Phòng vệ thương mại tạo động lực phục hồi cho nhiều ngành sản xuất

Hồi phục ngành mía đường trong nước

Trong tiến trình tham gia các hiệp định thương mại tự do cùng các khuôn khổ hợp tác song phương, đa phương, Việt Nam đã chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại theo đúng cam kết quốc tế để bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp trong nước. Tính đến tháng 1/2026, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra 62 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu.

Đối tượng bảo hộ không chỉ giới hạn ở các ngành công nghiệp nặng như luyện kim, hóa chất hay vật liệu xây dựng mà còn mở rộng sang các sản phẩm có mối quan hệ hữu cơ với đời sống của hàng triệu nông dân. Điển hình là các biện pháp áp dụng với sản phẩm đường, bột ngọt hay sorbitol - những ngành hàng trực tiếp gắn liền với sinh kế của người nông dân trồng mía, trồng sắn trên cả nước.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lương Hoàng Thái, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương nhận định, việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trong thời gian qua đã mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế Việt Nam.

Đơn cử, với ngành mía đường, tháng 6/2021, Bộ Công Thương áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan. Sau 5 năm áp dụng, biện pháp đã mang đến các hiệu quả tích cực đối với ngành sản xuất mía đường và người nông dân trồng mía trong cả nước.

Thống kê của Cục Phòng vệ thương mại cho hay, các công cụ phòng vệ thương mại đã ngăn chặn đáng kể lượng nhập khẩu bán phá giá và được trợ cấp, lượng nhập khẩu đường từ Thái Lan đã giảm mạnh từ 924 nghìn tấn xuống chỉ còn 82 nghìn tấn trong niên vụ 22/23 và 274 nghìn tấn trong niên vụ 24/25.

Cùng với đó, sản lượng đường mía sản xuất trong nước đã có sự phục hồi và duy trì bền vững qua từng năm, tại niên vụ 24/25 sản lượng sản xuất đã tăng 1,7 lần so với niên vụ 20/21 (đạt hơn 1,2 triệu tấn) giúp đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng trong nước. Doanh thu và lợi nhuận cũng phục hồi tương đương lần lượt 1,63 và 2,49 lần so với niên vụ 20/21.

Ngoài ra, nhiều vùng nguyên liệu trồng mía bị phá bỏ trước đây đã được khôi phục trở lại, đặc biệt tại các vùng kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, trong đó mía là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.

“Nhờ hiệu quả của biện pháp phòng vệ thương mại, các nhà máy sản xuất mía đường đã tích cực cải thiện năng suất và chất lượng mía. Năng suất bình quân tăng từ 60,7 tấn/ha (niên vụ 20/21) lên 73,3 tấn/ha (niên vụ 24/25). Đồng thời, niềm tin của người trồng mía cũng từ đó được nhân lên. Niên vụ 20/21, số hộ nông dân trồng mía ước tính khoảng 151 nghìn hộ, tăng lên 225 nghìn hộ niên vụ 24/25; qua đó đảm bảo đời sống, thu nhập cho các hộ nông dân”, Cục Phòng vệ thương mại thông tin.

Tương tự, với ngành thép, lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại cũng cho biết, thép là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, song cũng nằm trong nhóm hàng hóa có nguy cơ cao bị các nước đối tác áp thuế phòng vệ thương mại.

Ứng phó với các vụ việc điều tra, Cục Phòng vệ thương mại đã hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xử lý các vụ việc. Nhờ đó, các doanh nghiệp xuất khẩu không bị áp thuế phòng vệ thương mại hoặc bị áp thuế ở mức thấp so với cáo buộc ban đầu hoặc so với các nước khác cùng bị áp thuế, góp phần giữ vững và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đáng chú ý, số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại cũng cho thấy, các biện pháp phòng vệ thương mại đã giúp bảo vệ quy mô doanh nghiệp trong những năm qua ước tính đạt 600.000 tỷ đồng với trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp, đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội tại các tỉnh thành trên cả nước.

Đồng thời, khoản thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 2.500 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhờ việc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hợp lý, phù hợp với cam kết quốc tế, các ngành sản xuất trong nước được bảo vệ trước những hành vi cạnh tranh không bình đẳng của hàng nhập khẩu, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Nâng cấp năng lực cạnh tranh

Tại Đại hội đồng cổ đông Viglacera diễn ra vào tháng 4/2026, Tổng Giám đốc Viglacera Nguyễn Anh Tuấn từng cho biết, việc Việt Nam áp thuế chống bán phá giá đối với kính nổi giúp thị trường nội địa ổn định hơn. Qua đó mảng kính bắt đầu ghi nhận lợi nhuận trở lại sau một thời gian dài ảm đạm, đồng thời cũng là chỉ dấu tích cực cho mảng này trong cả năm nay.

Cũng theo ông Tuấn, nhờ công cụ phòng vệ thương mại được kích hoạt đúng lúc, hàng loạt ngành sản xuất, điển hình là thép, trong giai đoạn vừa qua đã được gỡ khó, lấy lại được thị trường, cải thiện sản lượng bán hàng, doanh thu và lợi nhuận tăng vọt.

Trong giai đoạn tới, Cục Phòng vệ thương mại nhìn nhận, các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục gia tăng và tập trung vào những nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn, tốc độ tăng trưởng nhanh và thị phần cao tại thị trường nhập khẩu. Chính vì vậy, Cục trưởng Lương Hoàng Thái khuyến nghị, các hiệp hội, doanh nghiệp liên quan cần có sự phối hợp chặt chẽ, chủ động hợp tác.

“Đây là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của quá trình ứng phó cũng như khả năng đạt được kết quả thuận lợi cho ngành sản xuất trong nước”, Cục trưởng Lương Hoàng Thái nhấn mạnh.

Để hạn chế các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại, Cục trưởng Lương Hoàng Thái cũng khuyến cáo, trước mắt doanh nghiệp chủ động nâng cao nhận thức về phòng vệ thương mại; thường xuyên tham gia các hoạt động đào tạo, phổ biến quy định pháp luật của các thị trường xuất khẩu. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp và địa phương nắm vững các quy định liên quan, chủ động nhận diện rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó từ sớm.

Về dài hạn, bài toán của doanh nghiệp Việt không dừng lại ở việc duy trì thị phần mà nằm ở việc nâng cấp năng lực cạnh tranh. Thay vì phụ thuộc vào lợi thế giá thấp, doanh nghiệp cần chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và giá trị gia tăng. Lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại cho rằng, việc đa dạng hóa sản phẩm, cải tiến kỹ thuật, nâng cao độ bền và khả năng thích ứng của sản phẩm sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ bị kiện, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc thị trường cao hơn.

Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại Lương Hoàng Thái: "Đến nay hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải ứng phó với hơn 300 vụ việc phòng vệ thương mại tại 25 thị trường trên thế giới. Đáng chú ý, xu hướng gia tăng các vụ việc đang diễn ra rất rõ nét. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, đã có thêm 12 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại mới do nước ngoài khởi xướng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam".