Quảng Ngãi: Cần lời giải căn cơ để thoát cảnh ‘được mùa mất giá’

Điệp khúc được mùa nhưng mất giá

Những ngày qua, người tiêu dùng tỉnh Quảng Ngãi dễ dàng mua cam, dưa hấu với giá chỉ từ 3.000 - 6.000 đồng/kg. Trái ngược với niềm vui của người mua là nỗi lo của người trồng khi nhiều loại nông sản rớt giá mạnh, thậm chí dưới giá thành.

Ông Nguyễn Mãi, ở thôn Thạch Thang (xã Lân Phong) cho biết, dưa hấu đầu vụ thường có giá cao hơn chính vụ. Tuy nhiên, hiện nay thương lái thu mua tại ruộng chỉ khoảng 4.000 đồng/kg. Nếu như những năm trước, mức giá này vẫn đảm bảo có lãi thì năm nay người trồng chỉ hòa vốn, thậm chí thua lỗ do chi phí sản xuất tăng cao.

Đáng lo hơn, thương lái không đặt cọc trước như mọi năm vì e ngại rủi ro trong xuất khẩu sang Trung Quốc. Điều này khiến nhiều hộ có dưa sắp thu hoạch đứng ngồi không yên khi giá có thể tiếp tục giảm sâu trong thời điểm chính vụ.

Tương tự, ông Nguyễn Hồng Hải, ở thôn An Lộc (xã Vạn Tường) cho biết, chi phí đầu vào, đặc biệt là phân bón và nhân công, tăng cao khiến nông dân ngày càng gặp khó khăn.

Không chỉ dưa hấu, cam mà trái ớt, một trong những cây trồng chủ lực của Quảng Ngãi với hơn 1.000 ha cũng rơi vào cảnh được mùa mất giá. Hiện toàn tỉnh có khoảng 765 ha ớt đang thu hoạch đầu vụ, năng suất bình quân đạt hơn 82 tạ/ha.

Nếu như cùng kỳ năm ngoái, giá ớt dao động khoảng 50.000 đồng/kg, có lúc lên đến hơn 70.000 đồng/kg, thì năm nay ngay từ đầu mùa đã giảm còn khoảng 14.000 đồng/kg và hiện chỉ còn 5.000 - 7.000 đồng/kg.

Giữa ruộng ớt chín đỏ, bà Nguyễn Thị Hiền (61 tuổi, thôn 5, xã An Phú) không giấu được nỗi buồn khi giá rớt sâu khiến công sức chăm sóc gần như đổ sông đổ biển trên diện tích 5.000 m2.

Theo các cơ sở thu mua, nguyên nhân chính là do thị trường xuất khẩu sụt giảm nhu cầu. Cùng với đó, chi phí vận chuyển tăng cao khiến hoạt động xuất khẩu gặp khó, đầu ra bị ách tắc.

Cần chuyển từ “giải cứu” sang “phòng ngừa”

Thực tế, tình trạng “được mùa, mất giá” không phải là câu chuyện mới. Trước đó, nhiều loại nông sản như tỏi Lý Sơn, sầu riêng… cũng từng rơi vào vòng xoáy tương tự.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, nguyên nhân chính là nguồn cung dồi dào trong khi xuất khẩu gặp khó. Đặc biệt, thị trường Trung Quốc đang siết chặt kiểm dịch và tiêu chuẩn chất lượng. Trong nước, một số phòng xét nghiệm quá tải hoặc tạm dừng hoạt động khiến quá trình kiểm tra kéo dài, làm tăng rủi ro cho thương lái.

Đáng chú ý, từ ngày 1/6/2026, Lệnh 280 của Trung Quốc về quản lý doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nhập khẩu chính thức có hiệu lực, với nhiều yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc và mã số vùng trồng. Điều này khiến các đầu mối thu mua trở nên thận trọng hơn, chỉ thu mua cầm chừng để tránh rủi ro bị trả hàng.

Trước tình hình này, các hệ thống bán lẻ như Co.opmart Quảng Ngãi, GO!, Bách Hóa Xanh đã triển khai các chương trình hỗ trợ tiêu thụ nông sản. Tuy nhiên, theo các cơ quan chức năng, đây chỉ là giải pháp tình thế, chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Quang Trung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi cho biết, về lâu dài, ngành nông nghiệp xác định cần tái cấu trúc sản xuất theo hướng gắn với nhu cầu thị trường. “Đặc biệt là phải đẩy mạnh mã số vùng trồng, đáp ứng đúng theo luật và yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Hiện tỉnh đã cấp 67 mã số vùng trồng, đồng thời phát triển các cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu”- ông Trung nói.

Theo ông Trung, Sở đã mở nhiều lớp tập huấn cho bà con nông dân cũng như các doanh nghiệp, tổ hợp tác, hợp tác xã để liên kết và xây dựng mã số vùng trồng. “Các mã số sẽ được cấp cho doanh nghiệp, hợp tác xã khi đã hoàn thành liên kết, xây dựng được một vùng trồng ổn định. Đối với các mặt hàng xuất khẩu thì mã số vùng trồng sẽ do Cục bảo vệ thực vật cấp”, ông Trung thông tin thêm.

Hiện tại, ngành nông nghiệp Quảng Ngãi đã và đang đẩy mạnh liên kết để tạo ra các vùng trồng nguyên liệu tập trung, một số mô hình đã cho hiệu quả tích cực. Năm 2025, Quảng Ngãi xây dựng 6 cánh đồng lớn trồng dưa hấu với diện tích 98 ha, năng suất đạt khoảng 400 tạ/ha và được doanh nghiệp bao tiêu với giá ổn định.

Để tránh tình trạng “giải cứu” lặp lại, cần thúc đẩy liên kết sản xuất theo mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác, hình thành “3 chung” gồm mua chung, bán chung và sử dụng dịch vụ chung.

Bên cạnh đó, địa phương cần định hướng nông dân sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh phát triển tự phát, phá vỡ quy hoạch. “Đồng thời, tăng cường đầu tư vào logistics, chế biến và bảo quản sau thu hoạch để nâng cao giá trị nông sản. Chỉ khi chuyển từ tư duy bị động sang chủ động liên kết và phòng ngừa rủi ro, nông sản mới thoát khỏi vòng luẩn quẩn được mùa, mất giá”- ông Nguyễn Quang Trung khẳng định.

Năm 2025, Quảng Ngãi xây dựng 6 cánh đồng lớn trồng dưa hấu với diện tích 98 ha, năng suất đạt khoảng 400 tạ/ha và được doanh nghiệp bao tiêu với giá ổn định.