Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Ngày 20/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã diễn ra phiên thảo luận với chủ đề "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng". Các đại biểu đã tập trung phân tích những thách thức mới đối với báo chí trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông số.

Nhận diện "vùng xám"

Điều hành phiên thảo luận, nhà báo Lê Ngọc Long - Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nêu rõ, nếu trong chiến tranh báo chí là vũ khí sắc bén cổ vũ tinh thần yêu nước, hun đúc ý chí quyết chiến quyết thắng thì trong hòa bình và phát triển, báo chí tiếp tục giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; lan tỏa các giá trị chân, thiện, mỹ; đấu tranh với cái xấu, cái sai và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tuy nhiên, bước vào thời đại số, nhiệm vụ này đang đứng trước yêu cầu mới, cuộc đấu tranh tư tưởng hôm nay không còn chỉ diễn ra trên mặt báo hay các diễn đàn truyền thống mà diễn ra từng giờ, từng phút trên không gian mạng. Các thế lực thù địch lợi dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động chia rẽ, gây nhiễu loạn nhận thức và làm xói mòn niềm tin xã hội.

Theo nhà báo Lê Ngọc Long, nhiều luận điệu chống phá hiện nay được ngụy trang dưới danh nghĩa phản biện, nghiên cứu học thuật hoặc đấu tranh chống tiêu cực. Thực tế đó đặt ra những câu hỏi lớn với báo chí cách mạng Việt Nam: Báo chí đã thực sự đi trước để định hướng xã hội hay vẫn có lúc chạy theo dòng chảy thông tin? Làm thế nào để vừa nhanh, vừa đúng, vừa nhân văn? Làm thế nào để sản phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ? Và sâu xa hơn, làm thế nào để báo chí tiếp tục giữ vai trò kiến tạo niềm tin trong xã hội?

Đồng quan điểm, Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng cho rằng, truyền thông số đang làm gia tăng tốc độ, phạm vi lan truyền thông tin xấu, độc, sai sự thật để chống phá, nhất là những quan điểm sai trái. Trong xã hội hiện nay, bất kể ai cũng có thể trở thành người phát tin và phát tin với tốc độ rất nhanh đến công chúng, đến nhiều đối tượng khác nhau. Theo ông, đây là thách thức lớn nhất và các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng vấn đề này.

Nhìn nhận cách tấn công của các thế lực thù địch đã thay đổi, PGS.TS. Đỗ Chí Nghĩa - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho hay, họ tận dụng những bức xúc, những trường hợp cụ thể để khai thác. Khi một bức xúc chưa kịp được định thần, chưa kịp được hiểu rõ bản chất thì nó có thể cộng dồn với suy tư cá nhân, sự chưa vừa ý nào đó và lan truyền rất nhanh; ai không tham gia vào dòng thông tin đó lại bị coi là chậm, không cập nhật. 

Theo ông, các thế lực thù địch còn tấn công trực diện vào đội ngũ lãnh đạo, sử dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ để chắp nối, pha trộn các loại thông tin nhằm tạo ra thông tin giả mới. Nguy hiểm hơn, họ có thể không làm cho công chúng tin hoàn toàn vào thông tin được đưa ra nhưng lại tạo ra cảm giác không biết cái gì đúng, cái gì sai, khiến xã hội rơi vào trạng thái mù mờ về thông tin. Chính việc tạo ra sự mù mờ như vậy rất nguy hiểm.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ - Tổng Biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam nhấn mạnh, việc thiếu thông tin phục vụ công tác đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch cũng là khó khăn lớn đối với các cơ quan báo chí và các nhà báo hiện nay. Theo ông, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bao gồm cả phòng ngự và tấn công, để hiệu quả thì yếu tố thông tin, dữ liệu đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Ở góc độ tiếp cận công chúng, PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, công chúng hiện nay có những đặc thù khác so với các giai đoạn trước. Những bài xã luận, chuyên luận, bình luận chuyên sâu của báo chí từng góp phần tạo dựng các phòng tuyến quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tuy nhiên, công chúng ngày nay không còn tiếp cận báo in như trước mà chuyển mạnh sang báo điện tử và mạng xã hội, với xu hướng ưa chuộng thông tin ngắn gọn, trực tiếp, hấp dẫn.

Từ đó, bà cho rằng thách thức lớn nhất là làm thế nào để công chúng tìm lại những giá trị về tính chuẩn xác, chính xác và nghiêm cẩn của báo chí trong một biển thông tin "vàng thau lẫn lộn" trên truyền thông, nhất là truyền thông số.

