Phát triển công nghiệp chế tạo thiết bị điện từ năng lực sản xuất trong nước

Đánh giá năng lực cung ứng thiết bị phục vụ ngành điện lực

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 344/2026/NĐ-CP ngày 4/9/2026 (Nghị định số 344) quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực, với nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ công nghệ, sản xuất thiết bị điện và phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

Chương trình hướng tới nâng cao tỷ lệ giá trị thiết bị chế tạo do các doanh nghiệp cơ khí trong nước thực hiện trong các dự án điện lực; làm chủ các công nghệ để sản xuất thiết bị điện quan trọng, đặc biệt là những công nghệ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, năng lượng tái tạo, năng lượng mới và lưới điện thông minh.

Thực hiện Nghị định 344, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đã khảo sát tại Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh - CTCP (EEMC) nhằm đánh giá năng lực sản xuất, cung ứng thiết bị điện trong nước, phục vụ phát triển công nghiệp chế tạo.

Tại buổi làm việc, ông Nguyễn Vũ Cường- Tổng Giám đốc EEMC đã báo cáo về năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và cung ứng các sản phẩm thiết bị điện, đặc biệt là máy biến áp 220 kV, 500 kV, cuộn kháng 500 kV và các thiết bị đo lường điện cao áp. “Trong giai đoạn 2010-2025, EEMC đã xuất xưởng 706 máy biến áp từ 110 kV đến 500 kV. Đối với dòng máy biến áp 220 kV, EEMC đã cung cấp 173 máy, với tổng công suất khoảng 41.072 MVA. Đơn vị ước tính khoảng 80% số máy biến áp 220 kV đang vận hành trên lưới điện Việt Nam là sản phẩm của EEMC”- Tổng Giám đốc EEMC cho biết.

Trong lĩnh vực chế tạo máy biến áp 500 kV, các sản phẩm của EEMC đã được đưa vào vận hành tại một số công trình điện quan trọng. Tiêu biểu là tổ máy biến áp 3x300 MVA tại Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình, được đóng điện ngày 14/12/2025, góp phần nâng tổng công suất trạm từ 900 MVA lên 1.800 MVA. Trước đó, các sản phẩm của doanh nghiệp cũng đã được đưa vào vận hành tại Trạm biến áp 500 kV Nho Quan và phục vụ dự phòng cho các nhà máy thủy điện Sơn La, Lai Châu.

Đặc biệt, doanh nghiệp đang thực hiện nghiên cứu, chế tạo cuộn kháng 500 kV - 120 MVAr, thiết bị có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh điện áp và nâng cao khả năng vận hành ổn định của hệ thống truyền tải điện. Theo kế hoạch được trình bày, EEMC đặt mục tiêu hoàn thành sản phẩm đầu tiên trước ngày 21/12/2026, tiến hành thử nghiệm, vận hành thí điểm trong năm 2027 và hướng tới năng lực cung cấp từ 3 đến 6 cuộn kháng mỗi năm trong giai đoạn 2028-2030.

Hay như Công ty CP Kỹ thuật Công nghiệp Á Châu (ACIT) cũng đã đầu tư dây chuyền hiện đại của hãng thiết bị Trumph (Cộng hoà Liên bang Đức) nhằm nâng mức độ tự động hóa trong sản xuất. Đồng thời, doanh nghiệp đã làm chủ sản xuất dòng tủ điện đóng cắt trung thế RMU ACSafe đạt chuẩn quốc tế. Cùng với thiết bị điện truyền thống, ACIT đang tham gia vào mảng trạm sạc xe điện và mở rộng hợp tác trong các nội dung liên quan đến hệ thống lưu trữ năng lượng BESS.

Xây dựng danh mục thiết bị điện cần ưu tiên sản xuất trong nước

Theo Cục Công nghiệp, tại Nghị định số 344, Bộ Công Thương có trách nhiệm xây dựng chương trình ứng dụng, phát triển công nghệ, công nghiệp chế tạo thiết bị điện và dịch vụ năng lượng trong từng giai đoạn, bảo đảm phù hợp với khả năng huy động nguồn lực và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Đối với EEMC, theo Cục Công nghiệp, bên cạnh việc đánh giá năng lực sản xuất hiện tại, nội dung khảo sát tập trung vào khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển hệ thống điện quốc gia trong những năm tới, nhất là đối với các nhóm thiết bị quan trọng, có yêu cầu cao về độ tin cậy, chất lượng và an toàn vận hành.

Theo ước tính của EEMC, căn cứ Quyết định số 768/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và thực tế giai đoạn 2021-2025, nhu cầu trong nước đối với máy biến áp 220 kV công suất từ 375 MVA dự kiến đạt 8-10 máy/năm. Với máy biến áp 500 kV, nhu cầu giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 15 tổ 3x300 MVA/năm. Trên cơ sở năng lực sản xuất và định hướng phát triển sản phẩm, EEMC kiến nghị xem xét đưa máy biến áp 220 kV từ 375 MVA, máy biến áp 500 kV, cuộn kháng 500 kV cùng biến dòng điện, biến điện áp 110 kV và 220 kV vào danh mục các thiết bị quan trọng cần được sản xuất trong nước ở một số công đoạn. Đối với các sản phẩm máy biến áp 110 kV và máy biến áp 220 kV dưới 375 MVA đã có năng lực sản xuất tương đối ổn định, doanh nghiệp đề xuất tiếp tục áp dụng các cơ chế khuyến khích nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, chuẩn hóa thiết kế và mở rộng thị trường.

Lãnh đạo Cục Công nghiệp cho biết, các nội dung khảo sát tại EEMC góp phần làm rõ năng lực thực tế của doanh nghiệp chế tạo thiết bị điện trong nước, mức độ làm chủ công nghệ ở từng công đoạn, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như những khó khăn trong đầu tư, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm mới.

Bên cạnh đó, Cục Công nghiệp sẽ nghiên cứu, tham mưu xây dựng các Danh mục theo quy định tại Nghị định số 344, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển ngành điện và năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam, hướng tới mục tiêu thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp chế tạo thiết bị điện trong nước. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các thiết bị có hàm lượng công nghệ cao, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao tính tự chủ của nền công nghiệp quốc gia.

Nghị định 344/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo thêm động lực để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thiết bị điện, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và từng bước nâng cao năng lực công nghiệp chế tạo phục vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

 Nghị định cũng đặt ra định hướng phát triển các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh hoặc có nhu cầu lớn trong nước như thiết bị truyền tải, phân phối điện và công nghệ năng lượng tái tạo; chú trọng ứng dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ mới và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.