyền thống của nhiều gia đình, tình yêu Vùng mỏ và niềm tự hào về người thợ mỏ được truyền qua nhiều thế hệ.

Anh Nguyễn Đức Ngọc ở phường Uông Bí, TP. Quảng Ninh, hiện là công nhân hầm lò Công ty CP Than Vàng Danh chia sẻ: Khi trở thành công nhân hầm lò Công ty cổ phần Than Vàng Danh, tôi càng thấm thía những vất vả, hy sinh cũng như tinh thần đoàn kết, kỷ luật của người thợ mỏ. Nhân dịp kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống công nhân Vùng mỏ - Truyền thống ngành Than, tôi tự hào khi được tiếp nối truyền thống gia đình, góp sức xây dựng ngành Than ngày càng phát triển.

Ngày nay, ngành Than tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế Quảng Ninh. Với khoảng 90% trữ lượng than cả nước tập trung trên địa bàn, Quảng Ninh là địa bàn chiến lược của ngành công nghiệp khai khoáng, đồng thời có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Giai đoạn 2021-2025, tổng sản lượng than sạch của ngành Than ước đạt 219 triệu tấn, tăng 12,7% so với giai đoạn 2016-2020. Ngành khai khoáng duy trì mức tăng trưởng bình quân ước đạt 4,47%/năm, chiếm khoảng 19-20% GRDP và đóng góp khoảng 40% thu ngân sách nội địa của Quảng Ninh.

Riêng 9 tháng năm 2026, sản lượng than sản xuất đạt 27,7 triệu tấn, tiêu thụ gần 38,76 triệu tấn; doanh thu đạt 139.659 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước hơn 20.513 tỷ đồng. Trong đó, số nộp ngân sách trên địa bàn Quảng Ninh dự kiến đạt 14.095 tỷ đồng.

Không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và ngân sách, ngành Than còn tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động trực tiếp và gián tiếp trong các lĩnh vực khai thác, chế biến, vận tải, tiêu thụ than và dịch vụ phụ trợ. Năm 2025, thu nhập bình quân người lao động TKV đạt trên 19,5 triệu đồng/người/tháng; nhiều thợ lò có thu nhập từ 500-700 triệu đồng/năm. Từ năm 2016 đến nay, ngành Than cũng dành trên 455 tỷ đồng cho công tác an sinh xã hội tại Quảng Ninh, hỗ trợ đầu tư hạ tầng và cải thiện đời sống nhân dân.

Đồng hành tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Tối 7/11, tại Quảng trường 12/11, phường Cẩm Phả, TP. Quảng Ninh, trong khuôn khổ Lễ kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống Công nhân vùng mỏ - Truyền thống ngành Than (12/11/1936 - 12/11/2026), Bí thư Thành ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường nhấn mạnh: Ngành Than có vị trí đặc biệt trong lịch sử hình thành, xây dựng và phát triển của vùng đất mỏ. Những đóng góp của ngành không chỉ thể hiện qua sản lượng, giá trị sản xuất, nguồn thu ngân sách mà còn ở việc làm, sinh kế của người lao động và những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Vì vậy, thành phố luôn xác định đồng hành, tạo điều kiện để ngành Than phát triển ổn định, hiệu quả là một trong những nhiệm vụ quan trọng, gắn với mục tiêu phát triển chung của địa phương.

Trong bối cảnh Quảng Ninh đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, phát triển dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo và kinh tế biển, ngành Than cũng đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện. Vấn đề đặt ra là vừa duy trì vai trò cung ứng than cho nền kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng, vừa nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, giảm thiểu tác động môi trường và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.

Bí thư Thành ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường cho biết: Thành phố xác định phát triển ngành Than phải gắn với quy hoạch tổng thể và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Để ngành Than tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp của thành phố và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tháo gỡ khó khăn về quy hoạch, tài nguyên, đất đai, đầu tư và hạ tầng phục vụ sản xuất; đồng thời tăng cường quản lý nhà nước, giám sát việc chấp hành các quy định về khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường.

Ở góc độ quản lý ngành, Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ninh Hồ Quang Huy nhận định: Ngành Than tiếp tục là một trong những trụ cột công nghiệp quan trọng, có tác động lớn đến hoạt động sản xuất công nghiệp, thương mại và bảo đảm an ninh năng lượng. Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số trong khai thác, chế biến than; nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng tài nguyên, nhất là trong điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu, địa chất phức tạp.

Sở Công Thương Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong quản lý hoạt động công nghiệp, thương mại; tham mưu tháo gỡ khó khăn thuộc thẩm quyền, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, chú trọng gắn định hướng phát triển ngành Than với quy hoạch công nghiệp, quy hoạch năng lượng và mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Quảng Ninh. Việc bảo đảm nguồn cung than ổn định cho các nhà máy nhiệt điện và nhu cầu của nền kinh tế cũng cần được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả.

Thời gian qua, ngành Than đã chú trọng đầu tư các công trình xử lý nước thải, kiểm soát bụi, chất thải, cải thiện cảnh quan và phục hồi môi trường sau khai thác. Hằng năm, ngành dành gần 1.000 tỷ đồng cho công tác bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên than. Những giải pháp này cần tiếp tục được đẩy mạnh nhằm giảm thiểu tác động của hoạt động khai khoáng, hài hòa lợi ích giữa sản xuất công nghiệp với môi trường và đời sống dân cư.

Trong giai đoạn 2025-2030, định hướng chuyển đổi ngành Than theo hướng “xanh - số - hiệu quả - bền vững” không chỉ là yêu cầu nội tại của doanh nghiệp mà còn gắn chặt với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Quảng Ninh. Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan quản lý chuyên ngành và doanh nghiệp vì vậy có ý nghĩa quan trọng, góp phần tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và thúc đẩy các giải pháp công nghiệp xanh.

Từ truyền thống “Kỷ luật và đồng tâm” được hun đúc qua 90 năm, ngành Than hôm nay đang tiếp tục đổi mới để thích ứng với yêu cầu phát triển mới. Sự gắn bó giữa vùng đất và người thợ mỏ, giữa ngành Than với chính quyền và Nhân dân Quảng Ninh sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để xây dựng ngành công nghiệp khai khoáng hiện đại, hiệu quả, bền vững, đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương và đất nước.