Đổi mới phương thức, bồi đắp niềm tin

Từ nhận diện trên, các diễn giả cho rằng báo chí chính thống phải vừa phản bác thông tin sai trái, vừa xây dựng sức đề kháng xã hội bằng niềm tin. Theo Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Văn Sáu, báo chí chính thống phải theo quy trình chặt chẽ, phải được kiểm duyệt, phân tích, đánh giá; thông tin phải có độ chứng thực và cần thời gian nhất định. Để khắc phục thách thức trong môi trường số phải nâng cao trình độ, người làm báo phải có tư duy nhanh nhạy, xử lý thông tin kịp thời, có thông tin chính thống phản bác các quan điểm sai trái.

Ông nhấn mạnh, trên nền tảng số, phải kịp thời đưa thông tin đúng sự thật, đúng quan điểm của Đảng, nếu làm tốt việc đó, thông tin độc hại sẽ không còn đất để tồn tại. Đồng thời, thông tin chính thống phải đến với tất cả mọi người, tất cả mọi nơi, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số,...

PGS.TS Phạm Minh Sơn - Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng, trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, báo chí phải hướng tới hai mục tiêu. Thứ nhất là đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đặc biệt khi các quan điểm này được ngụy trang dưới nhiều hình thức tinh vi hơn trước, sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thuật toán và nhiều công cụ khác để lan truyền.

Thứ hai là xây dựng niềm tin của công chúng, báo chí phải nêu lên những sự thật đã được kiểm chứng, bằng đối thoại, bằng các giá trị nhân văn, giá trị con người, giúp công chúng phân biệt rõ đúng, sai và nâng cao nhận thức. "Khi nhận thức của công chúng được nâng lên, công chúng sẽ có khả năng nhận diện cái đúng, cái sai, có khả năng phòng chống thông tin sai lệch và lan tỏa những giá trị đúng đắn", PGS.TS Phạm Minh Sơn khẳng định.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh, nếu chỉ "cháy đâu dập đấy" sẽ khó kịp, khó hiệu quả; xử lý các trang thông tin sai lệch nếu chỉ chạy theo để xóa trang thì không dễ, bởi "chặt một đầu lại mọc ra rất nhiều đầu khác". Theo ông, vấn đề quan trọng là tạo ra sức đề kháng, sức đề kháng đó chính là niềm tin. Người dân, công chúng cần tin vào báo chí chính thống, tin vào Đảng, Nhà nước và có khả năng đề kháng, có phản xạ có điều kiện trước những thông tin không rõ nguồn gốc, nhất là thông tin độc hại trên không gian mạng.

Theo ông nền tảng tư tưởng của Đảng có sức sống vì đã chuyển hóa vào đời sống. Người dân cảm nhận nền tảng đó bằng chất lượng sống, bằng sự chăm sóc y tế, giáo dục, bằng sự quan tâm đến tương lai và bằng tầm nhìn phát triển đi vào thực tế. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng không nên chỉ bó trong nguyên lý mà cần được thể hiện qua việc thật, người thật, cuộc sống sinh động đang diễn tiến.

Ông cho rằng điểm mạnh của báo chí là đi vào việc thật, người thật, cuộc sống sinh động, điều đó tạo sức hấp dẫn, giúp báo chí chạm tới công chúng trẻ và cả những công chúng không còn trẻ. "Trước công chúng năng động hiện nay và sự cạnh tranh linh hoạt của mạng xã hội, người làm báo cần suy nghĩ nhiều hơn về cách đặt đề tài, công thức chuyển tải thông tin, ngôn ngữ và hình ảnh phù hợp với công chúng", vị đại biểu Quốc hội chia sẻ.

Trao đổi thêm, PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương cho rằng, niềm tin không phải là giá trị bất biến. Có nhiều nhóm công chúng khác nhau với mức độ niềm tin khác nhau, có người tuyệt đối tin tưởng, có ý chí vững vàng nhưng cũng có người dễ dao động, có người trẻ thiếu kinh nghiệm, thiếu trải nghiệm. Vì vậy, báo chí không thể tạo dựng niềm tin một lần là xong mà phải nuôi dưỡng, củng cố, bồi đắp niềm tin bằng một quá trình bền bỉ, lâu dài.

Bà cho rằng, giới trẻ hiện nay sống trong xã hội thông tin thì cần biết các mức độ của thông tin để sàng lọc. Ở đây không chỉ có vấn đề đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn có nhiều thông tin lừa đảo, thông tin tiêu cực khác trên mạng xã hội. Vì vậy, cần dạy cho học sinh biết sống trong xã hội thông tin, có năng lực chắt lọc thông tin và phát triển trong môi trường thông tin đó. Báo chí phải đồng hành cùng giáo dục để giới trẻ nhận thức được rằng thông tin trên báo chí có thể chậm hơn mạng xã hội, có thể không lan truyền tức thì như mạng xã hội nhưng đó là thông tin có giá trị, đã được chắt lọc, kiểm chứng và có thể giúp họ hình thành niềm tin vững chắc.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay cần gắn việc đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch với xây dựng sức đề kháng của xã hội trước thông tin xấu độc.